20e eeuw

In deze eeuw breekt de techniek goed door. Vooral vanaf de jaren 60 gaat het snel. Daarnaast ontwikkelt er een sterke middenklasse.

1900 – 1909

De 20e eeuw begint met de komst van de auto. Houten bestaat uit een schoon brinkdorpje, waar burgemeester Waller zijn uiterste best doet het zo goed mogelijk voor elkaar te maken. In Schalkwijk en Tull en ’t Waal is burgemeester Kleinschmit de eerste burger. In deze periode had de arbeider nog ondergeschikte rechten. Met de spoorwegstaking van 1903 komt het verzet op gang. Ook in Schalkwijk lopen bewapende mannen rond om de spoorlijn te bewaken. De leiding is bij de briefgaarder (postbode). De Loerikermolen wordt afgebroken en de Coöperatieve graanmaalderij opent. Ook wordt er gestopt met tolheffing en kan iedereen zich vrij bewegen. Houten krijgt een huisarts en hoeft niet langer een beroep te doen op de veearts of de huisarts in Schalkwijk.

1910 – 1919

De elite krijgt een telefoonaansluiting. De rest van het dorp communiceert bij de dorpspomp en in de winkels. Bij de RK Kerk wordt een riolering aangelegd. De laatste schaapskudde loopt door de gemeente.
Wanneer de Eerste Wereldoorlog uitbreekt komt er gebrek aan een en ander. Er wordt een distributiesysteem met bonnen opgezet en de burgemeester is hier leidend in. In Houten kan burgemeester Waller het niet meer alleen af en krijgt hij ondersteuning van een gemeentesecretaris. Het gemeentehuis krijgt in 1917 een verdieping erbij.
In datzelfde jaar ontspoort bij de Poeldijk een trein met 16 wagons. Twee wagons zijn koninklijke rijtuigen, waar Koningin Wilhelmina inzit.
In Oud-Wulven is sinds 1910 de Hulp voor Onbehuisden gevestigd. Oudere meisjes die in Amsterdam werden opgevangen, krijgen ver buiten de stad in de vrije natuur van Houten een nieuwe kans.
In 1914 worden 89 Belgische vluchtelingen opgevangen. De Nieuwe Hollandse Waterlinie wordt gemobiliseerd. Daarbij wordt het Werk aan de Groeneweg opgeleverd.

1920 – 1929

Vanaf 1921 worden Schalkwijk en Houten aangesloten op het elektriciteitsnetwerk. In eerste instantie is dat een gemeentelijk netwerk, maar na enkele jaren gaat dit over naar de PUEM. De jaren 20 zijn geen welvarende jaren. De auto komt op, de eerste autobussen rijden en de fiets is een gangbaar vervoermiddel. De rest gaan met paard- en wagen. De beurtschippers stoppen er steeds vaker mee. In Houten wordt burgemeester Waller opgevolgd door burgemeester Scholtens die de brandweer opricht. In Schalkwijk en Tull en ’t Waal neemt burgemeester Ten Holder het over. Houten krijgt ook een veiling. Deze opent aan de Lobbendijk. In 1923 is er brand bij de Roskam. Enkele jaren later wordt de Brandweer Houten opgericht en deze heeft in 1928 te maken met de eerste brand in haar bestaan.

1930 – 1939

De economische situatie in de jaren dertig is in eerste instantie niet best. Het Amsterdam-Rijnkanaal start als werkgelegenheidsproject. In Houten wordt een brug aangelegd, zodat de spoorlijn het kanaal kan passeren. Ondertussen krijgen de dorpen een drinkwaterleiding. Enkele straten in Houten krijgen een riolering. Het zijn de welgestelden die deze laten aanleggen. De doorgaande weg van Utrecht naar Schalkwijk wordt om de kern van Houten heen gelegd. In Houten en Schalkwijk sluiten de stations. Vanaf 1934 rijden naast stoomtreinen, ook dieseltreinen door het landschap. Vier jaar later rijden er zelfs elektrische treinen. Het autoverkeer neemt toe en de bewaking van de overwegen wordt minder. Er vinden relatief veel aanrijdingen plaats op de overwegen. De veerdienst van Hagestein naar ’t Waal stopt er na 600 jaar mee. Ten westen van Houten wordt gewerkt aan de Plofsluis. Innovatief is het automatisch telefoneren dat in 1938 wordt ingevoerd. In 1939 wordt de Nieuwe Hollandse Waterlinie voor de derde keer gemobiliseerd. Zowel in 1931 als 1932 en 1938 voelt Houten de aardbevingen die elders plaats vinden.

1940 – 1949

De Tweede Wereldoorlog laat ook zijn sporen na in de gemeenten Houten, Tull en ’t Waal en Schalkwijk. Het landschap wordt twee keer onder water gezet. De eerste keer in mei 1940 wordt de regio geëvacueerd. Er zijn diverse bombardementen en incidenten en in totaal komen zo’n 50 mensen om het leven. In het noorden van Houten wordt de A12 aangelegd. Houten krijgt in 1944 een eigen afslag bij het gehucht Steenoven. Na de Tweede Wereldoorlog begint de opbouw onder leiding van burgemeester Haefkens die direct drie gemeenten onder zijn hoede neemt. De brandweer wordt gemoderniseerd en Houten krijgt een veerwagen over het kanaal heen.

1950 – 1959

In 1952 wordt het Amsterdam-Rijnkanaal geopend. In 1954 volgt een grenscorrectie met Utrecht, waardoor alles ten noorden van de A12 overgaat naar Utrecht. In datzelfde jaar wordt de adressering ingevoerd. Een huis heeft nu een straatnaam en een nummer in plaats van een wijknaam en een nummer.
In deze periode werd de kern van het dorp Houten gerenoveerd. Het dorp kreeg riolering, de Brink werd aangepast en het gemeentehuis verdween. Belangrijk was de ontdekking van een Romeinse villa in 1957, waardoor het bewijs was gevonden voor Romeinse bewoning in Houten. Ook de nieuwbouw van Schalkwijk krijgt aansluiting op de riolering. Kasteel Oud-Wulven wordt gesloopt.
Opoe van Dijk is in 1953 de laatste gebruiker van een muts die behoorde bij de klederdracht in het Kromme RIjngebied. Jonge vrouwen waren rond 1920 al gestopt met het dragen van klederdracht (bron).

1960 – 1969

Ook Houten ontkomt niet meer aan groei en ten oosten van de kern ontstaat het Vlierplan.  Een deel hiervan was bungalowpark De Flier. Terwijl dit wordt gerealiseerd wordt Houten aangewezen als groeikern, dat moet groeien tot 100.000 inwoners. Ondertussen worden Houten, Tull en ’t Waal en Schalkwijk samengevoegd tot een nieuwe gemeente Houten. Doordat er diverse dubbele straatnamen zijn, vinden er wijzigingen plaats. 350 huizen kregen een ander adres. Houten krijgt een wegenwachtstation en in 1967 opent er een nieuwe veiling aan de Loerikseweg. Het stationsgebouw in Schalkwijk wordt gesloopt, alsmede het klooster aan de Lage Dijk.

1970 – 1979

De bouwtaak voor Groot Houten wordt steeds duidelijker. Op voorhand wordt De Oord gebouwd, direct gevolgd door De Lobben (Hoven). In 1978 start de bouw van Weerwolf (De wijk De Hoeven). Houten groeit snel en de onderlinge samenhang wijzigt snel. In 1970 krijgt Houten aardgas. Er vindt in een jaar tijd een flinke fusie plaats van het aantal waterschappen, zodat dit overzichtelijk wordt in een waterschap. In 1975 sluit de aansluiting met de A12. De wegenwacht is dan al vertrokken naar Lexmond. In 1978 sluit de veiling Houten.

1980 – 1989

De eerste bouwtaak van Houten vindt in deze periode plaats. Heigeluiden zijn constant te horen en de ene wijk na de andere verschijnt. Houten krijgt een station, een nieuw centrum en een aansluiting op de snelweg A27. Ook is er een Rondweg. De brand in 1987 van kasteel Heemstede maakt veel indruk. Het gemeentehuis opent in 1987 op zijn huidige plek.

1990 – 1999

Terwijl gewerkt wordt aan de laatste delen van de eerste bouwtaak, komt een tweede bouwtaak bovendrijven. Een nieuwe burgemeester A. de Jonge zal deze gaan trekken. In 1997 worden de eerste woningen van deze bouwtaak opgeleverd. Op 13 april 1992 schudt Houten mee met de aardbeving in Roermond. Vanaf 1996 krijgt Houten internet en mobiele telefonie.

< 19e eeuw – 20e eeuw  – 21e eeuw >