Tweede Wereldoorlog

Tweede Wereldoorlog

De Tweede Wereldoorlog heeft ook in Houten, Schalkwijk en Tull en ’t Waal sporen nagelaten. In totaal zijn 44 (mogelijk 47) personen in deze drie gemeenten overleden. Daarnaast werden acht personen opgepakt en stierven elders. 35 personen waren militair, de rest was burger of verzetsstrijder.

De oorlog kwam niet onverwacht. In 1934 was de NSB al actief in Houten. In 1935 werden in Vreeswijk twee Duitse spionnen opgepakt. Ze bleken naast Fort Vreeswijk, ook Fort Honswijk te kaart te hebben gebracht (bron)

Uitbreken oorlog

Direct tijdens het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog op 10 mei 1940 was het een drukte met vliegtuigen in de lucht. Daarbij werd de Lekbrug bij Culemborg gebombardeerd. Enkele dagen later werd de Nieuwe Hollandse waterlinie aangezet. Schalkwijk en delen van Houten en Tull en ’t Waal kwamen daardoor voor zo’n 40 cm onder water te staan. Ongeveer 2500 bewoners werden op 13 mei 1940 geëvacueerd.

Terugtrekkende legereenheden zorgden in de avond van 13 mei en de nacht erop voor enorme drukte in Houten, Schalkwijk en Tull en ’t Waal. Op 14 mei kwamen de Duitsers via ’t Goy en via de Lekdijk de regio binnen. Hier volgden direct schermutselingen. ’s Avonds viel Fort Honswijk. Diezelfde dag capituleerde Nederland. Op 17 mei zette de bezetter de opmars voort richting Vreeswijk. Er was toen geen weerstand meer.

Rustige periode

Gedurende 1940 moest de bevolking bijkomen van de evacuatie en het onder water zetten van het landschap. In Schalkwijk beginnen in januari 1941 de scholen weer. De eerste jaren van de oorlog verlopen rustig. Er waren weinig Duitse soldaten in de dorpen en het leven ging verder. Maar vanaf 1942 liet de bezetter steeds vaker zijn ware gezicht zien en nam het verzet toe. In ’t Goy stortte in 1943 een Engelse bommenwerper neer, waarbij alle zeven inzittenden om het leven kwamen.

De burgemeester van Houten en de burgemeester van Schalkwijk (tevens burgemeester van Tull en ’t Waal) worden in 1943 vervangen door één NSB-burgemeester: Bosschaart. Deze burgemeester gaf regelmatig door wanneer razzia’s werden gehouden. Op oproepen tot tewerkstelling werd vaak niet gereageerd. Alleen op Joden werd door de Duitsers actief gejaagd.

De inwoners van Houten en omliggende dorpen hadden voldoende voedsel. Ze kregen wel steeds vaker te maken met stedelingen die het slechter hadden. Sommige boeren zijn daar erg rijk van geworden, maar de meeste boeren gaven weg wat ze konden.

Bombardement en opnieuw onder water

In de tweede helft van 1944 vonden er bombardementen plaats. Zo werden treinen bij Schalkwijk en Houten gebombardeerd. In het najaar van 1944 vestigde een Duitse Generaal zich in Houten. Het aantal soldaten nam tegelijkertijd enorm toe. Niet veel later werd het centrum van Houten gebombardeerd. Daarbij vielen minimaal 16 doden.

Minimaal 4 soldaten spoelden in die periode aan langs de Lek. Ze waren slachtoffer van de Slag bij Arnhem. Aan Culemborgse zijde spoelde één soldaat aan.

In februari 1945 werd opnieuw het landschap weer onder water gezet. Het water bleef twee maanden tot na de bevrijding. De Duitse bezetter was minimaal aanwezig en raakte ongemotiveerd.

Bevrijding

Op 7 mei werd Schalkwijk bevrijd door Canadese eenheden en Houten door Engelse eenheden die waren die waren ingedeeld onder een Canadese legerkorps. Zeven personen kwamen om het leven na de bevrijding.