16e eeuw

De 16e eeuw is een overgangseeuw van de middeleeuwen naar de nieuwe tijd. Vooral op het gebied van geloof en religie vindt er een omwenteling plaats. De macht verschuift van de kerk naar de rijke adel.

1500 – 1524

Rond 1520 is er onvrede over de kerk en onvrede over het bestuur (de bisschop van Utrecht). In 1523 breekt de Lekdijk door bij De Heul. Een gezin met vijf kinderen komt om het leven. Vee in Schalkwijk verdrinkt. Het Lekwater bereikt Leiden. Een jaar later waait de korenmolen van ’t Goy uit elkaar.

1525 – 1549

Rond 1528 wordt Schalkwijk drie jaar achtereen geplunderd. Ook de Bisschop van Utrecht doet mee aan plundering. In 1528 wordt het Nedersticht opgeheven. Vanaf 1530 wordt het kouder en slaat de Kleine IJstijd toe. Bijna 100 jaar zal het behoorlijk koud blijven. De kritiek tegen de kerk neemt toe tegen het prediken wordt opgetreden. De doodstraf is niet ongebruikelijk voor deze predikers. De adel zelf komt niet openlijk voor dit gedachtegoed uit en zwijgt. In diverse plaatsen wordt schepenrecht ingevoerd. In Houten wordt de kerktoren vanaf 1535 herbouwd in gotische stijl. Een jaar later worden een aantal kastelen benoemd als Ridderhofstad.

1550 – 1574

In Houten wordt in 1561 de naam van herberg De Moriaen genoemd. Deze wordt verkocht en komt onder de nog steeds bestaande naam De Engel terug. In 1566 vraagt de adel in een smeekschrift om een eind te maken aan de geloofsvervolging. Na een onrustige zomer breekt in augustus 1566 de beeldenstorm los. Ook de heer van Wulven neemt deel aan de beeldenstorm. Het dorp ’t Waal wordt in 1567 geplunderd door een roversbende. Op diverse locaties staan versterkte boerderijen met stenen poorten. Dit was ook als bescherming tegen de landlopers en vluchtelingen die rondzwierven.

1575 – 1599

Vanaf 1580 vindt de reformatie plaats. Er komt een verbod op de uitoefening van de katholieke godsdienst. In Houten verschijnt op 24 januari 1596 de eerste predikant. Plein 21 wordt vermeld en is daarmee het oudste gebouw in het Oude Dorp. Ook vindt er een plundering plaats van Schonauwen. Aan het eind van de eeuw komen de poldermolens eraan. De samenwerkende boeren vormen een waterschap. De korenmolen uit ’t Goy wordt verplaatst naar Loerik.

< 15e eeuw – 16e eeuw  – 17e eeuw >