Politie Houten

Politie Houten in 1902
Veldwachter Houten in 1902 (Collectie RHC Utrecht Zuidoost)

De informatie op deze pagina is nog niet volledig. Hier wordt momenteel aan gewerkt. (27 november 2018)

De handhaving van de openbare orde was van oudsher een taak van de schout. Maar deze kon nooit overal tegelijk zijn en had meerdere taken. Wanneer er in de 18e eeuw een probleem was met bedelaars of landlopers, kreeg de schout hulp van weerbare mannen. Bij gebruik van geweld gingen de mannen vrijuit, zodra de verdachte gewond raakte of stierf. Aan het eind van de 18e eeuw werd er in Schalkwijk een nachtwacht ingesteld.

Veldwachters

Met de oprichting van de gemeenten in de Franse tijd wordt ook de veldwachter ingevoerd. De veldwachter was bewapend met sabel en helm en later revolver. In Schalkwijk was er vanaf 1814 een veldwachter. In Tull en ’t Waal zeker vanaf 1828. Rond 1825 was er ook sprake van een nachtwacht.

Het betroffen gemeenteveldwachters en rijksveldwachters. De eersten komen we in de bevolkingsregisters tegen in Schalkwijk en de kom van Houten, de tweede ook in Schonauwen, ’t Goy en Oudwulven. Rijksveldwachters werkten grensoverschrijdend. Daar meldt het bevolkingsregister ook twee veldwachters die onbezoldigd werkten. 

Een veldwachter had in het begin geen hoog aanzien. Hij werd slecht betaald en had neventaken als bode of opzichter bij openbare werken. Langs de Loerikseweg in Houten waren er armenhuisjes voor arbeiders en de veldwachter.

Rond 1900 verandert dat en zien we veldwachter Jan van Arkel, poseren op foto’s. Deze man maakt een statige indruk. Hij is 40 jaar veldwachter (1882 – 1922) in Houten, vrijwel gelijk aan de periode van burgemeester Waller

Namen van veldwachters

Veldwachters in Houten
(eerste periode onbekend)
Cornelis Jz Uijttewaal – onbezoldigd rijksveldwachter
Petrus Smit ( – 1854)  – veldwachter
Jan Versteeg (1854 – 1860) – rijksveldwachter
Johannes van der Valk (1860 – 1862) – veldwachter
Aart van den Berg (1862 – 1864) – rijksveldwachter
Hermanus Westhout (1864 – 1871) – rijksveldwachter
Michael de Man (1871 – 1872) – rijksveldwachter
Jan van der Werff (1872 – 1872)  – veldwachter
Izak Drever (1872 – 1877) – veldwachter
Willem van der Heijden (1877 – 1879) – gemeenteveldwachter
Engelbertus Roerdinkholder (1877 – 1880) – rijksveldwachter
Martinus van Arkel (1879 – 1882) – gemeenteveldwachter
Theodorus Pardoen (1880 – ??) – rijksveldwachter
Antonie Diks (1875 – 1899) onbezoldigd rijksveldwachter 
Jan van Arkel (1882 – 1923) – veldwachter
Arie Versteeg (1890 – 1903) – veldwachter
Bartus Kreijermaat (1903 – 1904) – rijksveldwachter
Pieter van der Laan (1905 – 1910) veldwachter onbezoldigd
Johannes de Sutter (1920 – 1922) – rijksveldwachter
Marten Kuilder (1923 – 1932) – rijksveldwachter
Johannes Hoekstra (??? – 1943) – veldwachter

Veldwachters in Schalkwijk
Francis Geurts (1838 – <1879) – onbezoldigd rijksveldwachter
Janus Geurts (?? – ??) – veldwachter
Pieter Dammers (rond 1850)
Aart van den Berg (1862 – 1862) – rijksveldwachter
Cornelis Krol (<1897) – gemeenteveldwachter
Johannes van Zwet (1898 – ??)
Bartus Kreijermaat (1904 – ??)
Johannes Cornet (1923)
C. Versteeg (<1929 – >1931)

Gevangenis

Uitvalsbasis voor de veldwachter is het gemeentehuis. Achter het gemeentehuis van Houten was een gevangenis. In Schalkwijk was een gevangenis aan het Overeind 11. Onderzoek en verhoren werden in Houten en Schalkwijk door de burgemeester uitgevoerd.

Vanaf de jaren 1930 wordt de veldwachter steeds meer een professional. Bovendien krijgt hij steun van de Koninklijke Marechaussee. In 1943 komt er een eind aan de functie van veldwachter. Het land was toen een chaos en Duitse militairen handhaafden de orde.

Gevangenis Houten sloop
Sloop van de gevangenis Houten in 1957  (Collectie RHC Utrecht Zuidoost)

Rijkspolitie

Na de tweede wereldoorlog werd het politieapparaat opgebouwd. De bevolking had wantrouwen tegen de politie, omdat die had samengewerkt met de Duitsers. Houten, Schalkwijk en Tull en ’t Waal hadden met de Rijkspolitie te maken.  In 1960 (??) kreeg Houten een politiebureau aan de Prinses Beatrixweg. Er waren in de jaren 60 zo’n drie politieagenten in Houten.

Vanaf 1988 (??) was de politie Houten gevestigd aan De Slinger. Ook de recherche van Utrecht was hier te vinden. In 1993 werd de Rijkspolitie opgeheven en viel  politie Houten onder de politieregio Utrecht. Samen met Lopik, Nieuwegein en Ijsselstein vormde Houten het district Lekstroom. In 2002 kwam de gemeente Vianen erbij. Ook werd in de jaren 90 de wijkagent ingevoerd.

Arrestantencomplex Houten

In oktober 2007 werd het arrestantencomplex opgeleverd aan de Vleugelboot. Hier zijn veel politiediensten uit de provincie
geconcentreerd, zoals de bereden brigade, verkeerspolitie enz, enz. Het is een uitvalsbasis voor de provincie Utrecht.

Vanaf 2013 kent Nederland de nationale politie. Houten valt onder Midden-Nederland. Sinds 9 april 2013 is het politiebureau van Houten gevestigd aan De Brug, naast de brandweer.

Sinds 2015 spreken we over het district Lekpoort. Vanaf 2019 zijn ook de gemeenten Zederik en Leerdam aan dit district toegevoegd.

Inzet burgers
In de 21e eeuw betrekt de politie vaker de inwoners bij haar werkzaamheden. Via Burgernet, het project Waaks, buurtpreventie Veilig Houten, Facebook en opsporingsprogramma’s op televisie worden inwoners om hulp gevraagd.