Het Houtens landschap bestaat uit stroomruggen en kommen. De stroomruggen zijn ontstaan op plaatsen waar rivieren stroomden, welke regelmatig buiten de oevers traden. In de loop van de tijd nam de rivier een andere route en bleef een hoger gedeelte in het landschap achter.
Tussen de relatief hoge stroomruggen en lage kommen zit een hoogteverschil van ruim 4 meter. Het laagste punt is +0,3 meter NAP bij de Knoest in polder Vuijlcop. Het hoogste punt is plaatselijk 4,8 meter NAP in de buurt van het tankstation in ’t Goy.1
De eerste stroomgordel ontstond 5700 jaar voor Christus. Deze stroomgordel van De Wiersch is niet meer zichtbaar in het landschap. De laatste stroomrug werd in de Romeinse tijd gevormd.2 De stroomruggen zijn geclusterd in rivierstelsels. Houten kent er maar liefst vijf:
- Benschopper rivierenstelsel
De Wiersch in het zuidwesten en niet meer terug te zien in het landschap. Actief tussen 4800 en 3800 voor Chr. - Utrechtse rivierstelsel
Vanaf 4500 voor Christus met de Werkhovense, Houtense en Oudwulverbroek stroomrug. - Graafse rivierstelsel
Met de Vuylkoopstroomrug, Lage Dijk en de Hoonstroomrug. Vanaf 3350 voor Chr. - Linschoter rivierstelsel
Stroomrug Blokhoven, Honswijk, Zouwe en Jutphase stroomrug vanaf 3350 voor Chr. - Krimper rivierstelsel
Vanaf 200 voor Christus; De Lek.
Houten kent twee belangrijke stroomruggen en een aantal kleinere. De Houtense stroomrug en de Jutphase stroomrug zijn goed in het landschap te zien. Op deze stroomruggen zijn veel sporen van bewoning gevonden. Op de Jutphase stroomrug is Haltna ontstaan, het latere Houten.
Tull en ’t Waal ligt op de Vuylkoopstroomrug. Daarnaast zijn er in deze omgeving verschillende kleinere stroomruggen in het landschap terug te vinden.
Tussen 9000 en 5000 voor Christus liep er een regenrivier van de Utrechtse Heuvelrug door Houten naar het zuidwesten.3 Deze rivier is dermate oud, dat deze geen makkelijk te traceren sporen heeft achtergelaten.
Onder de Houtense stroomrug nabij de Poeldijk ligt de Dwarsdijk stroomgordel.4
Noten
- ARC-Rapporten 2006-81 – S.A. Mulder, H. Buitenhuis (2006) ↩︎
- Channel belts in the Rhine-Meuse delta – Berendsen & Stouthamer (2001) ↩︎
- Atlas van Nederland in het Holoceen – H. Weerts, J. Bazelmans en M. v.d. Meulen (2011) ↩︎
- Inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven Hofstad IV- BAAC rapport A-08.0333 (2016) ↩︎
Deze pagina is gewijzigd op 17 maart 2025