Opgooi

Gouwen zijn halverwege de 8e eeuw ingevoerd. Het was een manier om het grote Frankische Rijk te besturen. Een gouw had een dingplaats met een gouwgraaf.

Het huidige Kromme Rijngebied viel in eerste instantie grotendeels onder Dorestad, dat op de huidige plek van Wijk bij Duurstede lag. Dorestad was meer dan alleen een handelsplaats. Ook het agrarische gebied viel grotendeels onder de landstreek Dorestad en was van belang voor de voedselvoorziening (bron).

Het uiterste noordwesten van Houten viel onder het gouw Niftarlake. Schalkwijk was een onbegaanbaar moeras.

Een  animatie van het Rijksmuseum van Oudheden over hoe Dorestad eruit zag.


Ontstaan Opgooi

Na de val van Dorestad en het vertrek van de bisschop uit Utrecht in de 9e eeuw, grijpen Hollandse rijksgraven de macht. Enkele van hun nazaten vestigen zich in Upgoa (‘t Goy). Dit was een relatief hoog gelegen gebied op afstand van de onveilige rivier, waar altijd nog de dreiging van de Noormannen aanwezig was.

In een oorkonde wordt rond 900 de naam Upgoa genoemd (bron). In dit dorpje ontstaat begin of halverwege de 10e eeuw het mottekasteel Ten Goye. Waarschijnlijk is vanaf dit moment sprake van het gouw Opgooi.

De eerste schriftelijke vermelding van het gouw Opgooi is uit het jaar 1000 – 1002 (bron). Het was een gouw waar veel kerkelijke bezittingen waren te vinden. Het kerkelijk centrum van Opgooi lag in Haltna (Houten).

Van Goye in drie graafschappen

Vanaf 925 keert de bisschop terug uit Deventer naar Utrecht. Het kerkelijk systeem met nu ook de kapittels worden opgebouwd. Voor Koning Otto I zijn de lokale machthebbers een doorn in het oog.

Hij brengt halverwege de 10e eeuw geleidelijk de macht terug naar de bisschop in Utrecht. Zo worden veel rijksgraven omgevormd tot bisschopsgraaf. Dit doet hij door de bisschop tussen de graven en hem in te positioneren.

Op verschillende locaties ontstaan boerderijen (Vroonhof) met huisjes van onvrije arbeiders. De Loerickerhofstee is een zo’n vermoedelijke boerderij. Vanuit een dergelijke vroonhof werd een deel van de oogst afgedragen aan de kapittels (een bestuursorde die onder de bisschop viel). In Houten had in de 10e eeuw het Kapittel van Oudmunster het voor het zeggen.

Gouw wordt graafschap wordt gerecht

In de elfde eeuw verdwijnt de naam gouw en worden dit graafschappen genoemd. De Heer van Goye behoudt daarbij de hogere en lagere rechtsmacht over de graafschappen Opgooi, Utrecht en Lek en IJssel. Zijn rijkdom uit zich in kasteel dat in het huidige Goysedorp staat.

Rond 1200 komen de graafschappen verder in verval en na 1220 nemen bisschoppelijke ambtenaren de taken van de bisschopsgraaf over. De graafschappen zijn dan alleen nog theoretisch aanwezig. Bij het graafschap Opgooi gebeurde dit tussen 1232 en 1245 (bron). Het is het laatste graafschap van Het Sticht. Vanaf dat moment is er sprake van een eerste vorm van het gerecht ‘t Goy en Houten.

De heer van Goye blijft wel een edelman en krijgt belangrijke functies als burggraaf en maarschalk, waarbij hij hand en spandiensten voor de bisschop van Utrecht uitoefent. In 1305 verliest de Heer van Goye de hogere rechtsmacht aan de bisschop van Utrecht.

±870Ondergang Dorestad
±920Kasteel Ten Goye
±950Ontstaan Oostrummerhofstede
±1000Eerste vermelding Opgooi
±1027Verdwijnen gouwen
±1027Graafschap Opgooi
1232-1245Einde graafschap Opgooi
±1245Gerecht ‘t Goy en Houten