19e eeuw

In deze eeuw werd de basis gelegd voor de moderne gemeenschap. Eerst door Fransen, later door de Nederlanders. De technische revolutie maakte de vooruitgang compleet.

1800 – 1809

De 19e eeuw begon met de Bataafse Republiek. We waren toen onder invloed van de Fransen, die de gerechten hadden opgeheven en de gemeenten Houten, Schalkwijk en Tull en ’t Waal hadden gevormd. In 1801 vielen we onder het Bataafs Gemenebest. De gemeenten vielen in 1802 uiteen in de oude gerechten. In 1806 vielen we onder het Koninkrijk Holland. Met Lodewijk Napoleon Bonaparte (koning Lodewijk I) hadden we het redelijk goed.

1810 – 1819

De stemming sloeg snel om toen Lodewijk I door zijn broer Keizer Napoleon werd afgezet. Hij verhoogde de belasting en Nederlandse mannen moesten het leger in. In 1812 werden de gerechten weer opgeheven en verschenen er drie gemeenten: Tull en ’t Waal, Schalkwijk en Houten. Op de kerktoren van Houten stond een Chappe telegraaf, die onderdeel uitmaakte van de verbinding tussen Parijs en Amsterdam. Met het vertrek van Napoleon waren Pruisische troepen in de regio gelegerd. Rond 1816 vertrokken deze weer. In 1818 werd de gemeente Houten gesplitst in Houten, Oud-Wulven en Schonauwen. Er waren toen vijf gemeenten in het gebied van het huidige Houten. In 1813 wordt kasteel Schonauwen voor het grootste deel gesloopt.

1820 – 1829

In de twintiger jaren kwam er rust. In het noorden van de gemeente Oud Wulven verschenen vier lunetten, de eerste fortificaties van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. De beroemde toneelspeler Andries Snoek vestigde zich in Schalkwijk. Bestuurlijk had de schout de leiding en vanaf 1825 heette deze burgemeester. Deze kreeg steeds meer taken, zodat de functie niet meer door een notaris kon worden uitgevoerd. Aan de Vlierweg wordt een openbare begraafplaats ingericht.

1830 – 1839

Kasteel Wulven wordt rond 1830 gesloopt. In 1832 breekt cholera uit. Er valt een aantal doden, op het platteland viel het mee. Aan de Loerikseweg wordt een katholieke begraafplaats ingericht. De kerk van Honswijk wordt afgebroken. In 1839 wordt begonnen met de uitbreiding van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Op 23 augustus 1832 treft een aardbeving de regio Utrecht.

1840 – 1849

Met de uitvinding van de Macadamwegen worden de doorgaande wegen in 1840 verhard. Dit betekent dat ook in de winterperiode er gemakkelijker kan worden gereisd. De wegen krijgen wel tol, zodat het betaalbaar blijft. In Houten treedt burgemeester S. van Raven aan. Hij zal langdurig burgemeester blijven. In 1844 verschijnt er in Oud Wulven een spoorlijn. De eerste stroomtrein rijdt tussen Utrecht en Arnhem door de gemeente Oud-Wulven. Tegelijkertijd wordt aan de Lek een indrukwekkend gebouw neergezet: Fort Honswijk. Ook het Lunet aan de Snel verschijnt. Cholera blijft gevaarlijk aanwezig.

1850 – 1859

De jaren 50 verlopen rustig. Alleen worden de gemeente Oud-Wulven en Schonauwen in 1858 bij de gemeente Houten gevoegd.

1860 – 1869

In Houten, Schalkwijk en Tull en ’t Waal (Honswijk) wordt grond onteigend voor de aanleg van de spoorlijn van Utrecht naar ’s Hertogenbosch. In 1868 wordt deze lijn in gebruik genomen en stoppen er treinen in Houten en Schalkwijk. Onderdeel van de spoorlijn is de komst van een imposante spoorbrug over de Lek. In 1863 worden alle waterschappen geformaliseerd. Ze krijgen een bestuur en er wordt samengewerkt. De protestantse kerk van Houten krijgt een stompspits van sloophout en cholera zorgt voor onrust. Het Dijkhuis wordt in 1865 door brand verwoest en in 1867 overlijdt een kind bij een brand in Schalkwijk. Vanaf 1869 krijgt de brandweer van Schalkwijk een serieuze organisatie. Ten noorden van Houten wordt Fort bij Vechten gebouwd. Dirkje Veldhuizen (15) uit ‘t Goy krijgt in de zomer van 1869 de doodstraf uitgesproken. De Koning grijpt daarna twee keer in en zet de straf om in een gevangenisstraf.

1870 – 1879

In 1870 wordt de Nieuwe Hollandse Waterlinie gemobiliseerd. Er wordt hard gewerkt aan versterking van het verdedigingswerk. Het Werk aan de Waalsewetering, Werk aan de Korte Uitweg, een nieuw inundatiekanaal verschijnen en er wordt gewerkt aan Fort bij ’t Hemeltje. In Houten wordt een nieuwe gemeentehuis gebouwd en treedt burgemeester Waller aan. Hij zal 48 jaar burgemeester van Houten worden en laat ook De Grund bouwen als ambtswoning. Schalkwijk krijgt een enorme kerk, ook wel Het Kathedraal van Het Sticht genoemd en een zusterorde komt naar het dorp om les te geven aan katholieke meisjes. Schalkwijk krijgt ook te maken met een van de eerste treinongelukken in Nederland, waar doden bij vallen. Ook in ’t Goy verschijnt een kerk en al spoedig zal er een dorpje omheen ontstaan.

1880 – 1889

De waterhuishouding krijgt rond 1882 een impuls door de komst van stoomgemalen. Diverse poldermolens verdwijnen. Ook verschijnen er steeds vaker scholen, zoals het Canisiusklooster in Schalkwijk en de openbare school in Houten. Ook krijgen de dorpen waterpompen, waar centraal water gehaald kan worden. De kerk aan de Loerikseweg in Houten wordt opgeleverd. De waterschappen houden zich ook steeds meer bezig met het onderhoud van de wegen. De spoorlijn wordt verdubbeld van enkel naar dubbelspoor.

1890 – 1899

In 1893 krijgt de kerk in Houten een nieuwe spits. De vorige uit 1863 beviel niet. In Oud-Wulven verschijnt de eerste auto die in eigendom is van autopionier Charles Testas.

< 18e eeuw – 19e eeuw  – 20e eeuw >