Vroege middeleeuwen (450/1050)

Vroege middeleeuwen

Aan het begin van de middeleeuwen wonen er weinig mensen in Houten. Het huidige Schalkwijk en Tull en ’t Waal is vanwege aanhoudende overstromingen veranderd in een moeras. De hogere gronden van Houten en ’t Goy zijn bosrijk. De door de Romeinen gecultiveerde akkers zijn verdwenen. De Frankische stammen zijn achter de Romeinen aangegaan. Formeel vielen we onder Noord-Gallië, maar praktisch is Houten een soort niemandsland, waarvan de Frankische invloed het grootst is.

Bevolkingsdaling

Daling van bevolking lijkt aan het begin van de Vroege Middeleeuwen in heel Europa voor te komen. Aan het begin van de jaartelling woonden er 70 miljoen mensen in Europa, rond 500 na Chr. waren dat 20 tot 30 miljoen. Reden zijn hongersnood, oorlogsgeweld en vooral epidemische ziekten die met volkeren uit Noord-Europa werden meegevoerd.

Incidentele bewoning

Incidenteel is sprake van bewoning op de hogere delen van het landschap. Sporen van bewoning zijn gevonden in de buurt van de huidige Heidetuin (250 – 900 na Chr.), de Bloesemtuin (vanaf 475 na Chr.), Tiellandt (vanaf 550 na Chr.), De Weteringhoek, Groenedijkje, Hoogdijk en Tuurdijk. In Tiellandt zijn sporen gevonden van een huis uit de 9e eeuw.

Op de locatie De Geer in Wijk bij Duurstede zijn grafvondsten gevonden uit ongeveer het jaar 500, waaruit blijkt dat hier mensen woonden met een hoge maatschappelijke positie. Het waren leden van een lokale familie, die een groter gebied beheersten. Vermoedelijk ook het huidige Houten.

Bevolkingstoename

Vanaf het jaar 600 lijkt de bevolking toe te nemen. De regio ligt in de grensstreek van de Franken en de Friezen. De Friezen met een handelscentrum bij Katwijk worden machtiger en via de Rijn bereiken ze onze regio. De Franken doen in diezelfde eeuw aan gebiedsuitbreiding vanuit Rhenen en Tiel. Tussen het jaar 650 en 719 voeren de Friezen en Franken oorlog. In het jaar 719 komen de Franken definitief aan de macht.

Onder de Franken komt er structuur. De bevolking wordt bekeerd tot het Christendom. De kerk krijgt een belangrijke rol. Bestuurlijk wordt het Frankische Rijk opgedeeld in gouwen. Het Kromme Rijngebied valt onder Dorestad, een handelsplaats van grote alure. Ook de boeren in de omgeving profiteren van de bloeiende economie. Houten valt onder de landstreek Dorestad.

Vanaf het jaar 834 komt er weer onrust en roven de Vikingen (Denen) regelmatig de streek leeg. Vanaf het jaar 850 bezetten de Denen Utrecht en Dorestad en uiteindelijk zijn ze in onze streek aan de macht. Als de Friese graaf Gerulf II de Vikingen verslaat, krijgt hij het voor het zeggen in onze regio.

Middeleeuwse dorpen

In de negende eeuw worden Haltna (Houten), Lorek (Loerik) en Tuur (Tuurdijk) voor het eerst genoemd. Er is in die periode een lijst opgesteld met bezittingen van de bisschop, voordat de Noormannen de macht grepen. Uit deze lijst is bekend dat Houten voor het jaar 857 een kerk heeft.

Na het verdwijnen van Dorestad rond het jaar 900 grijpen nazaten van de Friese graaf de macht in de regio. We vallen dan onder het Gouw Opgooi. Ter hoogte van het huidige Goysedorp verschijnt een mottekasteel Ten Goye met daarin de heren van Goye. Het uiterste noordwestelijke deel van Houten (Wayen, Oud-Wulven) valt onder Niftarlake en het gebied rond Tull en ’t Waal valt onder Lek en IJssel.

In de tiende eeuw wordt in Haltna een stenen kerk met een toren in Romaanse stijl gebouwd. De stad Utrecht ontwikkelt zich snel tot het religieus centrum van Nederland en heeft de handelsactiviteiten overgenomen van Dorestad.

500Moeras en bos
610Dorestad ontstaat
630Franken aan de macht
650Friezen aan de macht
+/- 686Grote overstroming
689Slag bij Dorestad
695Ontstaan Haltna
700Lek wordt breder
715Friezen aan de macht
719Franken definitief de macht
723Sloop Fectio
780Gouw Dorestad
+/- 784Grote overstroming
834Noormannen
839Bezetting Noormannen/Denen
850Bezetting Noormannen/Denen
857Eerste vermelding kerk Haltna
885Einde Noormannenperiode
±900Einde Dorestad
±920Kasteel Ten Goye
±930Bouw romaanse kerk Houten
±930Ontstaan Oostrum
±950Ontstaan Westrum
±950Ontstaan Tull
1002Eerste vermelding Opgooi