Amsterdam-Rijnkanaal

Spoorbrug Amsterdam-Rijnkanaal te Schalkwijk

De spoorbrug over het Amsterdam-Rijnkanaal bij Schalkwijk

Het Amsterdam-Rijnkanaal bij Houten is gegraven tussen 1933 en 1952. Tijdens de Tweede Wereldoorlog lagen de werkzaamheden stil.

Het Amsterdam-Rijnkanaal is de opvolger van het Merwedekanaal. Deze liep sinds 1892 ten westen van de gemeente langs en boog vanuit Utrecht af richting Vianen. Het Amsterdam-Rijnkanaal loopt daartegen door de gemeente Houten naar Wijk bij Duurstede en Tiel.

Doordat de waterstand in Wijk bij Duurstede even hoog is (-0,4 meter NAP) als in Amsterdam, hoeft de scheepvaart niet door sluizen te varen. Het kanaal heeft een diepte van 6 meter en is ontworpen door hoofdingenieur van de Utrechtse waterstaat Anton Mussert. Later bekend als oprichter en leider van de NSB in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog.

De aanleg van het Amsterdam-Rijnkanaal in de jaren 30 was een werkgelegenheidsproject. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de werkzaamheden stilgelegd. Het kanaal was toen al grotendeels gegraven. Alleen nabij de spoorlijn was het nog niet gereed. Na de oorlog werden de werkzaamheden afgemaakt en op 21 mei 1952 was het kanaal gereed.

De aanleg van het kanaal betekende dat de Nieuwe Hollandse Waterlinie niet meer zou kunnen functioneren. Daarom werd op de splitsing van het Lekkanaal en het Amsterdam-Rijnkanaal een Plofsluis gebouwd.

Bruggen en veerwagen

Het kanaal splitste de toenmalige gemeenten Houten en Schalkwijk in twee delen. Ook boeren werden door het kanaal van hun land afgesloten. Daarop werd in 1949 een veerwagen (pont) ingesteld. Deze veerwagen reed over een rails naar de overkant. Op 1 november 1972 werd het veer uit dienst genomen. De straatnaam Veerwagenweg herinnert nog aan deze periode.

De Schalkwijksebrug (autoverkeer) is op 22 augustus 1950 opengesteld.  Tegelijkertijd met de bouw van de autobrug is de Schalkwijkse spoorbrug aangelegd. Hiervoor werd de spoorlijn enkele tientallen meters naar het westen opgeschoven. In 1952 werd deze in gebruik genomen. In het zuidoosten van ‘t Goy werd in 1938 de Goyerbrug aangelegd.

Wegen langs het kanaal

Amsterdam-Rijnkanaal met de Goyerbrug op de achtergrond

Langs het kanaal ligt aan weerszijde een kanaaldijk met weg. Deze kanaaldijk is in de jaren negentig door Rijkswaterstaat in slechte staat overgedragen aan de gemeente Houten. Aan de noordkant is de kanaaldijk veranderd in een wandel- en fietsroute. Aan de zuidkant is de kanaaldijk nog steeds slecht tussen Schalkwijk en Nieuwegein.

Verbreding Amsterdam-Rijnkanaal

Tussen 1961 en 1963 werd het kanaal verbreed van 58,5 meter naar 70 meter.

In 1965 begonnen de werkzaamheden om het kanaal nog meer te verbreden. Het kanaal werd 100 tot 130 meter breed en 5 tot 6 meter diep. Zowel aan de noord als zuidzijde werd het kanaal verbreed. In 1979 was dit gereed.

Voor de verbreding werd ook de bruggen vervangen. Teven werd het rijdend pontveer uit dienst gehaald. Op 19 juli 1973 werd de nieuwe autobrug naar Schalkwijk opengesteld. Drie jaar later werd de Schalkwijkse spoorbrug vervangen. De Goyerbrug werd in 1975 vervangen door een langere brug. De oude Goyerbrug is in 1978 gesloopt.

In 1980 is een vierde brug over het kanaal aangelegd voor de snelweg A27. In dezelfde periode werd het kanaal om de Plofsluis heen gelegd en sneuvelde een deel van de Batterij aan de Overeindseweg. De fietsbrug bij de Plofsluis werd ook opgeheven en kwam in 2015 weer terug.

Droogte

De aanleg van het Amsterdam-Rijnkanaal zorgde voor verdroging van de vruchtbare fruitteeltgronden. Het grondwater stroomde van de hogere stroomruggen in het kanaal. Later werd er aan waterbeheersing gedaan.

1931Plannen aanleg kanaal
1933Start werkzaamheden
1938Bouw Goyerbrug
1949Start veerwagen
1950Schalkwijksebrug gereed
1952Spoorbrug in gebruik
1952Werkzaamheden gereed
1961Eerste verbreding kanaal
1963Eerste verbreding kanaal gereed
1965Start tweede verbreding kanaal
1972Opheffing veerwagen
1973Verbreding Schalkwijksebrug
1975Bouw nieuwe Goyerbrug
1976Verbreding spoorbrug
1978Sloop oude Goyerbrug
1978Aanleg brug A27
1979Tweede verbreding kanaal gereed
1982Verlegging ter hoogte Plofsluis en Batterijen aan de Overeindseweg gereed
2015Fietsbrug Plofsluis