Plofsluis

Plofsluis Nieuwegein

De Plofsluis ligt in de gemeente Nieuwegein op enkele honderden meters vanaf de Houtense gemeentegrens. Direct naast de Plofsluis liggen de Batterijen aan de Overeindseweg. Het bouwwerk is nooit helemaal afgebouwd.

Bij een eventuele inundatie van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zou het water uit de polders van Schalkwijk en Houten wegstromen via het Amsterdam-Rijnkanaal. Als oplossing werd in 1937 de Plofsluis geïntroduceerd.

Bakken met zand en stortsteen

Het gaat om een bouwwerk met als kern vijf betonnen bakken met een relatief zwakke bodem. De betonnen bakken zouden worden gevuld met zand en stortsteen. Bij inunderen van de polders was het de bedoeling dat de betonnen vloerdelen worden opgeblazen. Hierdoor zou het kanaal met zand en stortsteen worden afgesloten.

Het bouwwerk is 122 meter lang en 40 meter breed. De vijf bakken staan loodrecht op de kanaalas, die gescheiden zijn door muren van 2 meter dik. De buitense bakken zouden worden gevuld met stortsteen, de binnenste met zand en stortsteen. In totaal was er 9100 m3 zand en 8700 m3 stortsteen nodig. De stenen waren 10-35 kilo per stuk. Door de bakken in de juiste volgorde te laten ontploffen, zou er een dam ontstaan van 3 meter NAP.

Veel rekenwerk

Het gebouw is niet zomaar een bak boven een kanaal. Er is zeer veel bouwkundig rekenwerk verricht, waarbij aan alles is gedacht. Wat gebeurt er met regenwater? Waar moet de lucht heen als de lading valt? Waar moet de drukgolf van de ontploffing heen?

In een zandbak zijn proeven gedaan met de fundamenten. Daarnaast is met een schaalmodel bekeken in welke volgorde de bakken tot ontploffing moesten worden gebracht, zodat er daadwerkelijk een dam zou ontstaan en door golfslag niet alles zou wegspoelen.

Pijler

Ingenieurs hadden uitgerekend dat de middelste pijler van de Plofsluis het meeste gewicht moest dragen. Daardoor werd deze 10 centimeter hoger gemaakt. De verwachting was dat de lading van 9100 m3 zand en 8700 m3 stortsteen ervoor zou zorgen dat er een verzakking van het kanaal zou komen.

De lading is nooit volledig aangebracht. De Tweede Wereldoorlog brak uit en de bouw van de Plofsluis was toen niet gereed. De lading is maximaal voor 1/3 gevuld en de geplande verzakking heeft nooit plaatsgevonden. Dit is precies de reden waarom je tegenwoordig ziet dat de Plofsluis een knik in het midden heeft. Het beste is dit te zien op het naastgelegen fietspad.

Door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog is de Plofsluis nooit gereed gekomen. Zo is het dak boven de bakken gedeeltelijk aangelegd.

Plofsluis als keersluis

Onder de bakken waren deuren gemaakt, zodat er sprake was van een keersluis. De sluis kreeg in haar ontwerp ook de mogelijkheid om overtollig water uit het inundatiegebied te verwijderen en bij een tekort aan water vanuit het Amsterdam-Rijnkanaal bij te pompen.

Het gevaarte heeft een hoogte van ruim 10 meter en lag zes meter boven het waterniveau. Scheepvaart had een doorgang van 2 keer 26 meter breed. Het gebouw werd beschermd door vier bunkers (kazematten).

Verbreding kanaal

In 1981 werd het kanaal verbreed. De brug over het kanaal naast de Plofsluis verdween. Het verwijderen van de Plofsluis was te duur. Het zuidelijk deel van de batterijen aan de Overeindseweg werd verwijderd.

Sinds 1978 is een schietvereniging gevestigd in de Plofsluis. Sinds 2015 is er een nieuwe fietsersbrug over het kanaal. Deze werd geopend door Christian Prudhomme directeur van de Tour de France.


Tip: 
De Onheilstij, de laatste jaren van de Nieuwe Hollandse Waterlinie
In mei 1940 blijkt dat de Nieuwe Hollandse Waterlinie geen bescherming biedt tegen een modern leger. Voor de bewoners van het militaire landschap van de Nieuwe Hollandse Waterlinie eindigt een tijdperk. Leendert van der Valk sprak voor dit boek met ooggetuigen – boeren, molenaars, soldaten en NSB’ers. Onheilstij vertelt hun verhaal tegen de achtergrond van de ondergang van het ingenieuze, trotse verdedigingswerk tussen Muiden en de Biesbosch.
Bekijk op bol.com

Deze pagina is gewijzigd op 18 september 2021