Veerwagen

Veerwagen in 1955

De Veerwagen in 1955. Foto ontvangen via Dirk Murray.

Bij de aanleg van het Amsterdam-Rijnkanaal in de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw werd het land van boeren in de polder Schonauwen in tweeën gesplitst. Hierop werd in 1949 een ‘rijdend pontveer’ ingesteld. Boeren konden daardoor alsnog hun land bereiken, zonder om te moeten rijden via de Schalkwijksebrug of de brug bij de Plofsluis. De veerwagen bleef tot 1 februari 1972 in dienst.

De overtocht

De veerwagen reed over een pontveerrailbaan van 9 meter breed naar de overkant. De railbaan lag op de bodem van het Amsterdam-Rijnkanaal. De veerwagen had een snelheid van 3 kilometer per uur en liep op diesel. Een gratis ritje naar de overkant duurde 2 minuten. Het was een stabiele overtocht en omdat de wagen over de bodem van het kanaal reed. Alleen bij aankomst moest de pontbaas tijdig afremmen om het stootblok niet te hard te raken.

De veerwagen vervoerde voornamelijk fietsers, voetgangers en vee. In de eerste jaren was er sprake van paard en wagen, later kwamen er tractoren en auto’s. In de volksmond werd gesproken over ‘de pont’.

Een boer die aan de overkant van het kanaal zijn wei had, stak meerdere keren per dag met de veerwagen over om zijn koeien te melken of om andere werkzaamheden uit te voeren.

Veerwagen Houten in 1965

Langs de kade van het kanaal hing een bel, waarmee de pontwachter kon worden opgeroepen. De pont lag in een inham van het kanaal. Aan de Houtense kant reed men vanaf het westen de pont op. De pont reed vervolgens naar de overzijde, waarbij de passagiers richting Wijk bij Duurstede stonden opgesteld. De passagiers werden dwars over het kanaal getransporteerd. Aan overkant reed men dan in de inham aan de oostkant de pont af.

Gebruik veerwagen

De veerwagen was voornamelijk tussen maart en november in gebruik. In de winter werd er ook gereden, maar minder vaak. De koeien stonden dan op stal. Oversteken gebeurde tussen 4 en 22 uur. (In het begin tussen 5 en 18 uur). Visueel zicht in de donkere polder was belangrijk voor de oversteek. Wanneer koeien werden overgezet, moest de pontwachter de veerwagen weer schoonspuiten.

De veerwagen werd door kinderen gebruikt die naar school in Houten gingen. Twee gezinnen aan de overkant moesten hun boodschappen e.d. doen en gingen via de veerwagen naar het dorp. De pont is later ook gebruikt voor recreatief verkeer, zoals puzzeltochten en autorally’s.

Inham Veerwagen

Deze foto is afkomstig van Tijmen Blokhuis. Deze foto toont de inham aan de Houtense kant. Rechts de veerwagen, op de voorgrond de roeiboot van Rijkswaterstaat en de kano en zeilboot van slagerij van der Ploeg.

Pontwachters

Er was een pontwachter en een assistent (knecht) die om de beurt dienst hadden. In de praktijk werd iedereen pontwachter genoemd. Op sommige dagen werden de pontwachters vervangen door invallers. De pontwachters waren:
1949 – 1951  ??
1951 – 1958  Dhr Blokhuis
1958 – 1962  Dhr van Barneveld
1962 – 1964  Dhr S. Booij
1963 – 1972  Dhr A. Vernooij

Assistenten/knechten

P. Schot (tot halverwege jaren 50)
S. van Dorst (jaren 50 tot jaren 60)
dhr Callas  ???
dhr de Haan  ???
Andre Schipper ???
Daarnaast waren er vervangers tijdens verlof en ziekte.

De pontwachters droegen een zwart uniform. In de zomer mochten ze een groen uniform dragen dat prettiger was voor werken tijdens warm weer. Een blauw uniform werd gebruikt voor werkzaamheden waar men smerig van werd.

Huizen

Bij de pont hoorden twee woningen en een pontwachtershuisje (de Wacht genoemd). Het oostelijke huis is in 1947 gebouwd. Het westelijke huis in 1954. De weg naar de veerwagen heette de Veerweg, maar werd op 4 oktober 1962, aangepast in Veerwagenweg. Tussen 1963 en 1968 bivakkeerde pontwachter Vernooij in een tijdelijke houten woning bij de pont, in afwachting van het vrijkomen van de reguliere pontwachterswoning.

Overige wetenswaardigheden

In 1956 en 1963 was het kanaal bevroren. Rijkswaterstaat had toen ijsbrekers ingezet, maar de pont lag zo goed als stil. In april 1956 was de rail verzakt. Deze is toen uit het water getild en het heiwerk is opnieuw aangebracht. Bij storing was er de beschikking over een voetgangerspont.

Rail van de veerwagen

Deze foto is afkomstig van Rijkswaterstaat. Het is onduidelijk of dit de aanleg is of de reparatie van de rail in 1956.

De pont werd op 1 november 1972 uit de vaart genomen. Door ruilverkaveling was er minder behoefte aan boeren die overstaken. Daarnaast nam het scheepvaartverkeer toe en dus het gevaar op een botsing. De verbreding van het kanaal speelde een minder grote rol bij het besluit de veerwagen uit dienst te nemen.

Veerwagen elders

De veerwagens waren in gebruik langs het Amsterdam-Rijnkanaal. Ze kwamen voor in Oud-Diemen, Overdiemen, Nigtevegt, Baambrugge, Nieuwersluis en Houten. In totaal waren er zeven voertuigen gebouwd en was er een reserve.

Interview in Houtens Nieuws met Tijmen Blokhuis, zoon van eerste pontwachter