Gemeenteraad Houten

Boeren in de gemeenteraad

De gemeenteraad wordt in 1812 opgericht. Het bestuur van de gemeente bestaat dan uit burgemeester, adjunct-burgemeester en vijf gemeenteraadsleden. Deze leden worden door de provincie benoemd. In 1825 bestaat het bestuur uit burgemeester, twee assessoren en vier leden.

Vanaf 1851 worden gemeenteraadsleden gekozen door een deel van de burgerij en is er sprake van een wethouder.¹ In de gemeenten Houten, Schonauwen en Oud-Wulven zijn in totaal 23 gemeenteraadsleden actief. Na de fusie van 1857 zijn dat er 7.²

Tot 1919 bestaat de gemeenteraad van Houten nog niet uit politieke partijen. Ieder jaar treden twee leden van de gemeenteraad af en worden ze vervangen door twee nieuwe leden of herkozen. Daarbij is aan het begin van de 20e eeuw er slechts één zetel gereserveerd voor een protestants lid. Het zijn uitsluitend de grote boeren die zitting hebben in de gemeenteraad.

Bekend uit de periode 1857-1919 zijn de volgende leden: (lijst is onvolledig)

Periode 1919-1923, bevolking kiest

Dankzij de grondwetsherziening van 1917 kan in 1919 door een groot deel van de bevolking voor het eerst een gemeenteraad worden gekozen. De inwoners met stemrecht kunnen kiezen uit twee partijen: de RKSP (katholieken) en de CHU (protestanten). Op de kieslijst van de katholieken staan prominente burgers, die ook worden gekozen. Doordat één burger geen zin heeft om daadwerkelijk de gemeenteraad in te gaan en de hoofdonderwijzer dit van de gemeentewet niet mag, komen de boeren terug in de gemeenteraad.³ Verder krijgen de protestanten meer zetels dan eerst in de gemeenteraad.

Wethouders: H. van Bentum, W.H. van Woudenbergh
Burgemeester: J. Waller
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 2 fracties en 7 zetels.

Periode 1923-1927

Vooraf aan de verkiezingen van 1923 overweegt de Houtense muziekvereniging Kunst na Arbeid, dat voornamelijk uit arbeiders bestaat, met een eigen lijst deel te nemen aan de verkiezingen. Dit gebeurt toch niet.

Wethouders: A. Vernooij, G.J. Vernooij
Burgemeester: J. Waller, H. Scholtens
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 2 fracties en 7 zetels. Het raadslid Elias Miltenburg haalt in zijn eentje bijna 45% van de stemmen.

Periode 1927-1931

Wethouders: A. Vernooij, G.J. Vernooij
Burgemeester: H. Scholtens, V. Los
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 2 fracties en 7 zetels. Vlak voor de verkiezingen van 1931 vertrekt burgemeester Scholtens.

Periode 1931-1935, crisistijd

Wethouders: G.J. Vernooij (vanaf 1935 J.M. van Rooijen), W.H. van Woudenbergh (vanaf 1933 A. Vernooij)
Burgemeester: V. Los
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 2 fracties en 7 zetels. In 1932 overlijdt wethouder W.H. van Woudenbergh. Deze periode wordt gekenmerkt door een economische crisis, waarbij werkgelegenheid een aandachtspunt is. Na de verkiezingen van 1935, maar voor de installatie van de nieuwe gemeenteraad overlijdt wethouder G.J. Vernooij. Hij wordt opgevolgd door J.M. van Rooijen.

Periode 1935-1939

Wethouders: A. Vernooij, J.M. van Rooijen
Burgemeester: V. Los
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 2 fracties en 6 zetels. De gemeenteraad telt bij de installatie in september 1935 één zetel minder vanwege het overlijden van G.J. Vernooij.

Periode 1939-1941, ontbonden door de Duitsers

Wethouders: J.M. van Rooijen, S. van Bladel
Burgemeester: V. Los
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er ?? fracties en ?? zetels. In 1941 wordt de gemeenteraad door de Duitse bezetter ontbonden.

Periode 1945-1946

In deze periode is er sprake geweest van een noodraad. Hierover zijn geen details bekend.

Periode 1946-1949, wederopbouw

Wethouders: J.M. van Rooijen, S. van Bladel
Burgemeester: A. Haefkens
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er ?? fracties en ?? zetels.

Periode 1949-1953

Wethouders:  J.M. van Rooijen, S. van Bladel
Burgemeester: A. Haefkens
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er ?? fracties en ?? zetels.

Periode 1953-1953

Wethouders: S. van Bladel, J.A. van Oostrom
Burgemeester: A. Haefkens
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 3 fracties en 11 zetels.

Periode 1953-1958, gedeeltelijke annexatie door Utrecht

Op 9 december 1953 wordt voor de tweede keer in hetzelfde jaar een gemeenteraadsverkiezing gehouden. Aanleiding is de annexatie van een gedeelte van de gemeente per 1 januari 1954 door ‘Groot-Utrecht’.

Wethouders: S. van Bladel, J.A. van Oostrom
Burgemeester: A. Haefkens
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 3 fracties en 11 zetels.

Periode 1958-1961

Wethouders: S. van Bladel, J.A. van Oostrom
Burgemeester: A. Haefkens, E.A.M.J. van de Weijer
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er ?? fracties en 11 zetels.

Periode 1962-1966, ‘Groot Houten’

Op 15 november 1961 wordt in de gemeenten Houten, Schalkwijk en Tull en ‘t Waal een extra gemeenteraadsverkiezing gehouden. Aanleiding is de samenvoeging van deze drie gemeenten in de nieuwe gemeente Houten. In 1962 is er daarom geen reguliere gemeenteraadsverkiezing. Met een opkomst van 93% van de stemgerechtigden, krijgt de KVP 64,5% (katholieken) van de stemmen. De KVP blijft de belangrijkste partij en levert de wethouders voor de nieuwe gemeente Houten (Groot Houten). De gemeenteraad wordt vanwege de fusie met 2 zetels uitgebreid.

Coalitie: KVP Schalkwijk en KVP Houten
Wethouders:  J. den Hartog,  J. van Oostrom
Burgemeester:  F. Albers Pistorius
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 5 fracties en 13 zetels. De fracties zijn: KVP (8), ARP-CHU (2), Gemeentebelangen (1), VVD (1). KVP Schalkwijk en KVP Houten vormen elk een eigen fractie.

Periode 1966-1970, raadsvergadering naar de avond

Tijdens deze verkiezingen van 6 september 1966 komt de KVP als winnaar uit de bus. Het is onduidelijk waarom de partij RK bij de verkiezingsuitslagen wordt opgevoerd. Vooraf aan de verkiezingen is er een roep om verjonging van de gemeenteraad. In 1969 worden de raadsvergaderingen naar de avond verplaatst. Zowel in 1968 als in 1970 stemt de gemeenteraad in om mee te werken aan de groei van Houten naar 100.000 inwoners. In deze periode komt de inspraak van burgers steeds vaker naar voren.

Coalitie: KVP Schalkwijk en KVP Houten
Wethouders:  J. Vulto, J. van Oostrom
Burgemeester:  F. Albers Pistorius, L. Schuman
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 5 fracties en 13 zetels. De fracties zijn: KVP (9), ARP-CHU (2), Gemeentebelangen (1), VVD (1). KVP Schalkwijk en KVP Houten vormen elk een eigen fractie.

Periode 1970-1974, groeiplan Houten

Met deze verkiezingen van 5 september 1970 stemt 53% op de KVP. De VVD levert een wethouder. De PvdA zit vanaf nu verstopt in een samenwerking met PPR en PSP. In 1974 behandelt de gemeenteraad het groeiplan Houten. Op voorhand worden de wijken Den Oord en De Hoven gebouwd.⁴

Coalitie: KVP Schalkwijk en KVP Houten
Wethouders: J. Vulto, H. ten Have
Burgemeester:  F. Albers Pistorius,  W. Bijleveld
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 5 fracties en 13 zetels. De fracties zijn: KVP (7), ARP-CHU (3), PK⁵ (2), VVD (1). KVP Schalkwijk en KVP Houten vormen elk een eigen fractie.

Periode 1974-1978, eerste vrouwelijke raadslid

De KVP wint op 3 september 1975 met 55% deze verkiezingen. Opnieuw heeft één partij de meerderheid in de gemeenteraad. De lijst KVP Schalkwijk en KVP Houten gaan samenwerken. Ook vanwege de landelijke vorming van het CDA, worden de protestanten nu omarmd. Hierdoor kan het raadslid Jonkers wethouder worden en drukt hij tot 1993 zijn stempel op de besluitvorming in Houten. In 1974 treedt Joke Blokhuis toe tot de gemeenteraad. Zij is het eerste vrouwelijke gemeenteraadslid.

Coalitie: KVP
Wethouders: G. Jonkers, J. Vulto (vanaf 1976 A. van Rooijen)
Burgemeester: W. Bijleveld
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 4 fracties en 13 zetels. De fracties zijn: KVP (7), ARP-CHU (3), VVD (2), PK⁵ (1).

Periode 1978-1982, eerste groeitaak

Met 66% wint het CDA deze verkiezingen van 5 september 1978. Deze partij doet voor het eerst onder deze naam mee en het is vooral de KVP-aanhang die op deze partij stemt. Gedurende deze periode overlijdt wethouder A. van Rooijen. De VVD-er B. Jansema is vanaf 1979 wethouder. Niet voor lang, want in 1981 wordt hij burgemeester van de gemeenten Rossum en Heerewaarden. Voor het eerst zijn er drie wethouders.

Coalitie: CDA, (VVD vanaf 1979)
Wethouders: G. Jonkers, A. van Rooijen (overleden 1980), W. Cossee, B. Jansema (1979 – 1981)
Burgemeester: W. Bijleveld
Bij de installatie van de gemeenteraad waren er 3 fracties en 13 zetels. De fracties zijn: CDA (9), VVD (2), PS⁷ (2).

Periode 1982-1986

Met de groei van Houten daalt de relatieve aanhang van het CDA. De Progressieve samenwerking bestaande uit PvdA, PPR en PSP vormt met het CDA de coalitie. In deze periode groeit Houten snel, wordt de 15.000^e inwoner binnengehaald en openen het NS-station en het winkelcentrum Het Rond. De verkiezingen vinden plaats op 7 september 1982.

Coalitie: CDA, Progressieve Samenwerking (PS)
Wethouders: G. Jonkers, W. Cossee (vanaf 1985 P. Barten), T. van der Ham
Burgemeester: W. Bijleveld, A. Bransen
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 4 fracties en 15 zetels. De fracties zijn: CDA (8), VVD (3), PS⁷ (3) en SGP (1).

Periode 1986-1990, CDA verliest meerderheid

Na de verkiezingen van 21 maart 1986 haalt het CDA met 44,6% van de stemmen en daarmee voor het eerst niet de absolute meerderheid. Het bestaande college wordt wel voortgezet, dat zich richt op de verdere groei van Houten-Noord.

Coalitie: CDA, Progressieve samenwerking (PS)
Wethouders: G. Jonkers, P. Barten, T. van der Ham (vanaf 1988 H. Schemmekes).
Burgemeester: A. Bransen
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 4 fracties en 17 zetels. De fracties zijn: CDA (8), PS (5), VVD (3) en SGP (1).

Periode 1990-1994

Door de groei van Houten is ook de gemeenteraad van Houten gegroeid. De PvdA stapt uit het samenwerkingsverband met PPR en PSP en gaat verder onder eigen vlag. Nieuw zijn de partijen D66 en GroenLinks. De SGP en RPF vormen samen een fractie. Wethouder Leen Verbeek wordt later burgemeester van Purmerend en nog later Commissaris van de Koningin in Flevoland. De verkiezingen vinden plaats op 21 maart 1990.

Coalitie: CDA, PvdA
Wethouders: G. Jonkers tot eind 1993, daarna H. Lenstra, P. Barten, L. Verbeek
Burgemeester: A. Bransen, A. de Jonge
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 6 fracties en 21 zetels. De fracties zijn: CDA (9), PvdA (3), VVD (3), D66 (3), GroenLinks (2) en SGP/RPF (1).

Periode 1994-1998, opkomst Houtens Belang

In 1994 komt Houtens Belang als grootste partij de gemeenteraad van Houten binnen en heeft Gijs Jonkers (CDA) in haar gelederen gesloten. De partij is voor bouwen in Schalkwijk. Aanvoerder is Reni Lubberdink. Verder staat er een cordon sanitaire klaar voor Houtens Belang, zodat ze buiten het college wordt gehouden. Gedurende deze periode splitst raadslid Co van Maarseveen zich af van het CDA en begint een negende fractie. Wethouder Heijerman wordt later onder haar eigen naam ‘Ton’ burgemeester van Blaricum. In deze periode worden grondonderhandelingen gevoerd voor Houten-Zuid. Het gemeentebestuur is zwak en de werksfeer slecht. Men spreekt in de jaren erna over ‘de ziekte van Houten‘.

Coalitie: CDA, VVD, D66, en GroenLinks.
Wethouders: P. Barten, K. Teeuwen, L. Elbers, H. Heijerman
Burgemeester:  A. de Jonge
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 8 fracties en 23 zetels.

Periode 1998-2002, val van het college

In 1998 weet Houtens Belang 31 procent van de stemmen te halen en levert de partij een wethouder. Een van de eerste zaken is dat de partij ervoor zorgt dat de CDA-burgemeester zich minder met de dagelijkse zaken bemoeit en dit aan de wethouders overlaat.⁹

De periode 1998 – 2001 kan achteraf worden beschouwd als een enorme tumultueuze periode. Er is sprake van een slechte cultuur, die in de krant wordt omschreven als ‘de ziekte van Houten’. Hoge ambtenaren zeggen dat zij de baas zijn in de gemeente.¹⁰ Het GroenLinks-raadslid Van Kouwen en burgemeester Aat de Jonge kunnen het niet met elkaar vinden. Over en weer worden rechtszaken aangespannen en binnen de gemeenteraad zijn er twee kampen. Burgemeester Aat de Jonge zegt zijn baan als burgemeester in Houten op.

Waarnemend burgemeester Westra krijgt in februari 2001 te maken met het vallen van het college. Aanleiding is de financiële situatie van de gemeente. Ook 2 a 3 ambtenaren vertrekken en VVD-wethouder Teeuwen stapt op. Later dat jaar stapt ook fractievoorzitter Gerard Zandbergen uit het CDA, maar keert voor de verkiezingen terug. De komst van de partij ‘Nieuw Houten’ met o.a. raadslid Van Maarseveen krijgt daardoor geen vervolg.

Coalitie voor de val: CDA, HB, VVD
Coalitie na de val: CDA, HB, VVD, PvdA
Wethouders voor de val: H. Lenstra (G. Zandbergen), R. Lubberdink, K. Teeuwen
Wethouders na de val: J. Bosch, R. Lubberdink,  J. van Oostrum, R. Makkinga
Burgemeester: A. de Jonge, J. Westra, C. Lamers
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 9 fracties en 23 zetels.

Periode 2002-2006, invoering dualisme

Met de start van deze periode wordt het dualisme ingevoerd. Dat betekent dat de wethouder geen raadslid meer is en niet meer stemt over de voorstellen. Het CDA is opnieuw de grootste partij van Houten. Ook GroenLinks heeft flink gewonnen, maar nu heeft deze partij met een cordon sanitaire te maken. In 2005 splitst het CDA-raadslid Gerard Zandbergen zich opnieuw af. Hierdoor zijn er uiteindelijk negen fracties in de gemeenteraad. Na deze periode wordt wethouder Strien burgemeester van de gemeente Olst-Wijhe.

Coalitie: CDA, HB, VVD, CU
Wethouders: T. Strien, R. Lubberdink, J. van Oostrum, W. de Jong
Burgemeester: C. Lamers
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 8 fracties en 25 zetels.

Periode 2006-2010, CDA in de oppositie

In 2006 heeft de PvdA de wind mee en haalt deze partij 7 zetels en levert anderhalve wethouder. Nieuw in de gemeenteraad is Inwonerspartij Toekomst Houten, waarvan Gerard Zandbergen de aanvoerder is. Voor het eerst in de geschiedenis komt het CDA in de oppositie. In 2007 wordt wethouder van Oostrum burgemeester in Rhenen. Hij wordt opgevolgd door M. Kallen-Morren die na 2010 nog vier keer waarnemend burgemeester wordt. Aan het eind van de periode besluit Houtens Belang ermee te stoppen. Een belangrijk item dat de bevolking verdeeld is de komst van windturbines langs het Amsterdam-Rijnkanaal.

Coalitie: VVD, GL, CU, PvdA
Wethouders: J. van Oostrum (M. Kallen-Morren), J. Koudijs, W. de Jong (T. van Daalen), W. Wagenmans, N. Teeuwen
Burgemeester: C. Lamers
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 9 fracties en 27 zetels.

Periode 2010-2014

In 2010 wordt ITH de grootste partij van Houten. Deze partij heeft zich sterk verzet tegen de komst van de windturbines en krijgt te maken met een cordon sanitaire. VVD, CDA, D66 en PvdA sluiten een verbond en besturen Houten tot 2018. In 2013 komt er een breuk binnen ITH. De raadsleden Hofstee en Verkade verlaten de partij en vormen met het afgescheiden VVD-raadslid Soesbergen de fractie HoutenAnders!.

Coalitie: CDA, VVD, D66, PvdA
Wethouders: K. van Dalen, H. Geerdes, M. van Liere, N. Teeuwen
Burgemeester: C. Lamers, W. de Jong
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 8 fracties en 29 zetels.

Periode 2014-2018

D66 komt aangejaagd door het landelijke beeld als grote winnaar uit deze verkiezingen. De partij haalt 6 zetels. Al vrij snel splitst raadslid De Laat zich af en begint voor zichzelf. Later geeft hij zijn zetel terug aan D66. Voorsorterend op de verkiezingen van 2017 verlaat D66-fractievoorzitter Steehouwer de partij en stapt over naar ITH.

Coalitie: CDA, VVD, D66, PvdA
Wethouders: K. van Dalen, H. Geerdes, M. van Liere, J. Rensen
Burgemeester: W. de Jong
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 9 fracties en 29 zetels.

Periode 2018-2022

Tijdens de gemeenteraadsverkiezingen halen drie partijen 5 zetels. Voldoende om een coalitie te vormen. Opnieuw richt het cordon sanitaire zich op ITH. Twee wethouders vertrekken deze periode. Raadslid Aanen stapt uit het CDA vanwege de woningbouwplannen in Houten-Noordwest. GroenLinks-fractievoorzitter Corporaal doet hetzelfde bij zijn partij. Bij de ChristenUnie stapt de hele fractie inclusief wethouder op.

Coalitie: CDA, VVD, GL, CU
Wethouders: K. van Dalen, H. Geerdes (S. Bos), H. de Groot, J. Smith (J. Overweg)
Burgemeester: W. de Jong, G. Isabella
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 9 fracties en 29 zetels.

Periode 2022-2026, lokaal wint fors

ITH is de winnaar van de verkiezingen met 8 zetels. D66 en GroenLinks die in 2014 en 2018 zorgden voor het uitsluiten van ITH, worden nu zelf uitgesloten. Nieuw is de partij Natuurlijk Houten. De SGP is de grote winnaar in het buitengebied. Belangrijkste item is de komst van een AZC-hub aan de Rietdijk die de maatschappij verdeeld. In de zomer van 2024 blijkt de sfeer tussen college en ambtenarenapparaat verziekt.¹¹ Drie wethouders, de gemeentesecretaris, een burgemeester en de interim-directie maken de rit niet af. Houten krijgt een nieuwe tijdelijke burgemeester.

Coalitie: ITH, NH, SGP, VVD
Wethouders: S. Bos (D. Vermeulen), R. Frowijn, R. Molenaar (E. Herben), W. van den Berg, P. Ruitenbeek (W. Kosterman)
Burgemeester: G. Isabella, K. Heerschop
Bij de installatie van de gemeenteraad Houten zijn er 10 fracties en 31 zetels.

Meer informatie

• Lees meer over de burgemeesters
• Lees meer over het Houtens gemeentehuis
• Lees meer over de Houtense wethouders
• Lees meer over de Houtense gemeenteraad
• De gemeente Houten
• De gemeente Tull en ’t Waal
• De gemeente Schalkwijk
• De gemeente Schonauwen
• De gemeente Oud-Wulven

Noten

1. INVENTARIS van het archief van de gemeente HOUTEN 1811 – 1961 (1964) ↩︎
2. Utrechtsch provinciaal en stedelijk dagblad, 30-07-1857 ↩︎
3. Muziek voor Houten (2008), Houten in de eerste kwart van de 20e eeuw, Kees van Schaik ↩︎
4. Modelstad Houten (2007) ↩︎
5. De PK was een samenwerking tussen PvdA, PPR, PSP en D’66 ↩︎
6. De PK was een samenwerking tussen PvdA, PPR, PSP en D’66 ↩︎
7. De PS was een samenwerking tussen PvdA, PPR, PSP en D’66 ↩︎
8. De PS was een samenwerking tussen PvdA, PPR, PSP en D’66 ↩︎
9. Persoonlijke mededeling R. Lubberdink ↩︎
10. Utrecht Nieuwsblad, 21 oktober 2000 ↩︎
11. Binnenlands Bestuur: Extern onderzoek naar ‘verziekte werksfeer’ in Houten ↩︎