De eerste dagen van de Tweede Wereldoorlog

Tweede wereldoorlog


10 mei 1940

De Tweede Wereldoorlog begint in onze regio met veel overtrekkende vliegtuigen en met luchtaanvallen rond 5 uur op Culemborg.

11 mei 1940

De lichamen van slachtoffers die vallen bij de Grebbeberg, worden bewaard in de kerktoren op Het Plein.

12 mei 1940

Inundatie wordt gestart. De polders van Schalkwijk, Houten en Tull en ‘t Waal lopen langzaam vol met water. Boeren krijgen opdracht tot evacuatie van het vee.

13 mei 1940

Delen van Tull en ‘t Waal, Schalkwijk en Houten worden geëvacueerd. 2500 mensen moeten hun huis verlaten. Een deel gaat naar Utrecht een ander deel via Vreeswijk richting Rotterdam. Ouderen en zieken worden met de auto vervoerd door de dochter van de Bakker. Bij Culemborg wordt gebombardeerd en het luchtafweer laat ook van zich horen. In de middag wordt de tijdelijke pontonbrug voor autovervoer van en naar Culemborg afgebroken.

In de avond van de 13e mei besluiten Nederlandse soldaten zich terug te trekken van de Grebbelinie tot achter de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Grote groepen soldaten trekken door Houten richting Jutphaas en door Schalkwijk richting Vreeswijk. Ze hebben hinder van het water in de overstroomde gebieden, dat plaatselijk al 40 centimeter hoog staat.

14 mei 1940

Chaotische dag. In de nacht en ochtend trekken nog steeds soldaten door de dorpen, onderweg naar Jutphaas, Vreeswijk en IJsselstein. Er zijn opstoppingen door loslopend vee en gebieden die onder water staan. Ook moet het resterende deel van de bevolking evacueren.

Het noorden van Houten en Bunnik krijgen opdracht tot evacuatie naar Culemborg. Dit wordt niet uitgevoerd, omdat het niet haalbaar was en het Nederlandse gezag aan het verdwijnen was. Rond het middaguur zijn de meeste soldaten teruggetrokken.

Rond 12.00 uur stuiten Duitse motorverkenners op Nederlandse stellingen die zijn verscholen in een boomgaard nabij Wickenburgh. Er valt één dode aan Duitse kant. Tussen 14.00 uur en 16.00 uur vinden opnieuw gevechten plaats. Drie Nederlandse militairen komen om het leven. Rond 19.00 uur trekken de Nederlandse militairen zich terug. Om 15.30 uur kleurt de hemel in het westen grijs. De zon schijnt er als een rode bal doorheen. Rotterdam is een paar uur eerder gebombardeerd.

Langs de Lekdijk rukken de Duitsers met pantserwagens op tot aan het Werk aan de Groeneweg. Duitse artillerie voert beschietingen uit op Culemborg en Fort Everdingen. Aan het eind van de middag wordt Werk aan de Groeneweg veroverd en wordt Fort Honswijk ingenomen. Steeds meer Nederlandse soldaten krijgen te horen dat Nederland zich heeft overgegeven. Krijgsgevangenen worden afgevoerd naar Wijk bij Duurstede.

15 mei 1940

‘s Nachts worden aan de Lekdijk en Pothuizerweg een aantal huizen door bommen verwoest. De laatste Nederlandse militairen trekken zich via de Achterdijk (Bunnik) terug naar Utrecht. Mogelijk waren dit eenheden die vanuit de Peel en Betuwe naar het noorden waren gestuurd om terugtrekkende Nederlandse troepen te dekken. Ze weten nog niet dat Nederland zich heeft overgegeven en dat andere eenheden iets zuidelijker krijgsgevangen zijn gemaakt. In de avond keert een deel van de bevolking terug.

16 mei 1940

De overige geëvacueerde inwoners uit Voorburg keren terug.

17 mei 1940

Duitse troepen trekken Vreeswijk binnen.