De eerste dagen van de Tweede Wereldoorlog

10 mei 1940

De Tweede Wereldoorlog begint in onze regio met veel overtrekkende vliegtuigen en met luchtaanvallen rond 5 uur op Culemborg.

11 mei 1940

De lichamen van slachtoffers die vallen bij de Grebbeberg, worden bewaard in de kerktoren op Het Plein. De Grebbelinie, Amersfoort, Driebergen en Zeist worden geëvacueerd. 

12 mei 1940

Om 1 uur ’s nachts wordt besloten om 30.000 personen langs de Nieuwe Hollandse Waterlinie tussen De Lek en het IJsselmeer te evacueren en de inundatie te starten. Om 7.15 uur wordt een ontruimingsbevel met instructies uitgevaardigd. De polders van Schalkwijk, Houten en Tull en ’t Waal lopen langzaam vol met water. Boeren krijgen opdracht tot evacuatie van het vee.

13 mei 1940

Delen van Tull en ’t Waal, Schalkwijk en Houten worden geëvacueerd. 4390 mensen uit Houten, Schalkwijk en Tull en ’t Waal moeten hun huis verlaten. Daarvoor moeten ze zich rond 4 uur ’s nachts verzamelen op diverse locaties. In eerste instantie is het plan via de boot naar Maassluis te varen. Later wordt de evacuatie per trein vanaf Utrecht CS georganiseerd. Ouderen en zieken worden deze middag en avond met de auto vervoerd door de dochter van de Bakker. Bij Culemborg wordt gebombardeerd en het luchtafweer laat ook van zich horen. In de middag wordt de tijdelijke pontonbrug voor autovervoer van en naar Culemborg afgebroken.

In de avond van de 13e mei besluiten Nederlandse soldaten zich terug te trekken van de Grebbelinie tot achter de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Grote groepen soldaten trekken door Houten richting Jutphaas en door Schalkwijk richting Vreeswijk. Ze hebben hinder van het water in de overstroomde gebieden, dat plaatselijk al 40 centimeter hoog staat.

14 mei 1940

Chaotische dag. In de nacht en ochtend trekken nog steeds soldaten door de dorpen, onderweg naar Jutphaas, Vreeswijk en IJsselstein. Er zijn opstoppingen door loslopend vee en gebieden die onder water staan. Ook moet het resterende deel van de bevolking evacueren. De meesten zijn al in Utrecht aanwezig en wachten op een reis richting Voorburg. In de ochtend wordt de Lekbrug veroverd door de Duitsers.

Het noorden van Houten en Bunnik krijgen opdracht tot evacuatie naar Culemborg. Dit wordt niet uitgevoerd, omdat het niet haalbaar was en het Nederlandse gezag aan het verdwijnen is. Rond het middaguur zijn de meeste soldaten teruggetrokken.

Rond 11.45 uur stuiten Duitse motorverkenners op Nederlandse stellingen die zijn verscholen in een boomgaard langs de Beusichemseweg ter hoogte van Wickenburgh. Tussen 13.30 uur en 15.30 uur vinden opnieuw gevechten plaats. Drie Nederlandse militairen komen om het leven. Twee raken gewond en een is in shock. Rond 19.00 uur trekken de Nederlandse militairen zich terug en bereiken om 23.00 uur de Batterijen aan de Overeindseweg. Om 15.30 uur kleurt de hemel in het westen grijs. De zon schijnt er als een rode bal doorheen. Rotterdam is een paar uur eerder gebombardeerd.

Langs de Lekdijk rukken de Duitsers met pantserwagens op tot aan het Werk aan de Groeneweg. Terugtrekkende soldaten die ’s ochtends in een boerderij bij de spoorbrug aan het bijkomen zijn, worden overvallen door de Duitsers. Aan het eind van de middag wordt Werk aan de Groeneweg veroverd en wordt Fort Honswijk ingenomen. Krijgsgevangenen worden afgevoerd naar Wijk bij Duurstede.

Om 17.00 uur wordt besloten alle wapens neer te leggen. Rond 19:00 uur hield generaal Winkelman een radiotoespraak waarin hij de overgave aan Nederland meldde. 

15 mei 1940

’s Nachts wordt de capitulatie ondertekend. Aan de Lekdijk en Pothuizerweg wordt die nacht een aantal huizen door bommen verwoest. De laatste Nederlandse militairen trekken zich via de Achterdijk (Bunnik) terug naar Utrecht. Mogelijk waren dit eenheden die vanuit de Peel en Betuwe naar het noorden waren gestuurd om terugtrekkende Nederlandse troepen te dekken. Ze weten nog niet dat Nederland zich heeft overgegeven en dat andere eenheden iets zuidelijker krijgsgevangen zijn gemaakt. In de avond keert een deel van de bevolking terug.

16 mei 1940

De overige geëvacueerde inwoners uit Voorburg keren terug.

17 mei 1940

Duitse troepen trekken Vreeswijk binnen.

Er is in 2020 een boek verschenen over de Tweede Wereldoorlog in Houten, ’t Goy, Tull en ’t Waal & Schalkwijk. Het kost € 24,95 en is verkrijgbaar in de boekhandel bij The Read Shop (Oude Dorp en Castellum), De Kler en Primera op Het Rond en bij De Spar in Schalkwijk.
Lees meer

Deze pagina is gewijzigd op 17 oktober 2020