De bevrijding

Bevrijding Houten
Keep them Rolling in 2010 op de Loerikseweg

Vanaf 29 december 1944 trokken de Duitsers zich terug uit de Betuwe. Legertransporten passeerden Schalkwijk. In februari 1945 werd opnieuw het landschap onder water gezet. Schalkwijk en het westen van Houten tot aan het huidige Lunetten liep onder water. De boeren langs de Houtensewetering wierpen dijkjes op en vee werd verplaatst naar het hoger gelegen ’t Goy.

Op 23 maart 1945 staken de geallieerden bij Wesel de Rijn over. Het Brits-Canadese leger boog af naar Nederland en bevrijdde op 28 maart het eerste dorp in de Achterhoek. Het Canadese leger staakte op 20 april haar opmars door de Gelderse Vallei net voor de Grebbelinie. Grote delen van Nederland waren op 1 mei 1945 bevrijd, behalve Noord- en Zuid Holland, Utrecht, De Wadden, Het westen van Gelderland, Noord Brabant boven de Maas en Schouwen Duiveland.

Op 1 mei begonnen vliegtuigen voedsel te droppen. Dit werd Operatie Manna genoemd, waarbij vliegtuigen bij Lage Weide voedsel droppen voor de stad Utrecht.

Vrijdag 4 mei 1945

Vrijdag 4 mei 1945 wordt duidelijk dat de oorlog is afgelopen. De bevolking hoort het via de radio. In ’t Goy gaan de mensen de straat op en lopen een uur op straat van vreugde. Er zijn berichten dat de Duitsers overal aan het schieten zijn. Aanleiding is het radiobericht dat de Duitse troepen in Nederland, Noordwest-Duitsland en Denemarken capituleerden. De capitulatie zou in werking treden per 5 mei 1945 om 08:00 uur, dubbele Britse Zomertijd.

Zaterdag 5 mei 1945

Officieel is Nederland bevrijd, maar de Duitse bezetter is nog aanwezig in Houten en omliggende dorpen.

Zondag 6 mei 1945

De Schalkwijkse verzetsman Jan van Dyk ziet een Duitse soldaat een fiets meenemen. Hij wil de Duitser aanhouden en wordt op de Schalkwijksebrug doodgeschoten.  

Maandag 7 mei 1945

Bevrijding Houten
Bevrijdingsfeest in Houten op 7 mei 1945 (Collectie RAZU)

Houten wordt op 7 mei bevrijd door de Engelsen die waren ingedeeld onder een Canadese legerkorps. Het is groot feest in het dorp.

Over de Lekdijk bij De Heul passeerden Canadese tanks. Ze kwamen uit Wijk bij Duurstede en reden richting Honswijk. De bewoners wisten van hun komst en stonden te wachten. Een enthousiaste Schalkwijkse inwoner werd door de spiegel van een jeep geraakt en viel neer. De soldaten deelden chips, koekjes en sigaretten uit.

De Canadezen reden naar Tull en ’t Waal en trokken op 12 mei verder, waarna de ondergrondse van Tull en ’t Waal de controle over het dorp overnam.

Bevrijding Houten
41e Verkennersregiment met Engelse soldaten (Collectie RAZU)

NSB-ers

De NSB-ers in Houten werden na de oorlog verzameld bij het gemeentehuis aan De Grund en opgesloten in Beverweerd (Werkhoven). Ook zijn er verhalen van NSB-ers die op boerderijen moesten werken. In Schalkwijk zijn een aantal gezinnen over de weg getrokken. Van burgemeester Bosschaart is niet meer gezien. Hij woonde destijds in Utrecht.

Moffenmeiden
In Schalkwijk werd een jonge vrouw voor het gemeentehuis kaalgeschoren op één lok haar na. Van angst plaste ze in haar broek, waarna ze op een bolderkar door het dorp werd rondgereden. Volgens ooggetuige Jan Wieman werden bij kapper Vermeulen aan de Provincialeweg meerdere dames kaalgeschoren. Ook in ’t Goy werd een jonge vrouw op een kar rondgereden. Uit Houten en Tull en ’t Waal is niets bekend.

Nadagen

Nadat de orde was hersteld kwamen in de loop van de zomer 200 Duitse gevangenen naar Fort Honswijk. Op 25 augustus 1945 werd een Schalkwijkse bewaker Assuerus (Joep) Copier gedood bij een zelfmoord van een gevangene. Swerus was niet gelijk dood. Hij leefde nog 14 dagen.

Boswachter Tjibbe Hof uit Tull en ’t Waal werd op 14 mei 1945 doodgeschoten tijdens zijn arrestatie.

Op 28 juni 1945 om 11.45 uur kwamen in een bunker op Fort bij t Hemeltje drie mensen om het leven als gevolg van het ontploffen van munitie. Het ging om een man van 21, 52 en een jongen van 15.

Bevrijding Houten
De familie Meirink & familie van der Wielen op het oude dorp in Houten. (Via Sander Meirink)