Lees meer over de Tweede Wereldoorlog via de links in de rode balk
Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren er twee verzetsbewegingen actief. Een in Houten en een in Schalkwijk. Deze groepen bestonden uit een harde kern, waar omheen anderen hand- en spandiensten verrichtten. In een enkele situatie was de verzetsbeweging uit Utrecht actief in de Schalkwijkse of Houtense regio. Het verzet kwam vanaf 1942/1943 georganiseerd op gang.
Het verzet hield zich bezig met het verzamelen van inlichtingen, het verspreiden van berichten, het transporteren van wapens, sabotage van de spoorlijn en overvallen op gemeentehuizen.
Van het Houtens verzet is weinig bekend. In de nacht van 7 op 8 mei 1945 wilden de nog aanwezige Duitsers zijn huis als wraak opblazen, dat werd beschermd door de Binnenlandse Strijdkrachten.
Het Houtens Verzet heeft nog geprobeerd om strafverlichting te krijgen voor de NSB-burgemeester, waar de inwoners veel geluk mee hebben gehad.
Overvallen
Gemeentehuizen werden overvallen om aan distributiebonnen te komen voor onderduikers en om bevolkingsregisters en woningregisters te ontvreemden. Ook werden persoonsbewijzen meegenomen. In Houten en Schalkwijk werd het gemeentehuis meerdere keren overvallen.
18 september 1943: Het gemeentehuis in Houten wordt ’s nachts overvallen (ingebroken) door drie mannen, die zijn verkleed als politieagent. De overvallers worden later die nacht in De Bilt waargenomen.
14 februari 1944: Het gemeentehuis in Houten wordt weer overvallen. Dit keer zitten een gemeenteambtenaar, een bewaker en een politieman in het complot.
Op 8 januari 1945 wordt het Schalkwijkse gemeentehuis overvallen. De overvallers sluiten de ambtenaren op in de kluis en nemen vooral persoonsbewijzen mee.
Sabotage spoorlijn
Begin oktober 1944 wordt door het Schalkwijkse verzet een aanslag gepleegd op de spoorlijn. Als wraak wordt villa Vogelenzang in brand gestoken. Op 11 november 1944 wordt bij de Poeldijk een deel van de spoorlijn opgeblazen. De gemeente Houten heeft een boete gekregen van 30.000 gulden.
Onderduikers
In Houten zaten onderduikers. Van een enkele locatie is dit bekend. Zo zaten op Houtensewetering 55 tegelijkertijd onderduikers, evacués en Duitse soldaten ingekwartierd. Onderduikers zaten op de takkenzolder in het achterhuis.1
Andere zaken
Het Houtense verzet verzamelde in de smederij op De Brink (tegenwoordig Albert Heijn) de inlichtingen voor het bombardement in 1944 op de kom van Houten. Bij een razzia in Schalkwijk verzamelden de Duitsers zich op het gemeentehuis. De zonen van burgemeester Ten Holder informeerden de bevolking over een aankomende razzia.
Overleden verzetstrijders
De Utrechtse verzetsman Klaas Horjus (35) werd op 24 oktober 1944 in Houten gearresteerd wegens spionage. Hij is 3 dagen later overleden.
Jan Mantel (35) bracht illegale krantjes rond en werd opgepakt. Hij overleed in het concentratiekamp Zöschen.
De zonen van de Schalkwijkse burgemeester Ten Holder zaten in het verzet. Michael ten Holder (21) werd tijdens verzetswerk in Oost-Brabant opgepakt en stierf op 12 december 1944 in Versen.
De Schalkwijkse Jan van Dijk (26) was succesvol in het verzet. Maar op 6 mei 1945 zag hij een Duitse soldaat een fiets meenemen. Zijn ingreep heeft hij met de dood moeten bekopen.
Noten
- Houtens Nieuws, in en om de boerderij 18 augustus 1999, Theone Bakker ↩︎
Deze pagina is gewijzigd op 12 november 2025