De gemeente houten is in de Franse tijd ontstaan, nadat op 1 januari 1812 de gerechten definitief werden afgeschaft. De gemeente Houten is een samenvoeging van de gerechten Wulven, Houten en ’t Goy, Schonauwen, Oud-Wulven en Wayen, De Geer en Heemstede.

Splitsing Houten, Oud Wulven en Schonauwen

In 1818 wordt deze ‘mairie’ Houten gesplitst in drie gemeenten. Zo wordt Schonauwen een zelfstandige gemeente en de gemeente Oud Wulven ook. De gemeente Oud Wulven wordt samengesteld uit de voormalige gerechten Oud Wulven en Waijen, Wulven, Heemstede, Slagmaat, de Grote en Kleine Koppel en Maarschalkerweerd. De nieuwe gemeente Houten bestrijkt het voormalige gerecht ’t Goy en Houten en het voormalige minigerecht Ruemsthofstede. Het telt in dat jaar 750 inwoners.¹

Bij de volkstelling van 1830 worden er in de gemeente Houten 829 inwoners geteld en in 1849 is dit aantal gestegen tot 1037. Er zijn 140 huizen, waarvan een derde in ’t Goy staat. In tegenstelling tot de omliggende gemeenten stijgt het aantal inwoners in Houten.

Gemeente Houten – Houten — De gemeentegrens in 1812

Gemeente Houten in 1818 — De gemeentegrens in 1812

Opheffing Oud Wulven en Schonauwen

In 1851 wordt een nieuwe gemeentewet aangenomen en het gevolg is dat veel kleine gemeenten zullen verdwijnen. Ook wordt de functie van de wethouder ingevoerd.

Op 8 september 1857 worden de gemeenten Houten, Oud Wulven en Schonauwen samengevoegd tot een nieuwe gemeente Houten. Hierdoor bereikt het grondgebied dezelfde omvang als in 1812 met als extra toevoeging nu de gerechten Slagmaat, de Grote en Kleine Koppel en Maarschalkerweerd. Er wordt ook een nieuwe gemeenteraad gekozen en die bestaat uit 7 leden: H. Uijtewaal, W. Melsen, N Legemaat, H. Oostrum, C. van den Bergh, J. de Jong en P. de Wit. De drie oude gemeentes hadden samen 21 gemeenteraadsleden.

De gemeente Houten is op dat moment twee keer zo groot dan de gemeente Schalkwijk en tien keer zo groot dan de gemeente Tull en ’t Waal cs. Deze situatie blijft bijna 100 jaar zo.

Bij de volkstelling in 1909 is het aantal inwoners in de gemeente Houten gestegen tot 2075. Bovenstaande bevolkingspiramide toont de opbouw. Er is veel jeugd in de gemeente Houten en vooral het aantal meisjes is in de meerderheid. Twaalf personen blijken ouder te zijn dan tachtig jaar.

Wegen en watergangen

Op 29 juli 1863 wordt het waterschap Houten opgericht. Het waterschap heeft het toezicht over op de hoofdwatergangen. Daarnaast krijgt het waterschap het toezicht op de gemeentelijke wegen. De burgemeester van Houten is doorgaans de voorzitter van het waterschap. In 1950 worden de belangrijkste wegen overgedragen aan de gemeente Houten. Op 1 januari 1964 volgt het laatste deel van het wegennet.

Grenscorrecties midden 20e eeuw

Op 1 januari 1954 wordt het meest noordelijke gedeelte van de gemeente (Maarschalkerweerd) bij de gemeente Utrecht gevoegd. Houten heeft zich 42 jaar tegen deze annexatie verzet. Door het afschaffen van de Kringenwet in 1951 was er geen belemmering meer voor de stad Utrecht om naar het oosten toe uit te breiden.

Op 1 januari 1962 worden de gemeenten Schalkwijk en Tull en ’t Waal toegevoegd aan de gemeente Houten. Formeel is sprake van het opheffen van drie gemeenten en de vorming van een nieuwe gemeente Houten. Tegelijkertijd vindt er een grenscorrectie plaats met de gemeente Jutphaas.

In 1964 vindt er een grenscorrectie plaats met Bunnik, ter hoogte van de Marsdijk en bij Den Oord met de gemeente Cothen. In 1966 wordt Ossenwaard met 14 inwoners aan Houten toegevoegd. In 1985 is dit gebied weer teruggegeven.

Eerste groeitaak

Bij de fusie van Houten, Schalkwijk en Tull en ’t Waal in 1962 heeft de nieuwe gemeente 6103 inwoners. Bij de volkstelling van februari 1971 telt de gemeente 7325 inwoners. Een deel van de inwoners woont in het Flierplan, een nieuwbouwlocatie uit de jaren 60.

Ondertussen wordt duidelijk dat Houten moet groeien naar 100.000 inwoners. Op voorhand van de groeitaak worden de wijken Den Oord en De Lobben (Hoven) gebouwd. Op 30 mei 1978 wordt Houten officieel tot groeigemeente verklaard. De groeitaak was toen afgenomen tot 8000 woningen en ongeveer 25.000 inwoners. Aan het begin van de jaren negentig is de eerste groeitaak bijna gereed. Er wonen dan ruim 30.000 inwoners in de gemeente.
Lees meer over de eerste groeitaak

Tweede groeitaak: Vinex

Al snel na het afronden van de groeitaak, wordt duidelijk dat er een tweede bouwtaak aankomt. Tussen 2000 en 2004 worden de meeste woningen opgeleverd en verwelkomt Houten de 40.000e inwoner. Momenteel heeft de gemeente ruim 50.000 inwoners.

Groei bevolking

1962 – 6102 inwoners
1970 – 7235 inwoners
1980 – 8668 inwoners
1990 – 25502 inwoners
2000 – 33313 inwoners
2010 – 47623 inwoners
2020 – 50177 inwoners

Bewoners die een mijlpaal vormden waren:

Jeroen de Graaf (7000e inwoner op 28 december 1967)
Robin Steenaart (8000e inwoner op 25 juli 1977)
Anne-Marie van Zijl (10.000e inwoner op 13 augustus 1981)
Het zevende kind van de familie Van Dijk (15.000e inwoner op 28 maart 1984)
Tatiana Kerp (18.000e inwoner op 4 januari 1986)
Gertrude van den Brink (20.000e inwoner, begin december 1986)
Jeroen van Strien (40.000e inwoner op 25 september 2002)
John en Ellen Huussen (50.000e inwoner op mei 2019)

Tijdlijn gemeente Houten

1812	Ontstaan mairie Houten
1812	Ontstaan mairie Schalkwijk
1818	Ontstaan gemeente Schonauwen
1818	Ontstaan gemeente Oud Wulven
1818	Ontstaan gemeente Tull en ’t Waal cs
1858	Fusie drie gemeenten tot gemeente Houten
1954	Annexatie Maarschalkerweerd door Utrecht
1962	Schalkwijk en Tull en ’t Waal bij Houten
1978	Eerste groeitaak Houten
1984	15.000e inwoner
1996	Start bouw Houten-Zuid
2002	40.000e inwoner
2019	50.000e inwoner

Noten

De oudste telling is uit 1632. Houten had toen 558 inwoners en Schalkwijk 462 inwoners. De registratie was in handen van de kerk. Daarvoor telde men het aantal huizen en weerbare mannen. In 1795 werd de eerste volkstelling gehouden. ↩︎

Meer informatie

^{Deze pagina is gewijzigd op 22 juli 2025}

Gemeente Houten