Wegen in Houten

Romeinse en Middeleeuwse wegen

De eerste verharde wegen in Houten en omgeving waren Romeinse wegen. Hiervan zijn sporen teruggevonden ten westen van de Marsdijk. Ook bij de Achterdijk in Bunnik is de Limesweg aangetroffen.

Naast lopen was ook paardrijden populair bij de Romeinen. Verder gebruikten ze de boot als vervoermiddel. Met het vertrek van de Romeinen werd lopen eeuwenlang het vervoermiddel voor de gewone man.

Het wegennet in de Vroege Middeleeuwen was eenvoudig. Vanuit Houten liep er een weg naar Dorestad en naar Tiel. Een andere weg liep richting Utrecht via de huidige route van de Rijsbruggerweg. Gekozen werd voor de hogere gronden. Dit waren kleiwegen al dan niet door bos. In het algemeen waren deze wegen lastig bereisbaar. Regen en sneeuw zorgden voor ongemakken en in de winter was reizen vaak onmogelijk. Door het moeras van Schalkwijk liep rond het jaar 900 een hogere weg: de huidige Uitweg. Deze was in gebruik om van Honswijk en ’t Waal naar Loerik en Oostrum te reizen.

In de Late Middeleeuwen is de Beusichemseweg een belangrijke route. Zowel voor verkeer tussen Utrecht en Wijk bij Duurstede als voor verkeer van Utrecht naar ’s Hertogenbosch en Tiel. Via de noordelijke Lekdijk was er een doorgaande route van Rotterdam naar Münster.

Zandpad

Rond 1600 verschijnen eenvoudige zandpaden. In de jaren 1631 – 1633 wordt het zandpad van Utrecht naar Houten verbeterd. Dit was een slechte kleiweg met zand die werd omgevormd in een goed zandpad. In Houten splitste dit zandpad zich naar Schalkwijk / Culemborg en naar Beusichem. Deze paden waren alleen toegankelijk voor voetgangers en voortaan ook in de winter te belopen.

Geleidelijk aan gingen ook paarden gebruik maken van het zandpad. Alhoewel dat in eerste instantie niet de bedoeling was. Het zandpad werd geleidelijk een zandweg. Daarnaast verschenen aan het eind van de 17e eeuw rijtuigen. Houten lag aan de route van Utrecht naar Culemborg en Tiel. Er was vanaf 1776 een postkoets¹ die vanuit Tiel regelmatig door Houten reed. Deze reed tot 1868, toen in dat jaar Houten een station kreeg. Een boek uit de 18e eeuw meldt dat Houten veel ‘doortogt’ had. Ook waren er in Houten meerdere herbergen.

Uren gaans (lopend) in 1789

Verharde weg

In 1814 wordt het plan voor Rijkswegen overgenomen van de vertrokken Fransen. Tot 1850 werden de Rijkswegen bestraat. In de huidige gemeente Houten liep geen rijksweg. De dichtstbijzijnde rijksweg liep door Jutphaas.

Houten krijgt vanaf 1841² te maken met zogenaamde Macadamwegen. Dit waren wegen met grove korrels steen, aangestampt met kleine steensoorten of zand en leem. Nadeel van deze weg was spoorvorming.

Een dergelijke weg liep van Utrecht naar Houten (1841), van Houten naar Beusichem (1842), van Houten via Schalkwijk naar Culemborg (1841). De route was die van de eerdere zandwegen. Deze wegen werden gefinancierd met tol. Houten en Schalkwijk telden gezamenlijk drie tolposten.

Onder toezicht van het Waterschap Houten werd het wegennet sterk verbeterd. Op 9 mei 1887 werd het onderhoud van 31 grindwegen en drie kleiwegen in de gemeente Houten overgedragen van particulier naar het waterschap. De eigenaren van de grond moesten wel de kosten voor het onderhoud betalen.

De fiets

Rond 1895 breekt de fiets door. De overheid besluit fietsbelasting in te voeren die met enkele jaren onderbreking tot 1941 blijft bestaan. Het is ook de tijd dat er angst is dat paarden zouden schrikken van een passerende fiets. Vooral op het platteland is er angst voor de fiets. “Fietsers passeren zo snel dat je ze niet kunt schoppen”, is een uitspraak in de krant van die tijd. Sommige platelanders strooien glas op de weg en hier en daar wordt een stok in de spaken gestoken.

In 1894 begint de ANWB met het plaatsen van houten wegwijzers voor fietsers. Deze verdwijnen in de winter erna in de kachel. Vanaf dat moment worden er ijzeren wegwijzers geplaatst.

De auto

In de zomer van 1898 verschijnt de eerste auto in Houten. Charles Testas, woonachtig in Houten in het huis Klein Curaçao is de bezitter van de auto. Testas bezit vanaf 1900 zelfs twee auto’s en is een echte pionier.

In 1906 verschijnt de tweede persoon met een auto in Houten en in 1909 de eerste in Schalkwijk. In 1914 lijkt het autogebruik te stijgen, maar de Eerste Wereldoorlog remt dit. In 1919 explodeert het aantal aanvragen voor een kenteken en breekt de auto en motor echt door. Ook in Tull en ’t Waal wordt dan een auto geregistreerd.
Lees hier meer over de auto in Houten

In april 1922 meldt de Wijksche Courant dat de verbreding van de provinciale weg tussen Utrecht en Houten gereed is en dat het de mooiste weg uit de omgeving is geworden. Net op tijd want dankzij het model T van Ford komt de auto binnen de mogelijkheden van steeds meer mensen.

In de jaren 30 rijen de bussen en taxi’s door het landschap. Wie vanuit Amsterdam of Utrecht naar het zuiden wilde, reed door Houten en Schalkwijk. Het wordt steeds drukker in Houten en vanaf augustus 1933 wordt de doorgaande weg Utrecht-Schalkwijk om de dorpskern van Houten heen geleid.³ Langs de provinciale wegen staan zogenaamde Mussertpalen, die de kadastrale grens aangeven. De bocht bij Schonauwen is berucht. op 21 mei 1938 opent de A2 tussen Oudenrijn en Vreeswijk. De doorgaande route van Noord naar Zuid-Nederland is dan niet meer door Houten en Schalkwijk.

Op diverse locaties verschijnen vanaf 1923 benzinestations. Voor deze tijd moest brandstof bij de drogist worden gehaald of benzinedepots.

Snelle wegen

Een van de eerste rijkswegen in de gemeente Houten is Rijksweg 22, de huidige Waterlinieweg in Utrecht. Het plan was om deze aan te leggen tussen Utrecht en Laren. Hiervoor werden enkele percelen vanaf 1938 in Maarschalkerweerd onteigend.⁴ Deze weg is in 1942 gereed en was 6,5 meter breed en van beton en klinkers.

Op 31 juli 1942 wordt Houten ook aangesloten op Rijksweg 12 richting Utrecht. Ineens heeft de gemeente dus twee snelwegen op haar grondgebied. Op 22 februari 1944 wordt de snelweg doorgetrokken naar Bunnik. In 1955 wordt de rijbaan tussen Laagraven en Driebergen verdubbeld.

Na de Tweede Wereldoorlog wordt de provinciale weg langs Houten drukker en gevaarlijker. Door het sneller rijdend autoverkeer liepen overstekende fietsers en voetgangers steeds vaker gevaar. Aanrijdingen met dodelijke afloop blijven dan ook niet uit.

In 1950 worden de lokale wegen van het Waterschap Houten overgedragen aan de gemeente. In 1964 volgt het laatste deel. In datzelfde jaar krijgt Houten een wegenwachtstation dat Midden Nederland bedient. Dit wegenwachtstation is gevestigd bij de afslag Houten. Tegenwoordig ligt knooppunt Lunetten op deze plek. Ook is er een ambulance gevestigd.

In 1971 wordt de Utrechtseweg aangelegd naar het verkeersplein Laagraven en in 1975 verliest Houten zijn directe aansluiting op de A12. Het wegenwachtstation verhuist in 1972 naar Lexmond.

Op 24 juni 1981 wordt de A27 geopend tussen de knooppunten Everdingen en Lunetten. Het duurde tot 11 mei 1985 voordat Houten wordt aangesloten op deze snelweg. Vanaf 2005 is ook Tull en ’t Waal dankzij de afrit Nieuwegein-Oost goed via de snelweg bereikbaar en sinds 17 april 2015 is via de N421 Houten opnieuw aangesloten op de A12.

Fietspadensysteem Houten

Vanaf de eerste groeitaak in 1979 kent Houten een uniek fietspadensysteem. Sinds de groei van Houten in de jaren ’80 is er slechts één fietser om het leven gekomen binnen de Rondweg. Houten is in 2008 en 2018 uitgeroepen tot fietsstad van Nederland. Het fietspadensysteem wordt ook gebruikt door brommers, scooters en golfkarretjes. Buiten de Rondweg is er geen fietspadensysteem.

Noten

1. Van zandpad tot zandweg – W. Thoomes, Het Kromme Rijngebied 49-3/4 (2015) ↩︎
2. Het Utrechts Archief – Huisarchief familie Testas ↩︎
3. Houtense Hodoniemen – S. van Scherpenzeel ↩︎
4. De Tijd : godsdienstig-staatkundig dagblad – 14-11-1937 ↩︎