Kasteel Heemstede, het mooiste huis van Houten

Kasteel Heemstede Houten
Kasteel Heemstede in 2015

Kasteel Heemstede is in 1645 gebouwd en is een van de mooiste gebouwen van Houten. Het is de opvolger van het kasteel (ridderhofstad) dat 500 meter naar het westen stond. Heemstede is in 2002 compleet herbouwd na brand.

Op de plek van Kasteel Heemstede stond sinds 1347 al een stenen huis. Eigenaar was Frederik van Drakenborg. Dit huis verdween en het nieuwe Heemstede kwam ervoor terug als jachthuis. Het werd een indrukwekkend gebouw met torens en bijgebouwen. Ondanks dat het huis op een kasteel lijkt, is het een buitenplaats. Voor het kasteel lag een vaart, dat vermoedelijk werd gebruikt om de bouwmaterialen van het kasteel aan te voeren.

Periode Van Winssen (1645 – 1668)

Maria van Winssen en haar tweede man Hendrick Pieck zijn de bouwers van kasteel Heemstede. Maria was een rijke weduwe. Daarnaast had ze als erfenis het Oude Heemstede en de stenen boerderij in het gerecht Heemstede ontvangen. Samen besluiten ze het jachtslot Heemstede te bouwen. In 1668 was in de toren links op de eerste verdieping een kapel (bron). Met het overlijden van Maria van Winssen op 20 juli 1668 komt kasteel en gerecht terecht bij Gerard de Wael van Vronesteyn. Die verkoopt het aan Diederick van Veldhuysen.

Periode Van Veldhuysen (1680 – 1716)

In 1680 komt kasteel Heemstede in het bezit van de 28-jarige Diederick van Veldhuysen. Hij is een lid van een rijke familie en bestuurder in de Staten van Utrecht. Van Veldhuysen trouwt een steenrijke Amsterdamse vrouw.

De tuinen
De tuinen van Kasteel Heemstede komen dankzij van Veldhuysen tot een hoogtepunt. De aanleg ervan is uitgevoerd in de periode 1691 – 1699 (bron). Deze liepen door tot aan de Utrechtseweg en waren een bezienswaardigheid tot buiten de landsgrenzen. Aan beide kanten van het kasteel was een oprijlaan. Een richting de Heemsteedseweg en een ander richting de huidige Utrechtseweg. Deze laatste laan is nog steeds in het huidige Houten tot op 1800 meter afstand van Heemstede terug te vinden.
Lees meer over de tuinen van Heemstede

Het huis
Na de tuinen komt het huis aan de beurt. Het huis heeft schuiframen, uniek voor die periode. De luiken zitten aan de binnenzijde en zijn knap weggewerkt. De voordeur heeft een extra scharnier in de deur, zodat het een tweedelige voordeur is. In de vloertegels van de centrale hal zijn fossielen te zien.

De schilderijen in deze centrale hal zijn de originele schilderijen die zijn gered van de brand in 1987. In de kamer links van de centrale hal ligt laminaat. Het was een van de eerste laminaatvloeren in Nederland. Het huidige huis is zo goed als kon hersteld. Sommige originele delen zijn gerestaureerd. Andere zaken zijn nagemaakt a.d.h.v. foto’s.

Drone opname Kasteel Heemstede door Albert Speelman, 2015

Na gesteggel over de erfenis van Diederick van Veldhuysen, krijgt Kasteel Heemstede een nieuwe eigenaar. Deze eigenaar doet kasteel Heemstede, het oude Heemstede en het gerecht Heemstede dezelfde dag van de hand aan de Amsterdamse beeldhouwer Anthonie Turck. Die vindt de titel ‘Heer van Heemstede’ al voldoende en het huis en tuinen raken in verval. Als zijn eigen Amsterdamse bedrijf enkele jaren later in financiële moeilijkheden komt, gaan de Heemstedes en gerecht in de verkoop.

Nieuwe eigenaren kasteel Heemstede

Essaye Gillot wordt in 1723 de nieuwe eigenaar en herstelt de tuinen. Na zijn dood in 1752 wordt zijn zoon eigenaar. Ook die is goed voor het huis en tuin, maar overlijdt vijf jaar later. Zijn vrouw Marie Mounier woont tot 1792 nog op Heemstede, maar de tuinen raken in verval.

In 1793 wordt de familie Mosch eigenaar. De gevluchte Fransman Lalaing woont bij de familie Mosch en vormt de tuin om in een boomgaard. In 1806 wordt een zoon van Mosch eigenaar. Wanneer in 1812 belasting op deuren en vensters wordt ingevoerd, metselt hij enkele ramen dicht.

In 1837 wordt kasteel Heemstede openbaar verkocht en komt het in handen van de familie van den Berch. Die verhuren het tussen 1890 en 1910. Een van de huurders is Alexander van Rappard. Die ontdekt dat jarenlang de geboorteakte van de stad New York hier op zolder ligt.

Heemstede staat 9 jaar leeg en komt in 1919 in de verkoop. Rond 1920 wordt het huis en de tuinen opgeknapt door de familie Heijmeijer. Heemstede wordt gebruikt als zomerhuis, zoals wel vaker het geval was. Maar opnieuw kreeg Heemstede met leegstand te maken.

Tweede Wereldoorlog

Tijdens de Tweede Wereldoorlog is het huis in gebruik als klooster. Er werden toen kerkdiensten gehouden voor o.a. onderduikers. De paters zitten daar van 1942 tot 1947 en huren het van de familie Heijmeijer. Ook daarna wordt Heemstede regelmatig verhuurd en in 1951 is er brand bij een bouwhuis (koetshuis). Het huis komt uiteindelijk in een slecht conditie en staat bloot aan plunderaars. In december 1971 wordt het gekraakt, maar ontruiming volgt vrijwel direct. Het huis is tussen 1968 en 1974 in zeer slechte staat.

De Stichting Medische Bibliotheek wordt in 1973 de nieuwe eigenaar. Deze restaureert het kasteel in 1974. Er zou een bibliotheek en een conferentie-oord in komen. Nadat deze plannen niet zijn gerealiseerd, brandt op 10 januari 1987 het gebouw volledig af. Alleen enkele buitenmuren blijven staan en ook de kelder is heel. Er is geen bewijs gevonden voor brandstichting, maar dit wordt algemeen aangenomen door politie en de bevolking van Houten.

Kasteel Heemstede herbouw

In 1987 koopt projectontwikkelaar Imanagement het kasteel. Het kasteel staat jaren onder invloed van het weer en eind 1991 wordt het afgedekt. Pas in 1998 keren de kansen voor Heemstede als projectontwikkelaar WCN eigenaar wordt. Dit gebeurt tussen 1999 en 2002. WCN trekt er zelf in en gaat Phanos heten. Op de begane grond wordt een restaurant gevestigd dat lange tijd een Michelinster heeft.

In 2012 gaat Phanos net als veel andere projectontwikkelaars failliet. In 2016 koopt een bouwondernemer het kasteel. Vooral omdat hij een liefhebber van het huis is. Onderstaand boek is door één van de nieuwe eigenaren geschreven.

Het Stichtse Landsiraad
In januari 2020 is er een nieuw boek verschenen over Kasteel Heemstede. Het boek draagt de titel: ‘Het Stichtse Landsiraad’ en bevat 224 pagina’s.
Bekijk en bestel op Bol.com

Tijdlijn

1645Bouw Kasteel Heemstede II
1645Aanleg tuinen
1680Modernisering interieur
1687Herinrichting tuinen
1690Uitbreiding tuinen
1716Verval tuinen
1723Herstel tuinen
1776Opnieuw verval tuinen
1919Restauratie Kasteel Heemstede
1968Leegstand
1971Krakers
1974Restauratie
1987Brand
1999Start herbouw
2002Oplevering herbouw

Kijken naar Houten
50 jaar lang tekende Peter Koch allerlei objecten in de gemeente Houten. De 156 tekeningen in dit boek zijn gemaakt tussen de Koppeldijk en de Lekdijk. De tekeningen zijn voorzien van teksten door de maker van deze website. Het boek is nu te koop.

Let op: Het boek wordt niet meer herdrukt. In 3 weken tijd is de voorraad sterk gedaald. Dat betekent dat je nog enkele weken kans hebt het boek te bemachtigen.

Bekijk het boek hier