Grootgrondbezitter Jaspar van Lynden


Kort na het vertrek van de Fransen rond 1678 wordt Jaspar (Jasper) van Lynden schout in het gerecht ’t Goy en Houten als opvolger van Frans van Lynden. Belangrijkste taak is het schouwen van wegen, waterwegen en het organiseren van de vier jaarlijkse gerechtsdagen.

Jaspar van Lynden is vermogend en waarschijnlijk is hij de bouwer van het nieuwe huis Zorgvliet. Het oude huis Zorgvliet was afgebrand. Ondanks dat hij is onterfd door zijn vader, de vorige schout van Houten en ’t Goy, ontbreekt het hem niet aan middelen.

Zorgvliet

Het nieuwe Zorgvliet was een luxe woning met diverse kamers met geschilderd behang, schoorstenen, een marmeren gang en een bier- en wijnkelder. Op het terrein bevonden zich verder een koetshuis en diverse andere gebouwen. Uit archeologisch onderzoek blijkt dat Van Lynden en/of latere bewoners het behoorlijk breed hebben gehad. Zo is er porselein aardewerk gevonden, maar ook wijnflessen en gegraveerde glazen. Op de wijnflessen stond zijn naam aangebracht. Op het menu stonden vooral runderen en varkens, maar ook oesters, kersen en druiven. En dat allemaal op het dieptepunt van een recessie die 75 jaar zou duren.

Van Lynden is ook eigenaar van een van de acht grote boerderijen aan de Schonauwsedijk (Houtensewetering), waarbij het land doorloopt tot aan de Schalkwijksewetering. Hij verhuurt het land aan een boer, want zelf houdt hij zich als edelman verre van agrarische activiteiten.

Rechtbank

Schout van Lynden komt aan het eind van de 17e eeuw in opspraak. De bijdrage van het Waterschap Lekdijk Bovendams in het jaar 1679 ter grootte van honderd gulden voor de nieuwe kerkklok van Houten, was namelijk zoek in de boeken. In 1691 moest hij zich verantwoorden bij de schepenen.

Daarnaast wordt schout Van Lynden in 1690 door het Hof van Utrecht veroordeeld. Hij moet een geldboete betalen en ‘restitutie doen van het ten onrechte te veel ontvangen geld’. Dit blijkt te gaan om de aankoop van een boerderij De Eersbil en bijhorend land en zandpad. In 1696 en 1697 komt deze zaak opnieuw voor het gerechtshof, maar dan bij het gerecht van Culemborg. Nu blijkt dat de verkoopster destijds niet het recht had om de boerderij aan hem te verkopen. In deze zaak wordt gesproken over de “gewezen schout van Houten en ’t Goy”, waardoor we weten dat Van Lynden geen schout van Houten meer is.

Grootgrondbezitter Jaspar van Lynden

Op 13 mei 1693 wordt Jaspar van Lynden eigenaar van het gerecht Oud-Wulven en Waijen, waardoor hij zijn status verhoogde. Zijn belangrijke status wordt in 1697 opnieuw onderschreven als de nieuwe kerkklok van Houten zijn naam als inscriptie krijgt. Mogelijk dat hij een bijdrage heeft geleverd aan de deze klok en als sponsor wordt vermeld. Nog steeds is zijn naam zichtbaar in de huidige kerkklok van Houten.

De torenklok met de naam Jaspar van Lynden

In 1700 koopt Jaspar van Lynden het huis Drift 29 in Utrecht (Bron). In 1705 verkoopt Jaspar van Lynden het gerecht van Oud-Wulven en Waaien aan Peter Schas. Wanneer Schas vrij snel daarna komt te overlijden, koopt Van Lynden het gerecht in 1706 terug.

Huwelijk

In april 1709 trouwt Jaspar van Lynden met Digna Elisabeth Booth. Deze adellijke dame van 28 jaar was weduwe geworden, na het overlijden van haar man Steven Frederic van der Capelle. Ze woonde met haar drie kinderen op Kasteel Schalkwijk en doordat ze van Jaspar van Lynden een dochter Judith krijgt, heeft het nieuwe gezin vier kinderen.

Tweede gerecht aangekocht

Het huwelijk betekent een groei van het vermogen van Jasper van Lynden. Op een veiling koopt hij in 1714 voor 13.000 gulden het gerecht Houten en ’t Goy. Het is het duurste gerecht van de acht gerechten die de Staten van Utrecht in de verkoop heeft. President van de Staten is op dat moment Diederick van Veldhuysen.

Ondertussen blijft hij grond en boerderijen aankopen om dit weer te verpachten. Dat deed hij al eerder, maar vanaf 1720 versnelt dit zich. Diverse aktes van grondtransporten uit deze tijd zijn in het Utrechts Archief hierover terug te vinden. Regelmatig lijkt het te gaan om boeren die zijn overleden en waarbij de kinderen geen geld hebben om het bedrijf te kopen. Door zijn overname kan het kind van de boer doorboeren en Van Lynden zijn bezit uitbreiden. Van Lynden functioneerde daarmee als een soort voorloper van een bank.

Erfenis

Op 17 september 1731 sterft Jaspar van Lynden. Zijn vrouw overlijdt op 6 mei 1732. Hun kleinzoon Jasper Scheurwater is advocaat en wordt heer van Oud-Wulven en Waaien. Zijn stiefkind Alexander Hendrik van der Capellen wordt Heer van Houten en ’t Goy.

Op 5 maart 1734 wordt de boedel van Jaspar en Digna verdeeld onder de erfgenamen. Het is een indrukwekkende lijst geworden.

  • huysinge c.a. en 27 mergen bouw- en weyland
  • 8 mergen bouwland
  • helfte van 6 mergen weyland Middelweteringe
  • huysinge, hofsteede c.a. en 2 hoeven lands
  • 9 mergen bouw- en weyland
  • ambagtsheerlykheden van Oudwulven en Wayen
  • 5 mergen land, deels boomgaard Warmoesland
  • huysinge met 1 mergen boomgaard Fliersteeg
  • huysinge en 5 mergen boomgaard Hogendyck
  • 2 mergen uytterweerd
  • 5 mergen bouwland
  • huysinge en erve
  • 6 mergen boomgaard Binnenweg of Lobbendyck
  • 16 mergen lands de gemeene weg door Oudwulven
  • 4 mergen weyland Houtensewetering
  • 3 mergen weyland
  • 8 mergen lands zz Wayensendyck
  • 4 mergen lands Wayensendyck
  • 4 mergen bouw en weyland
  • 8 mergen weylandt
  • een perceel lands groot 3 mergen de Middelwetering
  • 10 mergen lands de Dregt
  • huysinge, hoff en stallinge oz Lange Nieustraat
  • 3 mergen in een perceel van 8 mergen lands de Geeresloot
  • helfte van 5 mergen bouwlandt
  • 8 hond lands
  • 4 hond lands
  • huysinge en hofstede c.a. en 14 mergen 450 roeden bouwland Houtensewetering, Schonauwensendyk
  • 2 akkeren bouwland oz Binnewegh
  • 2 ackertjes bouwland wz Binneweg
  • perceel bouwland
  • 1 mergen off 7 hond bouwland
  • 1 mergen bouwland wz Heereweg
  • 1 mergen bouwland wz Houtensewetering
  • 3 mergen bouwland en 1 mergen weyland Rietsloot
  • 5 mergen bouwland
  • helft van 6 mergen lands
  • 3 1/2 mergen weyland
  • huysinge met 16 mergen boomgaard, wey- en bouwland Heereweg
  • huysinge en hoffstede c.a. en 13 mergen 3 hond 25 roeden land oz Heereweg
  • 9 mergen wey- en bouwland Lobbendyck
  • 6 mergen lands Geersloot
  • boomgaardje, groot 1 hond zz Houtenseweg
  • 4 mergen weyland met een watermolen Houtensewetering
  • 6 mergen weyland Wulfsewetering
  • 2 mergen bouwland
  • huysinge en erve c.a. Camericksewetering
  • hofstede c.a., groot 15 1/2 mergen wey-, hoy- en hennipland Camericksewetering
  • 7/8 parten in 10 mergen bouwland Gentjensdam
  • 3 mergen bouwland nz Houtensewetering
  • ambagtsheerlykheden van Houten en ’t Goy
  • 1 mergen bouwland
  • 6 1/2 mergen bouwland Binnendyck
  • 1 mergen bouwland
  • huysinge c.a. met 4 mergen boomgaard en bouwland
  • huysinge en boomgaerd Sandpad
  • 9 mergen bouland Binnendyck
  • 5 mergen bouwland Binnendyck
  • 1/2 mergen bouland
  • huysje en boomgaardje
  • 7 mergen bouwland Houtensewetering
  • 26 mergen 63 roeden bouw- en weyland
  • 1 mergen bouwlandt
  • 1 mergen land
  • 8 mergen land Houtensewetering
  • 6 mergen weyland Galekopperdyck tegenover de Kickvorst
  • huysinge en hofstede c.a. en 53 mergen boomgaard, bouw- en weyland:
  • 12 mergen bouw- en weyland en boomgaard Schalkwycksewetering
  • 6 mergen bouland Schalkwycksewetering
  • 1 1/2 mergen bouland Schalkwycksewetering
  • 19 mergen bouw- en weyland Blokhovensewetering
  • 6 mergen bouw- en weyland Blockhovensewetering
  • 8 mergen bouwland Schalkwyksewetering
  • 2 mergen lands
  • acker bouland, groot 2 mergen
  • huysinge c.a. oz Lange Nieustraat omtrend Zuylenstraat
  • riddermatige huys en slot c.a. met 8 mergen weyland
  • huysinge en 5 mergen boomgaard Schalkwyksewetering
  • 3 mergen boomgaerd c.a. – naar D.E. Booth – het Kerckpad
  • 3 huysingen off woningen Schalkwycksewetering
  • huysinge, erve en stallinge wz Nieuwegraft, suydhoek Catharynesteeg
  • twee vierteelen bouw- en weyland zz Maertensdyck
  • huysinge c.a. met 80 roeden land zz Maertensdyck
  • viertel weylant, groot 7 mergen zz Maertensdyck
  • 9 mergen 100 roeden hoyland Capeldyck
  • huysinge, hofstede, landeryen
  • hofstede, schaapschot, landeryen, heetvelden, omlanden
  • huysinge en hofstede, groot 23 mergen wey- en bouwland Oudewetering of Groenekantsesteeg
  • huysinge, hofsted en schaepschot, groot 24 mergen boomgaard, bouw- en weyland
  • 5 mergen bouwland
  • stuck goeds, in verscheyden partyen
  • 4 mergen bouw- en weyland
  • 4 mergen weyland
  • hofstede, groot 26 mergen Agterwetering
  • 5 mergen 466 roeden weyland Karnemelksdyck
  • 4 mergen wey- en hoyland
  • huysinge c.a. St Janskerckhoff
  • hofstede, huysinge c.a. en 8 mergen lands

Alle informatie in dit artikel is gevonden op internet of in beschrijvingen in boeken. 

Leestip: Stamboom Van Lynden, Huizen aan het Janskerkhof