Waterschap Vechter- en Oudwulverbroek

Dit waterschap is opgericht in het jaar 1304 en is het oudste waterschap van de huidige gemeente Houten. Het omvatte Wayen, Oud-Wulverbroek en Vechterbroek in de ontginning Oud Wulven.

Het gebied was een natuurlijke kom tussen de Houtense stroomrug en de Jutphase Stroomrug. Belangrijke weteringen waren de Waaische Wetering, Zijlgraaf en Oudwulfsewetering. Via een oude Rijnarm werd er afgewaterd in de Kromme Rijn. Het water had een relatief lange weg te gaan.

Iedereen die belang had bij het gebied werd erbij betrokken, dus ook de omwonenden van de oude Rijnarm (Gerecht Grote Koppel) kregen zitting in het bestuur van dit waterschap. Vanuit de diverse gerechten werd er een vertegenwoordiger geleverd. In de praktijk was de schout van het gerecht Vechterbroek de belangrijkste man. Met de opheffing van dit gerecht in 1489 nam de schout van het gerecht Bunnik en Vechten deze functie over.

Een waterschap was doorgaans niet gesteld op ‘vreemd water’. In het Waterschap Vechter- en Oudwulverbroek was dit niet anders. Maar van hogerhand was bepaald dat een klein gebied in het noordoosten (Goyermaat) moest afwateren op het waterschap Vechter- en Oudwulverbroek. Dit kleine gebied was op zich niet zo erg, maar hieraan grensde weer hoger gelegen landerijen van de Houtense stroomrug die ook hun overtollige water kwijt wilden.

De Geer of Ruemsthofstede

Groter probleem was er met De Geer of Ruemsthofstede. Dit gebied lag in het zuiden (waar nu delen van de wijken De Haag en De Weiden liggen) en was onderdeel van de parochie Houten. Dit was een andere parochie dan waar het waterschap onder viel. Daarnaast was De Geer of Ruemsthofstede een eigen minigerecht.

De Geer of Ruemsthofstede was dan niet groot, het had wel te maken met de afwatering van de de Jutphase stroomrug. Het waterschap had dus alle belang om het vreemde water van deze polder te weren.

Al vanaf de 12 eeuw werd het overtollige water afgevoerd via de Geersloot (Houtense Lede) die vanaf de omgeving Dijkhoeve richting de Stenen Poort stroomde. Hierbij werd de Houtense stroomrug dwars doorsneden.

Kennelijk werkte deze afwatering niet optimaal, want de dam die het water van de Geer of Ruemsthofstede moest tegenhouden richting het waterschap Vechter- en Oudwulverbroek, werd in 1530 bewust doorgebroken. Er volgde een procedure die in 1532 door het waterschap werd verloren. Toch sloot het waterschap in 1534 de dam.

In 1580 volgde een herhaling toen opnieuw de dam werd doorbroken. Dit leidde tot nieuwe strijd tussen het waterschap en de eigenaren van De Geer of Ruemsthofstede. Pas in 1596 kwam er een oplossing en werd het gerecht Ruemsthofstede opgenomen in het waterschap Vechter- en Oudwulverbroek. Er kwam toen een kade tegen het vreemde water van de naastgelegen stroomrug.

Een deel van het waterschap viel vanaf 1863 onder het waterschap Houten, die de schouw van de belangrijke watergangen tot zich nam. Ook zorgde het waterschap Houten voor de wegen. Het waterschap Vechter- en Oudwulverbroek bleef tot 1969 bestaan en ging toen over in het Waterschap Schonauwen.