Branden in de 20e eeuw

Op zaterdagmiddag 23 mei 1903 ziet een militaire bewaker van Fort bij ’t Hemeltje dat er rook komt uit een loods. Er blijkt brand te zijn uitgebroken.

Fort bij ’t Hemeltje was zo’n 20 tot 25 jaar eerder gebouwd en in gebruik als opslag van het leger. In de loods zijn spullen van de artillerie en genie opgeslagen. Direct na het zien van de brand proberen de bewaker en zijn gezin met emmers water de brand te blussen. Een grote rookwolk stijgt op en boeren uit de omgeving snellen toe om mee te helpen. Helaas staat er een flinke wind en wordt het vuur verder aangewakkerd. Het dak van de loods raakt dan ook snel in vuur en vlam. Er is geen redden meer aan.

Rond 18 uur arriveert de gemeentelijke brandspuit uit Houten. Diverse ongeoefende mannen moeten deze bedienen, want een brandweer is er nog niet in Houten. Maar ook de brandspuit kan weinig uitrichten. Om 19 uur bereiken twee brandspuiten van het leger het waterliniefort. Deze zijn wel voorzien van personeel, maar de houten loods is op dat moment al veranderd in een smeulende berg. De Utrechtse stoomspuit die gereed werd gehouden, hoeft niet te worden ingezet.

Bij de brand zijn burgemeester Waller en diverse legerofficieren aanwezig. Maar ook zij kunnen alleen toezien dat er niet veel te redden valt. In de hectiek raakt een sergeant gewond aan zijn been, nadat hij door een brandspuit werd overreden. Hij wordt per brancard afgevoerd.

Enkele dagen later meldt het Utrechtsch Nieuwsblad dat de loods dubbele wanden had. Deze wanden waren gevuld met houtkrullen. Het vermoeden bestaat dat deze vochtig zijn geworden en zijn gaan broeien.

In de nacht van 9 op 10 juli 1905 slaat de bliksem in bij de Westreenen Hoeve aan de Tuurdijk. De boerderij uit 1893 was eigendoom van Graaf van Bylandt en bewoond door H. Spithoven. De bewoners lagen in bed en konden weinig meer redden. Alles ging in de vlammen op. Alleen de mestvaalt en de hooibergen bleven behouden. Het huis is later dat jaar herbouwd.¹

Op 3 november 1911 om 22.30 uur brak brand uit bij boerderij de Schone Hofstede in ’t Goy. Het huis brandde volledig af. Deze boerderij op Beusichemseweg 32 werd bewoond door W.J. Hoogeveld en was eigendom van prins Thierry Arnaud Laurent d’Alsace in Frankrijk.

De brand is ontstaan in een schoorsteen die van een oud model was, zoals de rest van het huis ook in slechte staat was. In de nacht ontdekte een van de bewoners de brand, waarna iedereen in het nachtgewaad naar buiten is gevlucht. Daar kon men niets anders meer doen dan aanzien hoe de volledige boerderij met inboedel afbrandde. Ook twee hooibergen en een graanopslag gingen in vlammen op. Het vee dat in de stal stond kon op tijd worden losgemaakt en in veiligheid worden gebracht. De bewoners hadden een te lage verzekering afgesloten.

De brandweer, voor zover die er was in Houten, hoefde niets te doen, omdat toen men hoorde van de brand, was alles al uitgebrand.²

Op donderdag 3 september 1914 om 10.45 uur brak er brand uit bij J.J. van Rossum aan de Kruisweg (huidige Odijkseweg), H121. Bij het ontdekken van de brand was deze al zo groot, dat er niet meer werd gedacht om deze te gaan blussen. De brandspuit kon weinig uitrichten, omdat er geen water in de buurt was. Droogte zorgde ervoor dat het vuur snel om zich heen kon grijpen. Het huis, twee hooibergen en een schuur gingen in vlammen op en stonden tegelijk in brand. De dieren bij de boerderij konden tijdig worden gered.³

Op de Brink in ‘t Goy raakten met Pinksteren op 27 mei 1917 twee woningen in brand. De brand raakte het dorp in haar ziel. De brand brak uit in een oude smederij van J. van Rijn rond 23 uur. De smid was al verhuisd naar een nieuwe smederij aan de Beusichemseweg, maar de oude smederij was nog niet verdwenen. Onder hetzelfde dak van de brandende smederij was een wagenmakerij van J. Kuiper gevestigd. Lees verder

Een vrij ernstige brand noemt burgemeester Waller het. Op zondag 22 juli 1917 branden twee boerderijen af aan de Houtensewetering en loopt een derde waterschade op.

Rond 20.00 uur ’s avonds wordt ontdekt dat de boerderij van Van Schaik op Houtensewetering S17 in brand staat. Vanwege het rieten dak staat de voor- en achterzijde snel in vuur en vlam. Ook twee hooi- korenbergen gaan in vlammen op. De brandspuit is snel ter plaatse en er is ook voldoende water in de buurt. Het zomerhuis dat met pannen is bedekt blijft bespaard.

De vlammen slaan over op de boerderij van J. Verweij op Houtensewetering S18. Ook deze met riet bedekte boerderij brandt af, maar de schuur die met pannen is bedekt blijft bespaard. De inboedel kan tijdig worden veiliggesteld. De boerderij van W. Lagerweij op Houtensewetering S19 blijft bespaard, maar krijgt wel te maken met waterschade. Op 23 juli 1917 rond half 6 is men de brand meester. De oorzaak van de brand is onbekend.⁴

Het is maandagmiddag 23 juli 1923 als even voor 3 uur in de middag de brandklok van Houten luidt. De bevolking wordt gealarmeerd voor onheil. Houten heeft al een aantal jaren niet meer met brand te maken gehad, maar nu is het dan toch raak. En dan niet bij een boerderij buiten het dorp. Nee het is midden in de kom van Houten bij Gerard Zomer. En veehouder Zomer exploiteert De Roskam. Er is dus brand bij de Roskam. Lees verder

Voormalig postbode Gijs(bertus) de Bruijn (68) woont aan de Herenweg en steekt zijn kachel aan. Dat gaat niet goed en op 17 januari 1925 wordt hij dood gevonden door de buren. Die hadden argwaan gekregen omdat rond het middaguur dat de luiken van het huis nog dicht zijn. Ze gaan het huis in en ontdekken dat de man languit in de kamer ligt, terwijl de kamer met een verstikkende rook is gevuld. Het gezicht en de borst van de man zijn geheel verkoold.⁵

In de middag breekt er brand uit in de hooiberg van bij de boerderij van de Bree aan de Provincialeweg in Schalkwijk. De boer was de hele dag al afwezig, zodat buren de brand opmerkten. Die begonnen direct met het verwijderen van  de meubels in huis. Uit de schuur werd vee en gereedschappen gehaald. Een hond die was vastgebonden aan de hooiberg kreeg brandwonden. Een kip met kuikens verbrandde. Door de harde wind sloeg het vuur over op het rieten dak, waardoor bij het arriveren van de brandspuiten er weinig kans op succes was. Een vliegtuig dat toevallig overvloog cirkelde een aantal maal om de brand heen, zodat de passagiers het goed konden bekijken. Een brandspuit werd gebruikt voor het nablussen een andere ging direct door naar een boerderijbrand in Tull en ’t Waal.

Terwijl in Schalkwijk een brand gaande was, brak er ook brand uit bij boer W. van Sch. In Tull en ’t Waal. Toen men de brand ontdekte stond de hooiberg en het rieten dak in brand. Het huis brandde af en de inboedel verbrandde. Het bakhuis en andere hooibergen bleven gespaard. De brandspuit van Schalkwijk trok zich om 8 uur ’s avonds terug.

’s Nachts ontstond er brand in de schoorsteen van de woning van opperman Agterberg in de Knoest. Om half drie waarschuwde men de brandweer, die een half uur later begon te blussen. De hele woning brandde uit. Enkele meubelstukken werden gered.

In de vroege avond van 15 juni 1928 is een 6-jarig kind met lucifers aan het spelen bij een hooiberg aan de Houtensewetering. Het kind is aan het uitzoeken of hooi kan branden. Het zou de eerste grote brand worden voor de net opgerichte Houtense brandweer. Lees verder

Een hevige brand heeft op 13 juli 1934 boerderij De Ketel, op de grens van Utrecht en Houten verwoest. De brand werd waarschijnlijk veroorzaakt door hooibroei en verspreidde zich snel door het brandbare materiaal zoals het strooien dak en de hooivoorraad. De boerderij stond in korte tijd in lichterlaaie. De bewoners konden tijdig het huis verlaten

De rookkolom trok honderden nieuwsgierige toeschouwers. Aanvankelijk dacht men dat de brand vanuit Utrecht gezien in de richting van Bunnik was, en er werd zelfs gezegd dat de tribune van de Utrechtse Voetbal- en Atletiekvereniging Velos in brand stond. Toen de brandweer van Houten arriveerde, was al duidelijk dat er weinig te redden viel. Een deel van de schuur en enkele landbouwwerktuigen konden worden gered, maar het woonhuis, het achterhuis en de gehele hooivoorraad gingen verloren.

Op 17 januari 1951 brak er om 00.30 uur brand uit in Wickenburgh. De brand ontstond in het rechterdeel van het huis, dat door een arbeider met zijn gezin werd bewoond.

De vuurhaard ontstond in een kamer op de eerste verdieping, boven de achttiende eeuwse keuken. Vervolgens sloeg het over naar de zolderverdieping en bereikte het een rieten dak dat onder een pannendak aanwezig was. Met de krachtige wind stond binnen de kortste keren de hele zolderverdieping in brand.

De brandweer heeft de bluswerkzaamheden tot 4 uur ’s nachts voortgezet. De dikke zoldervloer voorkwam dat het vuur de benedenverdieping bereikte. Op slechts enkele plaatsen brandde deze door.

Het zwaar getroffen deel van huize Wickenburgh aan de noordwestelijke kant is niet meer opgebouwd en verder afgebroken. Schuin onder het zwaar getroffen deel was een kelder met een gewelf van kloostermoppen. Deze stortte tijdens de herstelwerkzaamheden in. Door de brand zijn veel originele balken verdwenen. Bij een herbouw in 2012 is zoveel mogelijk van de aanwezige historische detaillering in zich

Wie aan brand bij Kasteel Heemstede denkt, heeft het al snel over 1987. Maar in 1951 was er een kleine felle uitslaande brand op het terrein van Kasteel Heemstede, waarbij één persoon, Jan van de Heuvel, om het leven kwam. De brand vond plaats in een van de bouwhuizen voor het kasteel. Lees verder

Op maandag 26 september 1955 brandt boerderij Loerikerweide aan de huidige Binnentuin tot de grond toe af. Aanleiding is een oververhitte schoorsteen. De brand brak uit rond half zeven ’s avonds. De melkophaler die dagelijks aan de deur kwam merkte de brand op. Hij bonkte hard op de deur en riep: “brand!”. Iedereen kon zich in veiligheid brengen

De brand was uitgebroken in de schuur. Hier was op zolder hooi opgeslagen. Het hooi lag tegen een schoorsteen aan die oververhit was geraakt. Eerder op de dag was beneden in de schuur via het waterfornuis de was gedaan. Waterfornuizen zijn doorgaans stenen fornuizen met bovenin een forse waterketel. Onder de ketel zit een stookgelegenheid. In de 19e eeuw werden ze al vervangen door losse fornuizen en kookkachels, maar in de boerderij Loerikerweide was de gemetselde fornuis nog in gebruik.  

Om 18.50 uur ging de sirene af in Houten. De brandweer was er snel bij en kon de hooiberg redden. Toch schrijft de brandweer in haar jaarverslag dat ze onder de indruk was van de brand en zich afvroeg wat dit moest worden. Ook de Utrechtse brandweer werd ingeschakeld. Het huis brandde tot de grond toe af en de volgende ochtend rond 6 uur rukte de brandweer in. Alle bewoners konden een veilig heenkomen zoeken. De enkele varkens en het aanwezige pluimvee werden gered. Tijdens de brand was locoburgemeester S. van Bladel aanwezig. De brand was in de wijde omgeving te zien en trok veel kijkers. De verzekering dekte de schade. Na de brand werd het rieten dak van boerderij Loerikerweide vervangen en werd de indeling van het voorhuis en van beide zijgevels gewijzigd.

(Bron: ’t Groentje 22 september 1999, Utrechts Nieuwsblad 27 september 1955 en jaarverslag brandweer Houten)

Het is donderdagavond 16 april 1959 als Nederland wordt getroffen door zwaar noodweer. Onweersbuien met flink regenval trekken over. Twee uur lang is vooral het midden van Nederland in de greep van het onweer. De blikseminslag in het ruim 50 jaar oude gebouw van de coöperatieve landbouwvereniging Houten vindt plaats om 22.20 uur. Het duurt enkele uren voordat het vuur om zich heen grijpt, maar rond 1.10  uur ontdekt seinhuiswachter A. Schrijvers vanaf station Houten dat er brand is in de maalderij. De vlammen slaan dan al aan alle kanten uit het gebouw. Lees verder

In de zomer van 1960 worden de boeren in Houten en Odijk opgeschrikt door een hooibergpyromaan. In twee uur tijd raakt ’s nachts bij drie boerderijen de hooiberg in vlam. Het spoor van de brandstichtingen loopt van Odijk, waar het kermis was, naar Houten. Lees verder.

In de sneltrein van Maastricht naar Zandvoort breekt ter hoogte van Schalkwijk brand uit in de harmonica-verbindingen tussen twee wagons. Een van de passagiers waarschuwt de conducteur, die aan de noodrem trekt. Met brandblusapparaten wordt getracht het vuur te doven. Ondertussen is ook de brandweer van Schalkwijk gearriveerd, maar deze kan niets uitrichten omdat er nergens in de buurt water was te vinden. Treinpersoneel en passagiers weten de smeulende resten te verwijderen, waarna de wagons kunnen worden losgekoppeld.

Het is 27 augustus 1965 rond 5 uur in de middag, wanneer twee graafmachines tussen Houten en Jutphaas het terrein aan het egaliseren zijn. Eerder die maand was er een hoofdaardgasleiding gelegd en deze werd netjes bedekt met grond.

Bij deze grondwerkzaamheden raakte een van de twee aanwezige bulldozers een kerosineleiding van de NATO, die tussen Rotterdam en Soesterberg liep. De kerosine lekte in de grond en ongeveer veertig vierkante meter grond is al snel doordrenkt met de brandbare kerosine.

Uit de grond komen kleine vlammetjes. De bestuurder van de bulldozer vermoedt in eerste instantie dat zijn graafmachine een lekkage heeft. Maar wanneer een werknemer rond half 7 een sigarettenpeuk op de grond laat vallen, is de ravage compleet. Er ontstaat een enorm vuur en de rook is tot tientallen kilometers in de omtrek te zien. De NATO-kerosineleiding staat in brand.

De brandweer is volgens het Utrechts Nieuwsblad in vier minuten (!!!) aanwezig, maar kan niets doen. De blusmiddelen van de brandweer zijn niet geschikt voor benzinebrand. De leiding wordt afgesloten tussen Driebergen en Klaphek en het vuur mag uitrazen.

In een voormalig fabrieksgebouw aan de Lagedijk breekt brand uit. In het gebouw lagen spullen van een autoreparatiebedrijf. Doordat een auto van de krik schoot en een petroleumlamp raakte, brak er brand uit. De vlammen kwamen in aanraking met een oliereservoir van een heteluchtkachel, waarna het vuur zich snel uitbreidde. De brandweer van Schalkwijk had technische problemen tijdens het blussen. Vanwege een grote kans op overslag werd de Houtense brandweer opgeroepen. Af en toe ontplofte een gasfles. De loods brandde uit, inclusief enkele vrachtwagens en boten.⁶

Een felle brand zorgt ervoor dat een woonwagen ter hoogte van de Goyerbrug over het Amsterdam Rijnkanaal compleet uitbrandde. De brand was ontstaan door vlam in de pan. De schalkwijkse brandweer stond bij aankomst voor een onmogelijke taak. Alle huisraad ging dan ook verloren en van de wagen bleven alleen verkoolde resten over.

Een korte maar felle uitslaande brand in een woning aan de Loerikseweg heeft een enorme ravage aangericht. De brand is ontstaan door kortsluiting op de eerste verdieping en binnen enkele minuten stond de hele bovenverdieping in lichterlaaie. De brandweer had pas na 1,5 uur het vuur onder controle. De gehele bovenverdieping en zolder werden verwoest.

Rond 03.30 uur wordt de Houtense brandweer gealarmeerd voor een brand in de Koningin Julianastraat. De brand wordt ontdekt door een melkrijder toen de bovenverdieping al in lichterlaaie stond. De melkrijder wekt de bewoners, die hun tweejarig kind naar beneden werpen in de handen van de melkrijder. Daarna springt het echtpaar naar beneden en komen ze ongedeerd in de tuin terecht. De Houtense brandweer kan door de rook en de enorm hitte slechts met persluchtmaskers naar binnen. Door de oververhitte binnenmuur met de buren af te koelen kan overslag van de brand worden voorkomen. Het huis kan niet meer worden gered. De brand is vermoedelijk ontstaan door een losgeraakte leiding van de gaskachel in de keuken.

Op 18 april 1984 worden er werkzaamheden uitgevoerd aan het dak van de nieuwe bibliotheek op Het Rond (het latere Vershof). Doordat er een kraan van een bitumenreservoir open bleef staan, raakte al snel zo’n 30 m² van het brandbare dakbedekkingsmateriaal in brand. Grote rookwolken stegen op over het nieuwe centrum, waardoor het veel belangstellenden aantrok.

De Houtense brandweerauto kon niet onder de nieuwe tunnel van het Onderdoor en moest omrijden via de overweg bij de Vlierweg. Hier passeerden net twee stoptreinen, waardoor volgens de krant de brandweer twee minuten vertraging opliep. In het brandende gebouw waren twee personen aanwezig. Maar toen de brandweer met persluchtmaskers het gebouw inging, waren deze al naar buiten.

Met twee hogedrukstralen kon de brand worden bedwongen, hetgeen met een enorme stoom ontwikkeling gebaard ging. Als gevolg van de zware rookontwikkeling is er zowel In de bibliotheek maar ook in de daarboven in aanbouw zijnde woningen ernstige schade ontstaan.

Naar aanleiding van dit incident heeft de brandweer in 1986 een nieuwe lagere brandweerauto gekregen, die wel via het Onderdoor kon rijden. De zuidelijke Rondwegtunnel en de bijhorende Rondweg was op dat moment nog niet aanwezig, zodat de overweg met de Vlierweg de enige mogelijkheid was.

Begin december 1986 breekt er rond half 2 ’s nachts brand uit op boerderij Bouw en Weilust aan de Houtensewetering 33. Een van de vijf bewoners wordt wakker van de rooklucht en wekt de anderen. Op dat moment trekt de vuurzee aangewakkerd door de wind van het achterhuis naar het voorhuis, zodat de bewoners alleen maar kunnen vluchten. De brandweer van Schalkwijk en Houten wisten het vuur binnen een half uur onder controle te krijgen. De veestapel bleef buiten schot, omdat de stal op afstand van het woonhuis stond. Het achterste deel van het huis stamde uit de 18^e eeuw, het voorhuis was 100 jaar oud.   

Op 10 januari 1987 breekt er brand uit in kasteel Heemstede. De oorzaak van de brand is niet bekend, maar voor veel Houtenaren was destijds duidelijk dat er sprake was van brandstichting. Tijdens het uitbreken van de brand vroor het 9 graden. Het kasteel veranderde in een ijspaleis. Het is de grootste brand van de Houtense Brandweer in de 20e eeuw. Lees verder

Enkele uren na de brand in Kasteel Heemstede, wordt de brandweer Schalkwijk opgeroepen voor brand in boerderij De Beesd (1892) aan de Achterdijk. De brand wordt rond 19.30 uur ontdekt door een voorbijganger. Ook de brandweer Houten assisteert. Vierhonderd varkens en twintig schapen kunnen in veiligheid worden gebracht. De boerderij brandt geheel uit. Oorzaak is kortsluiting in de CV-installatie.

Boerderij ‘t Groen stond op de plek waar nu het Moluks Kerkelijk Centrum staat. De boerderij langs de Oudwulfseweg bestond naast een hoofdgebouw uit twee zomerhuizen en diverse schuren. De zomerhuizen werden in 1983 afgebroken. Lange tijd stond de boerderij met een lang historisch verleden leeg. In fases brandde de boerderij af. Lees verder

Tijdens laswerkzaamheden in het achterhuis van een boerderij aan de Waalseweg wordt een deel van het gebouw in de as gelegd. Zowel de brandweer van Houten als Schalkwijk zijn betrokken bij de bluswerkzaamheden. Ook een hoogwerker uit Utrecht assisteert. De brandweer weet het voorhuis te sparen.  

Op dinsdag 28 augustus 1990 vindt er rond 12.15 uur een explosie plaats in cultureel centrum De Meerkoet. De knal is tot op flinke afstand te horen en bezorgt flinke schrik in de wijken De Weiden en De Hagen.

Door de explosie wordt het bovenste gedeelte van het gebouw uit elkaar geduwd. De muren van de bovenverdieping komen bol te staan. Het dak vliegt de lucht in. De ruiten worden uit hun sponningen geperst. Het gebouw staat in brand en grote rookwolken stijgen op.

De werknemers die bezig zijn met het leggen van nieuwe vloerbedekking kunnen tijdig het pand verlaten. Ook een vrijwilliger van een organisatie en een kind vluchten uit het gebouw. Kinderen die in de buurt aan het spelen zijn, komen met de schrik vrij.

Brandweer snel aanwezig

Om 12.33 uur komt de melding van de explosie bij de Brandweer Houten binnen. Twee minuten later rijdt de eerste brandweerauto uit, die na zeven minuten aanwezig is. De brandweer valt bij aankomst de brandhaard aan en gaat met beschermde kleding en perslucht het pand in. Binnen een uur heeft de brandweer de brand onder controle. Daarbij worden de zijwanden van de eerste verdieping verwijderd, zodat het instortingsgevaar is geweken.

Bij de brand trekt ook de belangstelling van Burgemeester Bransen die ter plaatse komt. De explosie wordt veroorzaakt door lijmdampen die vrijkomen bij het leggen van nieuwe vloerbedekking. Deze dampen kwamen in contact met de geiser van het gebouw.

Het gebouw werd gebruikt door zes organisaties. Een peuterspeelzaal was gesloten vanwege de vakantie en zou snel weer in gebruik worden genomen. In 2011 zou de peuterspeelzaal weer met brand te maken krijgen.

Rond half 10 in de ochtend ontdekten de bewoners van een woning aan de Houtensewetering dat er brand was. Een oververhitte kachelpijp van een houtkachel veroorzaakte de brand in de rieten kap. De felle uitslaande brand werd door de brandweer met vier stralen bestreden. Het rieten dak en de bovenverdieping gingen verloren. De inboedel kon niet naar buiten worden gebracht.

Door kortsluiting aan de Molendijk (tegenwoordig Molenland) breekt ’s avonds om 18.30 uur brand uit in de varkensschuur van boer Van Wiggen. De brandweer krijgt rond 18.45 uur een melding en ziet bij aankomst dat de schuur over de hele nok brandt. Onder dekking van twee stralen hogedruk wordt getracht de varkens naar buiten te halen. Het mag niet baten. De 120 aanwezige varkens komen om het leven of moeten wegens ernstige verwondingen en stress worden afgemaakt. Bij de brand komt asbest vrij, omdat de eternit dakplaten stukspringen. Vanwege de regen komt de asbest alleen neer in de directe omgeving van de varkensschuur. Op deze plek is enkele jaren later de straat Gewestenland gebouwd.

Op donderdag 1 april 1999 breekt er tegen 23 uur brand uit op de zolder van de kinderboerderij Houten. Medewerkers zijn vanwege voorbereiding voor Pasen per toeval aanwezig. Ze kunnen diverse grote (drachtige) dieren op tijd uit hun hokken en stallen bevrijden. Een negentienjarige inwoner van Houten wordt met ademhalingsproblemen naar het ziekenhuis gebracht. Lees verder