De Goyse molen

De Goyse molen is de eerste molen in de huidige gemeente Houten. Deze wordt voor het eerst gemeld in 1434/1435 en stond op het terrein van Kasteel Ten Goye. Het was in de nadagen van het kasteel, dat op dat moment zijn militaire functie had verloren.

De molen was gelegen op een molenwerf, een hoger gelegen en afgesloten stuk land. Vermoedelijk stond de molen naast de voorburcht van het kasteel. Voor de molen hoefde geen windrecht te worden betaald, omdat dit van toepassing werd vanaf de tweede helft van de 15e eeuw.

Bouwperiode onzeker

Mogelijk was de molen al eerder aanwezig in ’t Goy. Zo wordt in 1397 de Molensteeg genoemd en in 1388 de Molentiend.¹ Deze bron meldt dat de namen van de tiendblokken een zeer oude oorsprong hebben, dus dat onbekend is wanneer Molentiend en dus de molen is ontstaan.

Molendwang

Bekend is dat inwoners uit de omgeving (vermoedelijk uit het dorp ’t Goy en Houten) verplicht hun graan bij de Goyse molen moesten laten malen. In 1489 en 1490 worden inwoners gedagvaard die naar een andere molen waren gegaan.

Tijdens de winter van 1524/1525 zijn er verschillende stormen. Tijdens één storm waait de molen uit elkaar. Het huis en de molen worden in april 1525 door timmerman Laurens Goorts herbouwd.² In 1531 wordt de molen beschreven bij de hoffgoederen te Loerick.

1531: Die Moelenwerff int Goey mit dat voorburch en een hofstede, mits dat die
moelen ommewaeijde anno xiiii, Laurens Goyertss burger tUtrecht is de
pachter³

[HUA RA 379-2] Hoffgoederen te Loerick

In 1581 is er sprake van een rosmolen en een windmolen.⁴ Er is in dat jaar onenigheid over de verkoop van de molen en het huisraad van Goesen Gerritsz wordt door een groep mannen op straat gezet, zodat de molenaar wordt verdreven. De zaak speelt in 1581, maar heeft mogelijk in 1578 plaatsgevonden.

In 1594 wordt de molen gesloopt en worden de activiteiten verplaatst naar de Loerikse Molen.

Molenaars waren: Henrick Huygen (1525), Willem Aelten (1577 en 1589), Goesen Gerritsz (1578), Cornelis Jansz (1578), Herbert Henrickx van Meurs (1585).

Rond 1740 (1745) staat er een tijdelijke molen in ’t Goy, die tijdens de vervanging van de molen in Loerik de werkzaamheden overneemt. Tot halverwege de jaren zestig heette de Wickenburghseweg de Goyse Molensteeg.

Noten

1. Het Kromme-Rijngebied 2013-3 – A. van Burik ↩︎
2. RAZU – toegang 61- inv 21, Regesten betreffende ’t Goy en Houten, 1500-1599 – M. Kemp  ↩︎
3. RAZU – toegang 61- inv 20, Regesten betreffende ’t Goy en Houten, 1200-1499 – M. Kemp ↩︎
4. RAZU – toegang 61- inv 21, Regesten betreffende ’t Goy en Houten, 1500-1599 – M. Kemp ↩︎