Kasteel Ten Goye

Kasteel Ten Goye
De boomgaard in 2009 op het voormalige kasteelterrein

Kasteel Ten Goye lag in het huidige Goysedorp en was een van de eerste en invloedrijkste kastelen van de late middeleeuwen in de regio. Het kasteel is waarschijnlijk in het begin van de tiende eeuw opgericht door Graaf Waldger (bron) op een kunstmatige heuvel en bestond uit hout. Het mottekasteel stond op het zuidelijke deel van het kasteelterrein.

Vanuit dit kasteel werd het gouw Opgooi bestuurd. Graaf Waldger woonde zelf in Avezaath (bron) en zal het kasteel hebben gezien als een steunpunt tussen Tiel en Utrecht in.

Ten Goye van Steen

Waldger was een rijk man met veel goederen. Van hem weten we dat hij rond het jaar 935 een stenen burcht in Tiel liet bouwen (bron). In deze periode werden meer stenen burchten gebouwd als antwoord op de aanwezigheid van Noormannen (bron) .

De eerste kans dat kasteel Ten Goye van (tuf)steen werd gebouwd is dus rond 935 geweest. Wanneer dit niet is gebeurd, is dit in elk geval aan het eind van de 11 eeuw gebeurd, toen de volgende invloedrijke heer, Rodbertus Wilhelmus van Goye van Goor, met zijn soldaten in Ten Goye woonde. Het kasteel is dus ergens tussen het jaar 935 en 1090 versteend, hetgeen bijzonder vroeg is voor de regio.

Ridderhuis

In 1126 wordt het kasteel voor het eerst genoemd als ridderhuis. De Heren Ten Goye zijn dan burggraaf voor de bisschop. Ze zijn actief in de graafschappen Opgooi, Utrecht en Lek en IJssel.

Terrein Kasteel ten Goye
Begin 2018 is de boomgaard gekapt.

Het kasteel groeit uit naar een indrukwekkend stenen gebouw. Torens, woonvleugels, een kapel, een versterkte voorburcht en een wal met gracht waren aanwezig. De voorburcht was aan de noordzijde, het hoofdgebouw aan de zuidzijde van het terrein. Het hele complex besloeg een oppervlak van 140 bij 90 meter (bron).

Bij afgravingen op het zuidelijke deel zijn in de jaren 70 fundamenten zichtbaar geworden. Ook is ten noordoosten van het kasteelterrein een steenoven gevonden. Bij onderzoek in 2018 met een grondradar zijn vermoedelijk de contouren van een toren gevonden. De grond is echter bezaaid met steen, waardoor de signalen lastig zijn te interpreteren.

Oorlogshandelingen

1317

In 1315 was Ghisebrecht Utengoye tweede burggraaf van Utrecht. Toen bisschop Gwijde van Avesnes buiten het Sticht was, ondernam Ghisebrecht rooftochten door Het Sticht. Mogelijke aanleiding is de grote hongersnood die deze jaren heerste in delen van Europa. De bisschop kon het niet zo waarderen en nadat deze was teruggekeerd onthoofde hij hem.

Volgens goed middeleeuws gebruik wilde in 1317 de bisschop ook het kasteel hebben. Maar de voogden van de minderjarige zoon boden weerstand. Met de zwaarste wapens van die tijd, werd het kasteel overwonnen. Lang profiteerde de bisschop er niet van. ’s Nachts na de overwinning op 28 mei 1317 sterft hij. De voogden klommen direct na het nieuws met ladders tegen de muren omhoog en namen het kasteel in.

Het kasteel wordt gerepareerd en de zoon bewoont het kasteel. Rond 1340 sterft hij en komt het kasteel terecht bij zijn zus. Die is getrouwd met de heer van Vianen, waardoor het huis wordt opgedragen aan de graaf van Holland.

1353 – 1355

In 1353 raakte het kasteel opnieuw bij een oorlogshandeling betrokken. De heer van Vianen voerde samen met de Graaf van Holland en de heer van Culemborg strijd tegen bisschop Jan van Arkel van Het Sticht. Omdat kasteel Ten Goye was opengesteld voor Holland, werd het doelwit van de bisschop.

De bisschop belegerde het kasteel, maar op 22 oktober 1355 wordt er vrede gesloten. Afgesproken wordt dat aan het kasteel slechts het hoognodige mag worden gerepareerd. Het was niet de bedoeling dat Kasteel ten Goye weer een machtig bolwerk zou worden.

Op 31 januari 1357 blijkt de bisschop en de stad Utrecht, alsmede de graaf van Holland 4000 pond te hebben betaald, waarmee het kasteel kan worden herbouwd. Amateurarcheologen hebben in de jaren zeventig ten noorden van het kasteel een steenoven ontdekt, die rond 1357 is gebruikt om het kasteel te herbouwen.

1380

In het jaar 1380 was er een probleem met wie nu precies de bisschop was van Utrecht. De strijd werd uitgevochten bij kasteel Ten Goye, waar Floris van Wevelinkhoven het kasteel belegerde en de broer van de kasteelheer dwong zijn tegenbisschopszetel op te geven. Het kasteel liep weinig schade op.

In de 15e eeuw is het kasteel in gebruik voor bewoning. In de 16e eeuw is er niet veel meer over van het kasteel.

Sloop

Op het terrein van het kasteel heeft een korenmolen gestaan. In 1536 had Jan Laurens een molen en een vervallen slot in erfpacht. In 1581 wordt tijdens een rechtszaak gezegd dat Henrick Cornelisz de fundamenten van het kasteel heeft uitgegraven en verkocht (bron).

Het kasteel was rond 1500 een ruïne. Daarna zijn de materialen van het kasteel gebruikt voor de bouw van stenen huizen in ’t Goy en omgeving. In een woning aan het Groenedijkje zijn diverse stenen te zien (in een schouw) die meerdere malen zijn hergebruikt.

Kasteeldorp

Naast het kasteel ontstaat het dorp Oostrum met de Oostrummer Hofstede. Dit dorp staat tegenwoordig bekend als het Goysedorp en vermoedelijk zorgden de inwoners samen met die van Westrum voor voedsel voor de manschappen in en bij het kasteel. Ook was er een kapel. Eerst in het kasteel, later buiten het kasteel.

Huidig terrein

Op het kasteelterrein stond jarenlang een boomgaard. In de winter van 2017/2018 is deze gekapt. In 2019 is het terrein ingezaaid met bloemen en zijn er bomen geplant. Het terrein wordt in het voorjaar van 2021 omgebouwd tot een park en opengesteld voor het publiek.

Het wapen van de gemeente Houten is mede afgeleid van het wapen van de heren van Goye.