Lees meer over dit spoorongeluk via de links in de rode balk
Zowel de kranten als de officiële rapportages laten diverse ooggetuigen aan het woord. Deze verklaringen geven een goed beeld wat men waarnam, maar zijn hier en daar niet waarheidsgetrouw of opgepoetst
Verklaringen
Zo had men op Station Schalkwijk dankzij de volgtrein direct in de gaten dat er wat mis was. Maar de stationschef van Schalkwijk was afwezig en de telegrafist die waarnemend stationschef was, sloeg pas na 50 minuten alarm. Op dat moment stonden de eerste hulpverleners uit Utrecht al op het station van Houten en hadden op een enkeling na alle passagiers de plek van het ongeluk verlaten. In de verklaring van deze telegrafist lijkt het echter alsof hij heel snel handelde.
Machinisten trein 4
(Haagsche Courant, 18 augustus 1917)
H.W.P. Weijers
Het getuigengehoor werd aangevangen met het verhoor van den machinist van trein 4, H.W.P. Weijers. Getuige Weijers verklaart, dat de toestand van de spoorweg bij het traject zeer goed was en heel goed berijdbaar.
Deze getuige heeft ook enkele moment, voor ‘t ongeluk door hem gemerkt, een licht schokje gevoeld. Dit schokje waaraan hij eerst geen waarde hechtte was toch oorzaak dat hij vanuit zijn machine langs den trein keek en waarbij hij toen zag, zat een der rijtuigen een schommelende beweging maakte. Getuige heeft toen onmiddellijk met alle kracht geremd. Eenige nadere inlichtingen waaruit de oorzaak omtrent het ongeluk zou kunnen worden vastgesteld, kan getuige niet geven.
A. C. Schuller
Hierna werd als getuige gehoord de ondermachinist van den trein, A. C. Schuller. Deze getuige heeft vanuit zijn machine de weg niet kunnen overzien. Hij heeft ook geen lichten schok gevoeld. Omtrent de oorzaak van het ongeval kon deze getuige niet mededeelen.
Machinist volgtrein 4526
(Utrechts Nieuwsblad 9 juli 1917)
“Toen ik direct op de sneltrein in Schalkwijk aankwam kon de chef daar het uitrijsein niet veilig krijgen. Daar ik destijds bij Beilen en Roermond een spoorwegongeval had meegemaakt, kwam ik direct op het idee er zal wel iets gebeurd zijn. Tegen mijn maat zei ik we zullen de zaag en bijl maar meenemen, want je kan nooit weten.
Spoedig zag ik de geheelen trein uit de rails liggen. Daar we achterop reden, waren we het eerst bij de hofrijtuigen. Juist stapte de Koningin uit. Precies meneer, alsof er niets gebeurd was. Tegen een dame van ‘t gevolg riep ze: Haal direct mijn verbandkist en de flesch eau de cologne, die er naast staat.
Met een koevoet opende ik de deur van het volgrijtuig. Men maat en ik waren de eersten die een scheut eau de cologne op onze vuile zakdoeken kregen en toen ging de Koningin aan ‘t werk. Zelf verbond ze een patiënt: informeerde overal en haar toewijding ging zoo ver dat ‘t personeel van de trein, dat niet meer weg kon, uit haar eigen handen broodkaarten ontving.
Hoofdconducteurs
(Haagsche Courant 18 augustus 1917)
J. Meijborg
De hoofdconducteur van trein 4, J. Meijborg, heeft den te Maastricht, Eindhoven en ‘s Hertogenbosch gecontroleerd maar niets onregelmatigs ontdekt. Getuige bemerkte niets van het ongeluk, alleen het plotseling remmen viel hem op, waarbij hij toen dacht, dat iemand aan de noodrem getrokken had. Toen hij op onderzoek uitging zag getuige dat enkele wagons gederailleerd waren.
Op de vraag van de voorzitter deelt de getuige mede dat er 4 verbandkisten in de trein aanwezig waren, terwijl het personeel verschillende malen van een dokter onderricht krijgt in het eerste hulp verlenen bij ongelukken. Nadere mededeelingen omtrent de directe of indirecte oorzaak kan getuige niet geven.
A. Zoomers
De hoofdconducteur A. Zoomers zat tijdens het ongeluk in het voorste rijtuig en heeft ook tijdens het rijden niets onregelmatigs ontdekt. Wel heeft de getuige vlak voor het ongeluk een lichte schommeling gevoeld, waardoor hij den indruk kreeg dat er iets oneffens in den weg was. Terstond stond daarop de trein stil, zoodat de tijd te kort was eenige indrukken te vormen. Ook deze getuige heeft les ontvangen voor hulp bij eerste ongelukken.
H.F. Winnen
Ook hoofdconducteur H.F. Winnen was in den trein aanwezig. Ook deze getuige kan niets omtrent de oorzaak verklaren. Hij zat in een der eerste C wagens. Even voor Houten voelde hij een schommeling, waardoor hij tegen een andere conducteur zeide: “Wij zijn ontspoord” en op hetzelfde oogenblik ging het rijtuig dwars over de rails staan. Onmiddellijk daarop stond de trein stil. Deze getuige heeft tweemaal een uur les gehad in eerste hulp bij ongelukken, maar dit is reeds meer dan 2 jaar geleden.
J.C. v.d. Werken
De hoofdconducteur J.C. v.d. Werken was ook in den trein aanwezig, en zat in de achterste coupé. Tijdens het rijden heeft hij niets onregelmatigs ontdekt, totdat ‘t ongeluk gebeurde. Omtrent de oorzaak weet hij ook niets af. Deze getuige heeft 8 a 9 maal les gehad in eerste hulp bij ongelukken.
G. W. van Oostrum
Als laatsten getuige wordt gehoord de hoofdconducteur G. W. van Oostrum, die ook in trein 4 namiddag dienst deed. Deze getuige zat direct achter den koninklijke wagon, onder het rijden heeft hij niets bespeurd dat tot enig argwaan aanleiding kon geven. Deze getuige heeft 6 a 7 maal les gehad in eerste hulp bij ongelukken. Omtrent de oorzaak van het ongeval kan deze getuige niets meedeelen.
Werktuigkundige op trein 4
(Haagsche Courant 18 augustus 1917)
Hierna werd gehoord de heer Bakhoven werktuigkundige die op de locomotief staande, den trein had begeleid. Getuige had na het ongeval de spoorweg nagegaan, maar niets ontdekt wat onregelmatig was of het ongeluk zou hebben kunnen veroorzaakt. Ook de wagens van de trein heeft hij nagekeken.
Een afwijking in een der posten van der wielen werd vastgesteld, maar dat was vermoedelijk het gevolg van het ongeval. Op den weg had men niets bijzonders opgemerkt. Voor het ongeval was een schokje gevoeld. Getuige bereidt ongeveer elke week het onderwerpelijke baanvak. Nabij de plaats van het ongeval had de getuige behalve den bewaker van de spoorweg niemand anders gezien op den bewusten weg.
Vier, vijf of zes seconden na den schok evengenoemd had getuige gezien, dat de machinist remde. Het schokje is gevoeld vermoedelijk gevoeld ter plaatse waar het zesde rijtuig is ontspoord. Het is vermoedelijk gevoeld , doordat er iets was aan den weg dat gesperde. Het schokje was echter van weinig beteekenis dat het hem geen aanleiding had gegeven om tot remmen te gaan.
Hij had den machinist ook gevraagd wat hem aanleiding gaf te remmen. De machinist remde nadat hij even naar buiten naar de volgende wagens van de trein had gekeken en toen had bemerkt dat er toen een wagon was ontspoord. Getuige zelf heeft niet waargenomen dat er al rijtuigen waren ontspoord toen de machinist remde. Er werd geen stoom afgestoten door den machinist voor het inrijden ter plaatse van den bocht in den weg.
Wegwerkers
(De Sumatra Post 13 november 1917)
A. Knol, wegopzichter
De heer Knol verklaarde dat hij gedurende 7 jaar werkzaam is op dat baanvak, waarop het ongeluk is gebeurd; dat de toestand op dat baanvak voor het ongeluk geschikt was voor het berijden van zware sneltreinen en dat hij niets bijzonders heeft opgemerkt wat met de oorzaak van het ongeval in verband zou kunnen staan en dat in de bovenbouw van den spoorweg niet eenig gebrek is waargenomen, dat niet door het ongeval is veroorzaakt.
De voorschriften van 1907 werden niet geregeld opgevolgd, omdat dit niet mogelijk was, daar het baanvak gedeeltelijk vernieuwd was. Op 4 juni was het baanvak geïnspecteerd en was alles in orde bevonden. Het ballastbed was maar zwak. Voorzieningen tegen het zoogenaamde kruipen van het spoor waren niet afdoende, maar waren ook moeilijk te treffen.
Getuige had daags voor het rijden van de koninklijke trein orders gegeven aan den ploegbaas om verschillende voorzieningen te treffen op het baanvak, verschillende punten in orde te brengen. Enkele onregelmatigheden in de spoorbaan waren ontdekt, als klemmen enz. Dat dit door het zg kruipen van het spoor zou zijn veroorzaakt, was echter niet gebleken.
Gevallen van zogenaamd spatten op de spoorweg waren voor zover getuige weet niet voorgekomen. Wat nu wel de oorzaak van het ongeval zal zijn geweest, kon hij niet verklaren.
Ploegbaas van de Velde
Hierna werd gehoord van de Velde, ploegbaas. Ook deze getuige had noch voor, noch na het ongeval iets bijzonders waargenomen, waardoor het ongeval zou kunnen zijn veroorzaakt. Er is geen gebrek ontdekt dat niet is veroorzaakt zou kunnen zijn veroorzaakt door het spoorwegongeval.
Getuige verklaarde verder welke maatregelen hij had getroffen om het kruipen van den spoortrein tegen te gaan. In den laatsten tijd was er niet veel werk voor onderhoud van den spoorweg op het onderwerpelijk vak nodig, vroeger meer. Een week of vier voor het ongeval waren er nog onderhoudswerkzaamheden verricht. Het schouwen van den weg geschiedde iedere dag.
Eén uur voor de komst van trein 4 heeft getuige den weg nog geschouwd en in orde bevonden. Tusschen 2 en 4 uur heeft hij geschouwd. Voor de kon. trein is eerst een andere trein gepasseerd. Ook deze getuige weet geen omstandigheden als oorzaak van het ongeval te geven.
Wegwerker Van Loosbroek
De derde getuige wegwerker Van Loosbroek, belast met de bewaking van particuliere overwegen, heeft nagegaan of alle afsluithekken aan den spoorweg behoorlijk gesloten waren en alles in deze voor het ongeval behoorlijk in orde bevonden. Ook heeft hij niets bijzonders opgemerkt hetgeen met het ongeval in verband staan kon. Ook aan den trein bij het passeren heeft hij niets onregelmatigs opgemerkt. Ook heeft hij langs den weg niets opgemerkt dat kon doen denken aan kwaadwilligheid.
Hulpwachteres WP9
(Hulpwachteres Wachtpost 9)
C.M. Voet geboren Van Schaik
Minstens 10 minuten voor de komst van den trein was ik reeds op mijn post. Ik hoorde het kloksein voor dien trein en had de boomen van den overweg toegedaan. Bij het naderen van den trein zag ik niets onregelmatigs. Even nadat de loc mij was voorbijgegaan zag ik een dichte stofwolk en hoorde ik geknars van steenen. Daarop hoorde ik een klap, vermoedelijk veroorzaakt door het afbreken van den trein.
Ik ben ruim 7 maanden zwanger en verschrok zodanig dat ik niet goed meer kan opgeven wat er verder is geschied.
Tusschen half 2 en twee uur namiddag, in ieder geval voor de komst van trein 4 heb ik den ploegbaas Van der Velden. zien schouwen gaande van Schalkwijk naar Houten.
(14 juni 1917)
Passagiers
(Nieuwe Tilburgse Courant, 8 juni 1917)
C.A. Redfern
De heer C. A. Redfern, die van het ongeluk getuige is geweest, deelde aan De Telegraaf het volgende mede: Het zal goed half vier zijn geweest, toen we met een 70 KM.-vaart Culemborg achter ons lieten. Ik zat in de restauratiewagen, die slechts door een postrijtuig van de locomotief gescheiden was; achter den restauratiewagen volgde een rijtuig le en 2e klasse vervolgens drie wagens 3e klasse en daarachter de twee koninklijke rijtuigen.
Even voorbij de halte Schalkwijk werd de trein hevig door elkaar geschud en voelden wij sterk remmen. Het schor, knarsend gekraak kan hoogstens een minuut geduurd hebben.
We stonden stil. Ik stak mijn hoofd uit een raampje, maar kon door, de zware stofwolken nauwelijks ontwaren wat er gebeurd was. Toen ik de restauratiewagen verlaten had drongen uit den chaos van ijzer en hout hulpkreten tot mij door.
„Water! Water!”
Rechts van de spoorbaan zag ik een wachthuisje met een pomp staan. Onder den indruk van het oogenblik scheen ik geheel over mijn zenuwen heen te zijn, Bij de pomp stonden vier emmers. Twee met vuil water, een met wasgoed en een lege. De laatste was echter lek. Ik gooide het wasgoed in deze emmer, spoelde de andere om, pompte haar vol en begaf me met een beker, die aan de pomp hing, weer naar de ruïne. Een vrouw stapte juist uit een der rijtuigen. Werktuigelijk bood ik haar de beker water aan. “Eerst de gewonden”. luidde het kalm en beslist. Toen herkende ik haar plotseling: Het was uw Koningin.
Mr. Redfern vervolgde vol bewondering: Zij gedroeg zich als een „lady” in de meest, verheven zin van het woord (Wij Engelschen zijn een flegmatiek volk, maar als zij de Koningin van Engeland was geweest zouden wij haar in een jubel van nationale trots op de schouders hebben gedragen. Uit haar houding sprak vertrouwen, troost en zelfbeheersing. Zij knielde neer hij een Duitse vrouw, die het bewustzijn had verloren, liet het hoofd, op haar arm rusten en verzocht mij de beker aan de witte lippen te brengen. Ginds zat een oude man en het bloed droop uit zijn manchetten en de Koningin sprak hem woorden van troost toe.
Boven allen lof verheven was ook de houding van de inspecteur van vervoerwezen, die H. M. vergezelde. Hoewel hij zelf zwaar bloedde uit een hoofdwonde, wenste hij niet geholpen te worden, alvorens anderen hulp te hebben verleend.
Waren er veel gewonden?
Gelukkig niet en het mag een wonder heten dat er zelfs geen doden te betreuren zijn. De locomotief, de post- en de restauratiewagen zijn in de rails blijven staan, de 1e én 2e klassewagon waren uit de rails gesprongen, het eerste 3e klasse rijtuig stond dwars over de baan, de beide volgende 3e klasse wagens waren geheel omver geworpen, terwijl de Koninklijke rijtuigen uit de baan waren gedrukt en rechthoekig op elkaar stonden, zonder nochtans om te vallen.
Kunt u ook iets over de vermoedelijke oorzaak van het ongeluk mededeelen?
Het is wel merkwaardig, dat de eerste drie wagens niet ontspoord zijn en de daarop volgende wel. Brengt men daarbij het feit in verband, dat de dwarsliggers over grooten afstand van “de rails hebben losgelaten, omwoeld en versplinterd zijn, dan moet het ongeluk waarschijnlijk worden toegeschreven aan onvoldoende zorg aan de baan. Ik hoorde, dat men dan ook inderdaad bezig is de dwarsliggers op dit traject na te kijken en dit komt mij niet overbodig voor.
Nogmaals, men mag van geluk spreken, Wat het ongeluk geen ernstige gevolgen heeft gehad en dit is m.i. in de eerste plaats te danken aan de tegenwoordigheid van geest van den man op de locomotief, die de eerste onregelmatige schokken voelende, den trein in den kortst mogelijke tijd ’tot stilstand heeft gebracht.
U wilt mij zeker wel veroorloven namens de reizigers’ dezen onbekenden held een woord van warmen dank en bewondering voor zijn koen gedrag over te brengen, aan welk verzoek wij volgaarne voldoen.
Hoe hebt u de plaats des onheils verlaten?
Na een uurtje kwamen uit Houten een paar reservewagens, waarin alle reizigers plaats konden nemen. De Koningin wilde van geen gereserveerde coupé hooren; zij nam plaats te midden van haar lotgenoten met wie zij aan den dood was ontsnapt.
Onbekende passagier
(Vlissingse Courant 8 juni 1917)
Te 3.30 precies vertrok de trein naar Utrecht. Bij Schalkwijk zat ik te soezen na eenige lectuur, toen wij opeens hevig schrikten en ontstelden van de vreemde manoeuvres, die de trein maakten. In een kort oogenblik was het gebeurd: de coupe’s schoven in elkaar en de ruiten sprongen stuk. In onze coupé zaten vier heeren en een dame; we waren als het ware in elkaar verstrengeld en konden ons slechts met veel moeite en kalmte bevrijden.
De middelste wagens waren ontspoord, de voorste restauratie en D-wagens niet. Van den Koninklijke wagen stonden de voorste vier wielen in het zand, de achterste vier wielen op de rails. Een rail was totaal uiteengebroken en de weg dus geheel versperd.
De Koningin gaf dadelijk order de verbandkist naar buiten te brengen. Zij begaf zich zelf onder de menschen, die over het algemeen een bewonderswaardige kalmte aan den dag legden, en hielp de gewonden te verbinden. De machine reed ruim een half uur daarna met de voorste bagagewagen en den restauratiewagen naar Utrecht door. Onder het publiek hierin bevond zich de Koningin met haar gevolg.
Ooggetuige Schalkwijk
(Telegraaf 8 juni 1917)
Als militair, liggende in de onmiddellijke nabijheid van Schalkwijk, was ik donderdagmiddag toevallig om even 4 uur naar ’t postkantoor daar ter plaatse gegaan toen ik, bij den ingang van ’t dorp, onzen facteur tegenkwam, die me reeds van verre toeschreeuwde, dat er geen post was gekomen, maar dat de sneltrein, die om ongeveer 4 uur langs Schalkwijk gaat, in de richting Utrecht, eventjes ten noorden van ’t station bij den Poeldijk, gederailleerd was en dat alles een ruïne was.
Binnen een paar minuten was ik natuurlijk ter plaatse. De trein was ongeveer in ’t midden afgebroken, daardoor was ’t voorste gedeelte, 4 wagens, nog ongeveer 30 meter doorgereden over de dwarsliggers. Deze waren als houtjes doorgesneden: ’t was een chaos van houtspanen, grind en verbogen rails, ’t achterste stuk had het er niet zoo goed afgebracht. De voorste wagen ras overeind gebleven, de daaropvolgende staat onder een hoek van 45 graden, de derde is geheel opzij gekanteld en ligt langs den dijk boven een sloot.
De daaropvolgende wagen ligt weer scheef, maar wordt nog overeind gehouden. Dan volgen de Koninklijke rijtuigen, die wel ontspoord, doch overeind gebleven zijn. Direct na ’t ongeval was het een hele consternatie. Een gelukkig toeval was dat er twee militaire doktoren in den trein aanwezig waren, ’t Bleek al gauw, dat het ongeluk verbazend goed was afgeloopen.
Alleen in de omgeslagen wagen waren eenige gekwetsten. Een vrouw waren 4 vingers afgeknepen.
Al heel spoedig richtte de aandacht op de hooge medereiziger, onze Koningin. En toen ze ongedeerd uit haar salonwagen stapte, ging er algemeen en spontaan:. „Leve de Koningin” op. Niets was er aan haar te zien. Direct stelde ze zich persoonlijk op de hoogte van den toestand van de reizigers en den omvang van ’t ongeluk. Men moet de Koningin bij dergelijke omstandigheden hebben gezien, om ten volle te waarderen, wat we aan haar hebben, bewonderenswaardig was haar tegenwoordigheid van geest.
Deze pagina is gewijzigd op 6 april 2024