Onderwijs Houten

Onderwijs werd van oudsher georganiseerd vanuit de kloosters en de kerk. In de 16e eeuw werd onderwijs gegeven op parochiescholen, door de koster van de kerk. Bij een visitatieronde in 1593 door de hervormden werd naast verslag over de kerken ook verslag gedaan van de scholen. Houten, ’t Goy en Tull en ’t Waal hadden een koster die les gaf. In Schalkwijk was niemand.

In de 17e eeuw werden de scholen hervormd. Ook kwamen er schoolverordeningen die het onderwijs beter moesten regelen. Op het platteland veranderde er weinig. In de 18e eeuw was er in elk dorp wel de mogelijkheid om naar school te gaan, maar kinderen werden eerder ingezet om mee te werken op het land of op de boerderij. Schoolgang beperkte zich dan ook tot de wintermaanden.

In de Franse Tijd werd landelijk wetgeving ingevoerd voor onderwijs. Er kwam een eind aan de bevoorrechte positie van het hervormde geloof. Alle scholen werden openbaar. Dit duurde tot 1857 toen scholen op godsdienstige grondslag mochten worden gevormd. Vanaf 1900 werd de leerplicht ingevoerd die geleidelijk aan werd uitgebreid. Na 1920 werden diverse bestaande openbare scholen dankzij nieuwe wetgeving omgevormd tot katholieke scholen. Dit was afhankelijk van het geloof van de leerlingen. Alle schoolvormen tot aan 1940 betroffen in eerste instantie lager onderwijs.

Onderwijs Houten

De eerste bekende locatie van een school in Houten is aan De Brink op het huidige Plein 9. In 1825 verschijnt hier een openbare school met één lokaal en ruimte voor 83 leerlingen. Het vermoeden bestaat dat voorlopers van deze school ook op deze plek hebben gestaan. Een bekende leraar was Hendrik Jan van Lummel, die landelijke bekendheid zou krijgen. In 1883 wordt tegenover de school op de Brink een nieuw schoolgebouw neergezet.

Openbare school Houten - onderwijs Houten
Openbare school ’t Groentje op De Brink rond 1907. HUA 10629

Deze openbare school draagt de naam ’t Groentje. In 1922 krijgt het gebouw een 4e leslokaal erbij. In 1944 wordt het gebouw gebombardeerd. De leerlingen verhuizen naar het naastgelegen gemeentehuis. In 1956 verhuist de school naar nieuwbouw aan de Prins Bernardweg.

Christelijk onderwijs Houten

In 1937 wordt in de openbare school ’t Groentje gestart met Christelijk onderwijs. Deze school draagt de naam Johannes Bogermanschool. Na het bombardement in 1944 van het gebouw wijkt de school uit naar het stationsgebouw. In 1949 wordt het nieuwe schoolgebouw geopend aan de Lobbendijk. Na een herbouw in 1980 verhuist in 2013 de school naar de Tuibrug.

Katholiek onderwijs Houten

De katholieken bouwen tegenover de kerk in 1870 een school. Deze draagt de naam Heilige familieschool. Het gebouw moet na 5 jaar al worden gerenoveerd. In 1913 wordt een nieuwe school gebouwd, direct achter de oude school. De eerste school wordt gesloopt. In 1957 volgt een derde schoolgebouw, tegenwoordig de ‘Van Harte-school’ geheten. Het gebouw uit 1913 functioneert na 1957 nog een tijd als kleuterschool en wordt in 1981 gesloopt.

Heilige Familieschool rond 1930,
Heilige Familieschool rond 1930, Collectie RHC UTZO 42633

Groeitaak Houten

Met de twee bouwtaken die Houten krijgt te verwerken, stijgt ook de behoefte aan scholen. Diverse wijken krijgen openbare, christelijke en katholieke scholen. Daarnaast zijn er scholen met een ander onderwijstype of onderwijsconcept.

Voor het voortgezet onderwijs moet al tientallen jaren worden uitgeweken naar Utrecht, Nieuwegein of Culemborg. Sommige christelijke leerlingen gaan met de bus naar het Van Lodenstein college in Amersfoort. Vanaf 1988 is voortgezet onderwijs mogelijk in het Wellantcollege en in 1989 verschijnt college de Heemlanden. Vanaf 2009 is het Houtens geopend.

Onderwijs ’t Goy

In 1903 opent aan de Beusichemseweg een openbare school. In 1927 wordt dit een katholieke school en krijgt het de naam St. Henricus. In datzelfde jaar opent een openbare school aan de Wickenburghseweg. Deze school blijft tot 1983 functioneren.

Voortgezet onderwijs ’t Goy

In ’t Goy waren ook twee scholen voor voortgezet onderwijs. In 1940 opent de Van Tets-fruitteeltschool aan de Wickenburghseweg 32. Het is de eerste school voor voortgezet onderwijs in de huidige gemeente Houten. In 1950 opent er een agrarische school aan de Beusichemseweg. In de jaren 60 en 70 worden beide scholen opgeheven.

Onderwijs Schalkwijk

De Schalkwijkse parochieschool stond in de 18e eeuw op de Brink. In 1825 wordt een nieuwe school gebouwd op eveneens de Brink. In 1845 wordt een nieuwe school gebouwd, die in 1911 weer wordt herbouwd. Tegenwoordig is hier Pand Pannekoek te vinden. In 1922 wordt de bestaande school in Schalkwijk overgedragen van de gemeente Schalkwijk naar de katholieke parochie in Schalkwijk. Vanaf dat moment spreken we van Sint Henricusschool. In 1938 wordt weer een nieuw gebouw in gebruik genomen, omdat de bestaande locatie moest wijken voor de aanleg van de huidige Schalkwijkseweg.

In 1943 start er in deze school een opleiding voor ‘voortgezet gewoon lager onderwijs’. Vanaf 1965 in een eigen gebouw met vier lokalen. In 1965 sluit deze school wegens gebrek aan leerlingen.

Meisjesschool Schalkwijk

In het Schalkwijkse klooster wordt vanaf 1877 onderwijs gegeven aan meisjes en kleuters. In eerste instantie op een tijdelijke locatie, maar al vrij snel in een imposant gebouw. In 1954 vertrekken de kloosterzusters en worden de meisjes toegevoegd aan de jongensschool. In 1978 volgt een verbouwing van het schoolpand.

Canisiusgesticht - onderwijs Schalkwijk
Canisiusgesticht, meisjesschool Schalkwijk, Het Utrechts Archief, uitgever N.v.d.Heuvel

Voor voortgezet onderwijs wordt na de Tweede Wereldoorlog uitgeweken naar Culemborg, Nieuwegein, Houten en Utrecht.

Onderwijs Tull en ’t Waal

Zowel Honswijk als ’t Waal hadden beiden een openbare school met één lokaal. De school in Honswijk is in 1824 gebouwd, maar de geschiedenis van de school gaat terug tot minimaal 1616. De school in ’t Waal is in 1826 gebouwd en wordt in 1593 al genoemd. In de jaren 80 van de 19e eeuw zijn beide gebouwen in slechte staat. Centraal tussen beide scholen in het gehucht Molenbuurt word in 1886 een nieuwe school geopend ter vervanging van beide scholen. In het oude schoolgebouw in ’t Waal wordt daarna een protestantse school geopend.

In 1922 draagt de gemeente Tull en ’t Waal de bestaande openbare school in Molenbuurt over gemeente naar de katholieke parochie in Schalkwijk en krijgt deze de naam Heilige Michaëlschool. Tussen 1934 en 1939 wordt de school vanwege gebrek aan leerlingen bedreigd met sluiting en vinden de leerlingen onderkomen in de school in Schalkwijk. In 1939 maakt de school een doorstart en in 1971 krijgt de school een nieuw gebouw.