De kerk in Houten

Het christendom krijgt door de komst van de Franken in de 8e eeuw in onze regio een belangrijke rol. Voor de Franken was het christendom niet alleen een geloof, het was ook een methode om het volk aan zich te binden.

De macht van de kerk neemt in de middeleeuwen verder toe en tussen 1024 en 1528 is Utrecht (Het Sticht) een vorstendom binnen het Heilige Roomse Rijk. De bisschop had wereldlijke macht en raakte betrokken bij oorlogen en veldslagen. Het religieuze deel van zijn werkzaamheden liet de bisschop over aan de kloosters in Utrecht.

Kerken en parochies

In de huidige gemeente Houten zijn in de late middeleeuwen meerdere kerken en parochies te vinden. Ze hebben een belangrijke functie binnen de gemeenschap. Het kerkgebouw is de verbindende factor voor de bevolking.

De kerk in Schalkwijk richt zich op het gebied van de Schalkwijkse ontginning, dus inclusief delen van het gerecht Schonauwen. Houten met dochterkerk ’t Goy volgt ook globaal de gerechtsgrenzen, maar vanaf 1400 wordt de parochie gesplitst in een Goys deel en een Houtens deel.

De ontginning Wulven/Oud Wulven valt voornamelijk onder de Sint Nicolaasparochie in Utrecht. De plattelanders konden hiervoor ook terecht in een kapel bij Vechten (Wiltenburg) en een kapel in kasteel Wulven.¹ Langs de Lek waren kerken in Honswijk/Tull en ’t Waal. In de middeleeuwen was er een kapel bij de Groeneweg.

Bedevaartsplaats

Tussen 1450 en 1525 bevond zich in de kapel van kasteel Wulven een Mariabeeldje. Pelgrims uit de wijde omtrek kwamen naar O.L. Vrouw van Houten, omdat aan het beeldje wonderlijke krachten werden toegeschreven. Hierdoor staat Houten bekend als een bedevaartsplaats.

Reformatie

Met de reformatie in 1580 ontstaan er verschillende stromingen binnen het christendom. Enerzijds waren er de hervormden (Nederduitse gereformeerde kerk) en anderzijds de katholieken. In Schalkwijk wordt een statie opgericht. Na de Franse tijd krijgen de katholieken hun kerkruimte weer terug. Het geloof in Houten krijgt vorm in de volgende kerken:

Huidige tijd

Lange tijd is de situatie overzichtelijk. Je hebt de katholieken en de Nederlands Hervormden.² Met de groei van Houten in de jaren 60 komen er ook gereformeerden naar het dorp. Die bouwen de opstandingskapel aan de Wilhelminaweg. Hier zetelt later ook een afsplitsing van de Pleinkerk. In 1983 vormen deze groepen samen de Opstandingskerk en vallen ze sinds 2004 onder PKN.
Ook andere protestantse stromingen komen naar Houten. Dit werd mede veroorzaakt doordat de woningtoewijzing in de jaren 80 voor mensen van buiten Houten niet transparant verliep en protestanten een voorkeur hadden.³ Na verschillende splitsingen en fusies tussen protestantse kerken, kennen we momenteel:

• Hersteld Hervormde Gemeente (Pleinkerk en Sionkerk)
• Protestantse Gemeente Houten (Opstandingskerk)
• Gereformeerde Gemeente (Eskol-kerk)
• Nederlands Gereformeerde Kerk Houten (Lichtboog en Kruispunt)

In 1999 opende koningin Beatrix het Moluks Kerkelijk Centrum aan de Oudwulfseweg. Hier vinden diverse christelijke stromingen onderdak. Er worden geen kerkdiensten gehouden. Sinds 2007 is er wel een islamitische gebedsruimte ingericht. Vanaf 2019 is er een moskee in Houten.

Naast alle kerken zijn er lokale initiatieven zoals Sudanese Gospel Mission (sinds 1999), Evangelie gemeente Houten, De Rivier (sinds 2020) en Maranatha Gemeente Houten (sinds 2004). Deze houden diensten in de aula van de Heemlanden, schoollokalen of in huiskamers.

Noten

1. Er is slechts één bron die het heeft over deze kasteelkapel. ↩︎
2. In 1816 wijzigde de naam van de Nederduitse Gereformeerde kerk in Nederlands Hervormde Kerk. ↩︎
3. De woningtoewijzing liep via een commissie, waarbij de wethouder veel invloed had. Het verhaal dat rondgaat onder de woningzoekenden van die tijd, is dat protestanten makkelijker een woning kregen dan niet-protestanten. ↩︎