In de zomer van 1810 wordt het Koninkrijk Holland ingelijfd bij het Franse Keizerrijk. Daarna volgt vrij snel uitbreiding van het optische telegraafnetwerk van Chappe. Tussen 1811 tot 1813 is Amsterdam via Antwerpen met dit Franse telegraafnetwerk verbonden, zodat vanuit Parijs snel boodschappen kunnen worden gestuurd naar Amsterdam en omgekeerd. De kerktoren van Houten maakt onderdeel uit van deze nieuwe communicatiesnelweg.
Het netwerk bestaat uit een serie torens of hoge punten met daarop een Chappe telegraaf. Dat is een paal met armen, die via touw door een telegrafist wordt bediend. Door de armen van het toestel in een bepaalde stand te zetten, kan letter voor letter worden verzonden.
De telegrafisten hoefden alleen met een verrekijker hun buurtorens in de gaten te houden en de telegraaf van hun toren in dezelfde stand te zetten. Zolang het zicht goed is en het geen nacht is, werkt dit systeem. Welke boodschap ze overbrachten, wisten ze niet.
De aanleg van de Chappe telegraaf in 1810
Abraham Chappe, broer van de uitvinder van deze Chappe-telegraaf, verkent tussen 3 oktober en 16 oktober 1810 het traject Antwerpen-Amsterdam. Een voor een kiest hij de torens uit. Vanuit Hagestein valt zijn oog op de kerktoren van Houten, die post 15 van de lijn Antwerpen-Amsterdam wordt. Vanuit Houten kiest hij de toren van de Jacobikerk in Utrecht.
Om de Chappe telegraaf op de Houtense kerktoren te krijgen wordt de top van de kerktoren verbouwd. Uit een dagboek met aantekeningen van Abraham Chappe blijkt dat de plaatselijke timmerman van Houten 100 Frank krijgt om de toren te verbouwen. De bouwtekening staat hieronder.
Gedurende de gehele winter van 1810/1811 wordt er aan de diverse torens tussen Antwerpen en Amsterdam gewerkt.
In voorjaar van 1811 is de verbinding tussen Antwerpen en Amsterdam gereed. Willem Brons uit Houten vervult de taak van telegrafist. Met een kijker let hij op de torens van Hagestein en de Jacobikerk in Utrecht. Komt er een bericht door, dan zet hij de Chappe telegraaf in de juiste stand.
Kindje geboren
Het eerste nu nog bekende bericht dat de Chappe telegraaf Houten passeerde was op 20 maart 1811 en kondigde de geboorte aan van de zoon van Napoleon Bonaparte (Napoleon II). Het bericht werd om half 11 vanuit Parijs verstuurd en bereikte Amsterdam bij de Weesperpoort aan het eind van de middag. Het was die dag slecht weer.
Nadat de Franse bezetter in 1813 uit Nederland vertrekt, haalt de bevolking in de herfst van dat jaar de telegraaftoestellen van de torens. Ze vinden het een symbool van de Franse overheersing.
Deze pagina is gewijzigd op 8 juni 2025