’t Waal

Het dorp ’t Waal ligt op de Vuijlkoopstroomrug aan de noordzijde van de Lek. Het dorpje is ontstaan bij de landbouwgronden die rond de 11e eeuw langs de Lek zijn ontgonnen. Via de Uitweg was er een verbinding met Loerik.

Wanneer de ontginningen langs de Lek een tijdje gaande zijn, wordt de Waalsewetering gegraven. Het overtollige water stroomt naar het zuiden de Lek in. Later wanneer er rond het jaar 1120 dijken langs de Lek verschijnen en de Schalkwijkse ontginningen plaatsvinden, wordt de waterstroom naar de Vaartse Rijn geloosd (bron).

Het dorpje breidt zich uit in een lintbebouwing, waarbij iedere boerderij een stukje grond heeft. Een deel van de nieuwe woningen staan in het Rietveld. Ze vallen onder Schalkwijk, maar betalen belasting aan ’t Waal.

Bestuur

Het gerecht ’t Waal grensde aan de westkant aan Vreeswijk en oostelijk aan het landgoed Blasenburg waar het gerecht Tull begon. Kerkelijk en bestuurlijk vormden in de 12e en 13e eeuw de dorpen ’t Waal, Tull en Honswijk samen met Hagestein één geheel. De kapittels van de Dom en Oud-Munster hadden hier tot halverwege de 13e eeuw belangen. Daarna gaan de lagere rechten over naar Ten Goye.

In maart 1338 worden de gerechten ’t Waal en Tull samengevoegd tot een nieuw gerecht Tull en ’t Waal. Alleen de kerk van Tull valt onder Honswijk, omdat ’t Waal al een kerk heeft.