Haltna

Opgraving van de Romeinse villa aan de Wallerweg in 1957 (Collectie RHC Utrecht Zuidoost)

Haltna is ontstaan rond de resten van een stenen hoofdgebouw van een Romeinse villa. Deze villa is in 1957 gevonden op de Burgemeester Wallerweg.

Haltna betekent vermoedelijk plaats in het bos. Een plek waar vanuit Utrecht onderweg naar de Betuwe werd gepauzeerd. Door de Franken werd hier een kerkje* gebouwd. Pas vanaf dat moment was sprake van een dorp met een naam. Rondom deze kerk ontstonden steeds meer huisjes.

Ontstaan rond 695

Wanneer de kerk precies is gesticht is niet bekend. Het is heel goed mogelijk dat de missionaris Suidbert tussen 693 en 698 ook in onze regio een kerkje stichtte, zoals hij in die tijd in de Betuwe deed. Vermoedelijk kreeg Houten rond 695 een kerkje en werd daarmee officieel een dorpje.

Lang zal dit kerkje in elk geval niet hebben bestaan. Bekend is dat de Friezen de Christelijke kerken rond 716 in Dorestad hebben vernietigd**, maar ook elders in de regio is dat ongetwijfeld het geval geweest. Wel kreeg Haltna na 719 opnieuw een kerk. In dat jaar werden de Friezen definitief verdreven uit onze regio.

Frankisch belang

De Franken hadden belang bij het stichten van een kerk. Naast het ideaal om het Christendom in te voeren, zagen ze het ook als een systeem om aan inkomsten te komen. Het zou ook niet lang meer duren voordat het feodale stelsel werd ingevoerd, waarbij de kerk een rol had. Haltna en ook Oostrum en Loerik zouden in Dorestad een afzetmarkt vinden voor agrarische producten.

Schriftelijke bronnen over het stichten van deze kerk en dus het ontstaan van Haltna zijn er niet. Maar de eerste keer dat Haltna en de kerk worden genoemd is in een 9e eeuwse goederenlijst. Hierin staan de bezittingen van de bisschop beschreven van voor het Noormannentijdperk. Houten had dus zeker al een kerk in het jaar 857. Daardoor is ook duidelijk dat Haltna een van de eerste dorpen in het Kromme Rijngebied was met een kerk (Dorestad zelf niet meegerekend).

Mogelijk is tijdens de Deense bezetting tussen 850 en 920 de kerk opnieuw is gesneuveld. Na het vertrek van de Noormannen rond het jaar 920 wordt er een tufstenen zaalkerk met een Romaanse toren gebouwd. Daarbij is gebruik gemaakt van de restanten van de Romeinse villa.

Naast de kerk was een brink. Vanuit hier liepen de wegen verschillende kanten uit. In de 9e eeuw verdween het bos deels en ontstonden akkerlanden. Haltna is in het verleden ook genoemd onder de naam Haltnon, Altene, Halten en Hauten. Na 1250 spreekt men over Houten.

*De eerste kerk kan ook een kruisbeeld aan een boom zijn, waar in de open lucht werd samengekomen.
**Bonifatitus bezocht Dorestad in 716. Zijn biograaf meldde de vernietiging van de kerken (bron).