Nieuwe Steentijd

(9700 – 2000 voor Chr)

Steentijd

De Nieuwe Steentijd beschouwen we als de periode na de laatste ijstijd tot aan het begin van de Bronstijd. Het is tevens het begin van het Holoceen.

Door het smelten van de ijskap (ten noorden van de Elbe) stijgt de zeespiegel op de Atlantische Oceaan en daalt de bodem in Nederland. Engeland ligt in eerste instantie aan Nederland vast, maar geleidelijk aan loopt het gebied van de Noordzee vol met zeewater.

De regio van Houten maakte onderdeel uit van het verre binnenland en bestaat uit dekzand. Er is geen vegetatie, maar ook geen bewoning.

Vlechtende riviermassa ten zuiden van Houten

Rond 9000 voor Christus stromen rivieren als Rijn en Maas door onze regio en veranderen daarbij regelmatig van vorm. Het zijn vlechtende riviervlaktes tussen Houten en Kerkdriel. Een rivierterras van de Rijn is in de ondergrond langs de Lekdijk van Schalkwijk terug te vinden. Hier is door de Rijn een pakket van 7 a 8 meter klei afgezet. Naast deze riviervlakte loopt er in het jaar 9000 voor Christus ook een regenrivier vanaf de Utrechtse Heuvelrug naar het westen. Deze stroomt door het huidige Houten en komt ergens ten westen van IJsselstein uit op de vlechtende Rijn-vlakte.

Stijging zeespiegel

Rond 6200 voor Christus is de zeespiegelstijging heel groot en dit staat bekend als het 8.2 event. Grote delen van het huidige Zuid-Holland, Zeeland en Noord-Holland komen onder water te staan. De huidige kust verandert in een soort waddengebied. De kustlijn ligt ergens in de buurt van Gouda. Met storm komt de zee verder landinwaarts.

In de gebieden die net buiten het bereik van de zee liggen, stijgt het grondwater tot op maaiveldniveau. Hierdoor ontstaat er vegetatie, moerassen en bomen. Gedacht moet worden aan de Elzenboom, die goed tegen natte ondergrond is bestand en tot in de Middeleeuwen veelvuldig aanwezig is.

Rivieren vormen zich

Tussen 6000 en 5700 voor Chr. is er een aantal grote overstromingen van de vlechtende riviervlakten. Deze zijn te dateren rond de jaren 6036, 5920, 5878 en 5748 voor Christus. Ook rond 5394 is er een grote overstroming. Het is tussen 6000 en 5700 voor Christus de warmste periode van het Holoceen.

Rond 5500 voor Christus slijten de rivieren zich verder in de vegetatie. Volgens de Atlas van het Holoceen stroomt de Rijn ten zuiden van Houten naar de zee bij Gouda. Tussen het huidige Tull en ’t Waal en IJsselstein stroomde een paralleltak van de Rijn, die we De Wiersch noemen.

Houten lag iets hoger waar rivier (10%) en zee (90%) afzettingen achterlaten. Het uiterste noorden van Houten is een dekzandgebied. De zeespiegel is 6 tot 8 meter lager dan tegenwoordig. 

Eerste menselijke activiteit

Langs de rivier De Wiersch trekken jagers en verzamelaars, op zoek naar voedsel. In Nieuwegein zijn op het terrein van Het Klooster sporen gevonden van menselijk handelen. Deze rivier liep ook door het huidige Tull en ’t Waal. Ook in de polder ten westen van de Lange Uitweg zijn in 2003 aanwijzingen gevonden voor bewoning uit de periode 4900 –2850 voor Chr. (bron).

Rivieren vormen het landschap

In de periode erna wordt het landschap van Houten langzaam gevormd. Rivieren verplaatsen zich regelmatig en overstromingen zorgen voor hogere en lagere gedeelten. De Rijn ten zuiden van Houten verlegt zich rond -4500 voor Christus. Ze volgt een nieuwe route van de Werkhovense stroomrug. Onze regio ligt daarna ten zuiden van de Rijn. Overstromingen komen voor rond 4079 (zeer groot) en rond 2770 voor Christus.

Eerste vaste bewoning

Vanaf 2200 voor Chr. verlegt de Rijn zich door Houten heen. De eerste vaste bewoners vestigen zich in Houten. Waarschijnlijk zijn de bewoners afkomstig van de Utrechtse Heuvelrug (Doorn, Leersum, Amerongen). In Nederland is niet echt sprake van een Kopertijd, waardoor we in de Bronstijd uitkomen.

Tip: Een boek dat goed inzicht geeft in het landschap van deze tijd is de Atlas van het Holoceen. Bekijk op bol.com.

– 6000 Diverse overstromingen
-6000Veenvorming in Houten
-4500Nieuwe route Rijn
-4079Zeer grote overstroming
-4000Bewoning langs De Wiersch
-2270Grote overstroming
-2200Verlegging Rijn door Houten
-2200Eerste bewoningsporen