Fort Honswijk

Het straatje van Vermeer in Fort Honswijk

Het straatje van Vermeer, Fort Honswijk (foto Sander van Scherpenzeel)

Fort Honswijk bestond in eerste instantie uit een aarden wal. Vanaf deze wal was het de bedoeling om het gebied ten noorden van de Lekdijk te verdedigen.

In 1844 startte de bouw van een bomvrije toren. Het was de eerste van de tien torenforten die zouden worden gebouwd. Met drie verdiepingen en één ondergrondse verdieping werd het de grootste toren van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het torenfort Honswijk en fort Everdingen verdedigden samen de Lek. Fort Honswijk beschermde ook de sluizen van het inundatiekanaal (uitgediepte veenriviertje De Snel). Het lag op een strategisch belangrijke positie. Op zo’n 400 meter ten noorden van Fort Honswijk werd het Lunet aan de Snel aangelegd ter ondersteuning van het fort.

De bouwers van het torenfort waren geïnspireerd door de kastelen uit de middeleeuwen. De toren had kantelen, net als bij een kasteel en een gracht met ophaalbrug. Achter de schietgaten stonden kanonnen opgesteld. In 1848 was het fort gereed.


Verbetering

Het fort werd tussen 1878 en 1881 verbeterd. De verbetering bestond uit slopen van de bovenste verdieping van de toren. Deze was door de nieuwe wapens makkelijker doelwit. Ook werd de de contrescarp aan de oostkant aangelegd, om de toren te beschermen. Verder werden magazijnen en bunkers aangepast en bijgebouwd. De gracht rond de toren werd in 1886 gedempt.

Vanuit de contrescarpgalerij liep een tunnel naar de inundatiesluis, zodat de sluis ook onder hevig vuur kon worden bediend.

Aan het eind van de eeuw konden in het fort zo’n 550 tot 650 man worden gehuisvest. Er stonden 34 kanonnen opgesteld op de aarden wallen. Daarnaast waren er tien mitrailleurs en veertien draagbare mortieren.

Activiteit op Fort HonswijkGebruik Fort Honswijk

In 1870 is het fort negen weken in gebruik genomen door gemobiliseerde soldaten omdat de Frans-Duitse oorlog was uitgebroken. Tijdens de mobilisatie tussen 1914 en 1918 is Fort Honswijk zelfs intensief gebruikt.

In 1935 is Honswijk korte tijd gebruikt als concentratiekamp. Fort Honswijk zou in 1935 het eerste concentratiekamp van Nederland zijn geweest. In werkelijkheid werden hier vluchtelingen opgevangen.

Tussen 1939 en ongeveer 1946 waren er ook soldaten gelegerd. Eerst Nederlandse soldaten, later Duitse soldaten en na de bevrijding Nederlandse soldaten met gevangen Duitse soldaten. In de jaren na de oorlog (tot eind 1947) werden er ook NSB-ers gevangen gehouden, waaronder de latere ‘Drie van Breda’.

Tot 1968 was Fort Honswijk in gebruik bij de Luchtmacht. Daarna vestigde de Landmacht er zich. Tot 1996 vond er munitierenovatie plaats. In 2013 verliet Defensie het fort. Daarna heeft de gemeente Houten noodherstel uitgevoerd. Sinds najaar 2016 is het fort eigendom van de gemeente Houten.

Kijktip: 3 filmpjes over het fort van de gemeente Houten
Fort Honswijk deel 1
Fort Honswijk deel 2
Fort Honswijk deel 3