Gemeente Schalkwijk

De gemeente Schalkwijk was een gemeente in de huidige gemeente Houten tussen 1812 en 1962. De gemeente betrof de voortzetting van het gerecht Schalkwijk. Het dorp bestond uit een lintbebouwing van de Heul bij de Lek tot aan Vreeswijk, in het midden van de Schalkwijkse ontginning.

Gemeente schalkwijk in 1812

Gemeente Schalkwijk zoals de Fransen het hadden ingesteld

In eerste instantie (1812) bestond de gemeente Schalkwijk uit de voormalige gerechten Schalkwijk, Tull en ‘t Waal en Honswijk. Deze situatie duurde niet lang, want na het vertrek van de Fransen volgde een nieuwe indeling van de gemeenten.

Gemeente Schalkwijk 1818In november 1828 vond er een grondruil plaats met de gemeente Schonauwen. Hierdoor kreeg Schalkwijk een gemeentegrens met Vreeswijk. Deze situatie zou de definitieve gemeente Schalkwijk zijn.

De gemeente Schalkwijk in 1829

In het jaar 1849 waren er 148 huizen en 1069 inwoners. De helft woonde langs de Provinciale Weg en in Pothuijzen. In het midden van het dorp woonden 347 personen en in het buurtschap Rietveld 169 mensen. De meeste inwoners waren katholiek.

In 1960 telde de gemeente Schalkwijk 1964 inwoners en met de opheffing op 31 december 1961 telde de gemeente 1995 inwoners.

Het bestuur

In eerste instantie had Schalkwijk een eigen burgemeester. Vanaf het jaar 1850 was de Schalkwijkse burgemeester en die van Tull en ’t Waal dezelfde. Vanaf 1943 was er een burgemeester voor Schalkwijk, Tull en ’t Waal en Houten.

In eerste instantie vergaderde gemeente in herberg De Prins op De Brink. Later werd er een kamer gehuurd in café Dorpszicht. Vanaf 24 juni 1892 werd het huis “Rustenburg” gehuurd en functioneerde dit als gemeentehuis. Op 1 mei 1910 zat het gemeentehuis aan de Jhr Ramweg. In 1923 werd dit pand met een verdieping verhoogd. Bij de opheffing van de gemeente in 1962 telde de gemeenteraad 7 leden en twee wethouders.

Wegen

De doorgaande weg van Utrecht naar Culemborg liep door Schalkwijk. Deze weg werd in 1840 verhard (omgebouwd tot een macadamweg). Het grondgebied van de gemeente Schalkwijk is in de 19e eeuw doorsneden door de spoorlijn Utrecht-’s Hertogenbosch en in de 20e eeuw zijdelings doorsneden door het Amsterdam Rijnkanaal. De afwatering werd verzorgd door de Schalkwijksewetering, ondersteund door diverse poldermolens.

Gebouwen

De gemeente Schalkwijk kende enkele opvallende gebouwen. Zo is er een protestantse kerk, een indrukwekkende katholieke kerk, het Werk aan de Waalsewetering, het huis Vuylcop en was er een korenmolen bij De Heul.