Gemeente Schalkwijk

De gemeente Schalkwijk was tussen 1812 en 1962 een gemeente in de huidige gemeente Houten. De gemeente Schalkwijk betrof de voortzetting van het gerecht Schalkwijk. Het dorp bestond uit een lintbebouwing van de Heul bij de Lek tot aan Vreeswijk. De gemeente lag in de Schalkwijkse ontginning.

Gemeente schalkwijk in 1812
Gemeente Schalkwijk zoals de Fransen het hadden ingesteld

In eerste instantie (1812) bestond de gemeente Schalkwijk uit de voormalige gerechten Schalkwijk, Tull en ’t Waal en Honswijk. Deze situatie duurde niet lang, want na het vertrek van de Fransen volgde een nieuwe gemeentelijke indeling.

Gemeente Schalkwijk 1818

Grenscorrectie

In november 1828 vond er een grondruil plaats met de gemeente Schonauwen. Hierdoor kreeg Schalkwijk een gemeentegrens met Vreeswijk. 

De gemeente Schalkwijk in 1829

In het jaar 1849 waren er 148 huizen en 1069 inwoners. De helft woonde langs de Provinciale Weg en in Pothuijzen. In het midden van het dorp woonden 347 personen en in het buurtschap Rietveld 169 mensen. De meeste inwoners waren katholiek.

In 1960 telde de gemeente Schalkwijk 1964 inwoners en met de opheffing op 31 december 1961 waren er 1995 inwoners.

Het bestuur

In eerste instantie had Schalkwijk een eigen burgemeester. Vanaf het jaar 1850 was de Schalkwijkse burgemeester en die van Tull en ’t Waal dezelfde. Vanaf 1943 was er één burgemeester voor Schalkwijk, Tull en ’t Waal en Houten.

De vergaderingen van de gemeenteraad vonden plaats in herberg De Prins op De Brink. Later werd er een kamer gehuurd in café Dorpszicht en in een onderwijzerswoning. Vanaf 24 juni 1892 werd het huis ‘Rustenburg’ gehuurd en functioneerde dit als gemeentehuis.

In december 1908 wordt de gemeenteraadsvergadering voor het eerst gevolgd door een journalist. Hij schetst een onthutsend beeld hoe het er aan toe ging.

Op 1 mei 1910 was het gemeentehuis aan de Jhr Ramweg te vinden, vlakbij het huidige oorlogsmonument. In 1923 werd dit pand met een verdieping verhoogd. Bij de opheffing van de gemeente in 1962 telde de gemeenteraad 7 leden en twee wethouders.

Wethouders in Schalkwijk
J. v. Dijk:  1851-1854
A. de Goey: 1851-1864
J. v. Bennekom:  1854-1883
A. de Wit:  1864-1867
A. v. Wijk: 1867-1876
A. v.d. Oudenrijn: 1876-1884
H. v. Leeuwen:  1883-1895
Joh. Uyttewaal: 1885-1909
J. Vulto: 1895-1910
T. Miltenburg: 1909-1916
J. v. Wijk: 1911-1927
J.A. Uyttewaal: 1916-1927 en 1931-1933
J. Miltenburg: 1927-1933
E. Vernooy: 1933-1935
A. Uyttewaal 1:  1933-1945
J. den Hartog: 1935-1948 en 1949-1961
C.G. Buschgens: 1945
J.M. Mulder: 1945-1946
G. Veld: 1946-1949
J.J. v. Rooijen: 1948-1949
H. v.d. Velden: 1949
J.W. Vulto: 1949-1961

Wegen

De doorgaande weg van Utrecht naar Culemborg liep door Schalkwijk. Deze weg werd in 1840 verhard (omgebouwd tot een macadamweg). Het grondgebied van de gemeente Schalkwijk is in de 19e eeuw doorsneden door de spoorlijn Utrecht-’s Hertogenbosch en in de 20e eeuw zijdelings doorsneden door het Amsterdam Rijnkanaal. De afwatering werd verzorgd door de Schalkwijksewetering, ondersteund door diverse poldermolens.

Gebouwen

De gemeente Schalkwijk kent enkele opvallende gebouwen. Zo is er een protestantse kerk, een indrukwekkende katholieke kerk, het Werk aan de Waalsewetering, het huis Vuylcop en was er een korenmolen bij De Heul. Het klooster aan de Lage Dijk is gesloopt.