Franse tijd

Op 16 januari 1795 marcheerden Franse soldaten bij Wijk bij Duurstede het Kromme Rijngebied binnen (bron). Vanaf 19 januari werd de Bataafse Republiek uitgeroepen. Daarmee begon de Franse tijd. Het werd een 18-jarige periode waarbij de veranderingen elkaar snel opvolgden.

Bataafse Republiek (1795-1801)

Tijdens de Bataafse Republiek viel Houten onder het Gewest Utrecht. Vanaf 5 augustus 1796 mocht het katholieke geloof openlijk worden uitgeoefend. Voorafgaand aan dit besluit was er al enige onrust in Houten ontstaan tussen protestanten en katholieken, waarbij de inzet het kerkgebouw op De Brink was.

Op 3 april 1798 schaften de Fransen het heerlijk recht af. We zaten net tussen twee staatsgrepen in. De gerechten werden in sommige gevallen samengevoegd. Zo vormden de gerechten Houten en ‘t Goy, Heemstede, Schonauwen, Wulven, Oud Wulven en Waijen en Slagmaat samen de gemeente Houten met als schout/voorzitter Pieter van Engelen.

Het gerecht/gemeente Schalkwijk kreeg als schout/voorzitter Bernardus Baars. Verder bleven de gerechten/gemeente Honswijk en Tull en ‘t Waal in tact. Onze regio viel vanaf dat moment onder het Departement van de Rijn met de hoofdstad Arnhem. De Bestuurlijke wanorde in de Franse tijd werd alleen maar groter.

Bataafs Gemenebest (1801-1806)

Na een grondwetswijziging in 1801 werd de Bataafse Republiek vervangen door het Bataafs Gemenebest. Onze regio viel vanaf 21 juni 1802 onder het Departement van Utrecht met de hoofdstad Utrecht. Enkele maanden later, op 12 september 1802 viel de gemeente Houten uiteen in verschillende gerechten. Ook Schalkwijk, Honswijk en Tull en ‘t Waal werden weer een gerecht. Barend van der Pouw was schout van Schalkwijk.

Koninkrijk Holland (1806-1810)

Ondertussen was in Frankrijk Napoleon Bonaparte keizer geworden. Hij riep het Koninkrijk Holland uit en zijn broer Lodewijk Napoleon Bonaparte werd koning Lodewijk I. Op lokaal niveau veranderde er niet veel. Het enige vermeldenswaardige is dat Amelisweerd van 1808 tot 1810 in het bezit was van de koning. Hij heeft slechts acht dagen in het landhuis Oud-Amelisweerd doorgebracht.

Eerste Franse Keizerrijk (1810 – 1813)

In 1810 deed Lodewijk I afstand van de troon en volgde zijn 6-jarige zoon Lodewijk II hem op. We hadden 13 dagen een kind als koning. Dit duurde niet lang. Op 13 juli 1810 vielen we onder het Franse Keizerrijk. Vanaf 1 januari 1811 werden we ingedeeld bij het departement Zuiderzee met de hoofdstad Amsterdam. De schepenbanken werden op 1 maart 1811 afgeschaft. Rechtbanken kwamen ervoor in de plaats.

Tussen 1811 tot 1813 werd Amsterdam via Antwerpen met het Franse telegraafnetwerk verbonden, zodat vanuit Parijs snel boodschappen konden worden gestuurd naar Amsterdam en omgekeerd. De kerktoren van Houten kreeg een Chappe telegraaf.

In oktober 1811 kwam keizer Napoleon naar Utrecht. Hij verhoogde de belasting en Nederlandse mannen moesten het leger in.

Op 1 januari 1812 werd de huidige gemeente Houten geboren door samenvoeging van de gerechten Houten en ‘t Goy, Heemstede, Schonauwen, Wulven, Oud Wulven en Waijen (1106 inwoners). De gemeente Schalkwijk bestond uit de voormalige gerechten Schalkwijk, Honswijk en Tull en ‘t Waal. De schout werd voorzitter van de gemeenteraad. Overigens noemden de Fransen het toen een Mairie.

Op 5 december 1813 kwam officieel een eind aan de Franse tijd. Daarna verbleven tot 1816 Pruisische en Russische troepen in Houten. Ook waren er kozakken die op steppepaardjes rondreden. Deze laatste stonken een uur in de wind. Het waren ruwe mannen en ze eden met paardje en al een boerderij binnen en sneden de worsten los die in de keuken hingen.

Houten in de Franse tijd