De carrière van Diederick van Veldhuysen

In december 1651 wordt in Utrecht Diederick van Veldhuysen geboren. Hij wordt uiteindelijk  de belangrijkste man van het gewest Utrecht, van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

Van Veldhuysen kennen we in Houten als eigenaar van Kasteel Heemstede. Dit gebruikt hij als zijn zomerhuis. Hij laat er tuinen aanleggen, die een enorme aantrekkingskracht hebben op de adel uit binnen- en buitenland. Wie was Diederick van Veldhuysen en hoe kwam hij aan zijn vermogen?

Familie

Diederick wordt geboren als zoon van Frederick van Velthuysen en Johanna van Straten. Frederick is de zoon van Dirck Jacobsz. van Velthuysen die twee keer burgemeester van Utrecht was.

Johanna is de dochter van Willem van Straten die hoogleraar Praktijk der Genees- en Ontleedkunde was. Hij was ‘hofmedicus van den prins van Oranje’ en ook nog twee jaar burgemeester van Utrecht.

Vermoedelijk op zes- of zevenjarige leeftijd, wordt Diederick met zijn vader geschilderd door de Amsterdamse schilder Thomas de Keyser.

Diederick van Veldhuysen op een schilderij met zijn vader.

Rampjaar

Diederick is 20 jaar als het rampjaar 1672 aanbreekt. Nederland krijgt vier oorlogsverklaringen te verwerken en de Fransen bezetten uiteindelijk Utrecht. Ook hier in Houten zijn honderden Franse soldaten ingekwartierd. Wanneer eind 1673 de Fransen de regio verlaten wordt Diederick vlak erna 22 jaar.

Tijd voor carrière

Ondanks de welgesteldheid van zijn familie, is dit onvoldoende voor Diederick. Hij ziet kans om nog hoger op de maatschappelijke ladder te klimmen. Dit lukt door de contacten binnen zijn familie. Diederick weet de interesse te wekken van Alida de Graeff (Aaltje). Zij is dochter van Andries de Graeff die zeven keer burgemeester van Amsterdam was.

Andries de Graeff heeft diverse functies, waaronder in de Raad van State. Een oom van Alida is directeur van de VOC. Andries de Graeff en zijn broer hebben tijdens de Eerste Stadhouderloze Tijdperk een sterke rol gespeeld in de sturing van de Republiek. Andries behoort in 1674 tot de 250 rijkste personen uit de Gouden Eeuw en wordt voor een fiscaal vermogen van 700.000 gulden aangeslagen.

Verstandshuwelijk met Alida de Graeff

In juli 1678 trouwen Diederick en Alida in Maarssen. Dit huwelijk wordt omschreven als een verstandshuwelijk. Binnen de Houtense historische kring is een brief bekend waarin Diederick schrijft dat hij Alida niet aantrekkelijk vindt en dat hij met haar is getrouwd vanwege haar rijkdom. Hun huwelijk blijft kinderloos.

Daarna gaat het snel met het uitbreiden van zijn vermogen. Twee maanden na hun trouwen, op 16 oktober 1678, overlijdt de oudste broer van Alida samen met zijn vrouw aan een voedselvergiftiging. Amper zes weken later overlijdt de vader van Alida. De goederen en rechten uit de erfenis stromen binnen.

De tuin van Diederick van Veldhuysen

In 1680 staat het jachthuis Heemstede, thans bekend als ‘kasteel Heemstede’, te koop. Diederick en Alida worden de kopers.

Een jaar later overlijdt ‘opa van Straten’, ook wel bekend als Guilielmus Stratenus heer van Willescop en Kort-Heeswijk, de ‘hofmedicus van den prins van Oranje’. Diederick mag zich nu heer van Heemstede, Willescop en Kort-Heeswijk noemen.

Politieke macht

Ondertussen werkt Diederick van Veldhuysen door aan uitbreiding van zijn politieke macht. Hij was al kanunnik en aanvoerder van een oranjegezindte beweging in Utrecht, in 1685 wordt hij vervolgens lid van de Staten van Utrecht. Hierdoor wordt zijn politieke invloed groter. Daarnaast is hij gedeputeerde en raadsheer bij het Hof van Utrecht, de hoogste rechtbank. Ook is hij lid van ‘het hoogheemraad van den Lekdijk Bovendams‘.

In dezelfde periode is zijn zomerhuis Heemstede compleet opgeknapt. De bestaande tuin is uitgebreid van de Heemsteedseweg tot aan de Utrechtseweg (Tot aan de huidige kassen van Jongerius). Van alle kanten komt binnenlandse en buitenlandse adel vertoeven in zijn tuin in Houten. Schilders brengen de tuin in beeld, dichters schrijven erover.

In 1703 overlijdt de zus van Alida. Vier jaar later overlijdt haar rijke en invloedrijke man Transisulanus. Die geeft de erfenis door aan een neef, maar Alida en Diederick vechten dit aan. Ze willen per se een deel van de erfenis.

Diederick van Veldhuysen, President van de Staten Utrecht

In 1713 wordt de Vrede van Utrecht getekend, waarbij landen een periode van anderhalve eeuw oorlog met elkaar afsluiten. De stad is het middelpunt van Europa. In datzelfde jaar wordt Van Veldhuysen benoemd tot president van de Staten van Utrecht. Hij heeft de top bereikt.

Op 20 juli 1716 sterft Diederick van Veldhuysen. Hij wordt begraven in de kerk van Houten, waar een grafmonument is gemaakt. Op internet is een ‘rouwklagt’ uit die tijd te vinden.

In 1738 sterft Alida de Graeff, die ondertussen in Den Haag woonachtig is. Zij wordt begraven in de Oude Kerk in Amsterdam. Ver weg van haar partner.

Grafmonument Diederick van Veldhuysen
Grafmonument Diederick van Veldhuysen