Herberg Houten en ’t Goy

Herberg Houten
De Roskam rond 1750 (Rijksmuseum)

Houten lag op de route van Utrecht naar Culemborg/DenBosch. Bovendien was hier de afslag naar Beusichem/Tiel. Houten was dan ook een pleisterplaats, waar meerdere herbergen ontstonden.

Een herberg was doorgaans een boerderij, waar het voorhuis was veranderd in een drinkgelag. In het dorp Houten waren grotere herbergen, waar ook werd geslapen. Van de herbergen/tapperijen die bekend zijn in het gerecht Houten en ’t Goy en de latere gemeente een onvolledig overzicht.

De Moriaen/De Engel

Deze herberg stond op de plek van restaurant De Engel en duikt in 1561 op bij een openbare verkoping. In 1589 wordt gesproken over De Engel. Kennelijk is er een naamswijziging geweest. Het voorhuis van een boerderij was een herberg. Deze gelegenheid is nog steeds actief.

De Prins/Zwaen

Deze herberg stond tegenover De Engel. In 1704 is er sprake van De Prins (bron), die ergens rond 1731 De Zwaan gaat heten. De naam De Zwaan duikt daarna een aantal keren op, en in 1878 staat hij nog op een kaart. De Burgemeester Wallerweg heette voor 1925 de Zwaansteeg (Zwaansweg) (bron).

De locatie van de Prins is onduidelijk. Er zou sprake zijn van de huizen op Burgemeester Wallerweg 3-5, een andere bron noemt Burgemeester Wallerweg 9. Het hele gebied van 3 tot nummer 21 viel historisch gezien onder De Prins.

In 1795 wordt het gerechtsbestuur van Houten afgezet. Een Comité Revolutionair verplaatst de vergaderingen van De Roskam naar De Prins/Zwaan.

Herberg De Zwaan had aan zijn gevel al in 1852 lantaarns hangen (één van de weinige plekken) die door de lantaarnopstekers werd ontstoken (bron).

Blauwendraet

In 1630 wordt Herberg Blauwendraet genoemd bij een strafzaak, waarbij iemand om het leven komt. Deze herberg stond ergens aan de Brink.

De Roskam

In 1630 verschijnt de Herberg De Roskam. In 1735 koopt Alexander Hendrik van der Capellen de herberg (bron). De vergaderingen van het gerecht vinden hier dan ook plaats. Alleen tijdens de Franse Tijd wordt dit verplaatst naar De Prins/Zwaan. In 1801 wordt de herberg geveild. Cornelis Kelfens wordt de nieuwe eigenaar. Ook in de 19e eeuw vinden in de Roskam de bijeenkomsten van de gemeenteraad plaats. De Roskam lijkt dermate populair te zijn, dat er in de 17e eeuw een verschuiving plaatsvond van het centrum. Eerst lag dat bij De Engel, later bij De Roskam. Deze gelegenheid is nog steeds actief.

Dorpszicht

In het gebouw waar nu café De Zwijger zit, zat vanaf 1906 een café Dorpzicht. Dit café bleef tot 1953 als horeca in gebruik. Sinds 2002 is er weer een café in gevestigd.

Buiten het dorp van Houten waren ook herbergen en tapperijen. Hieronder de locaties die we kennen:

De Laatste Stuyver

Herberg Houten
Herberg de Laatste Stuyver ergens in de 18e eeuw.

Deze herberg lag langs de weg van Houten naar Beusichem. Reizigers waren doorgaans onderweg tussen de steden Utrecht en Tiel. De Laatste Stuyver was een grotere herberg met een doorrijschuur. Hier konden paard en wagen worden geplaatst. Deze doorrijschuur is als enige in Houten bewaard gebleven en tegenwoordig nog zichtbaar. De herberg wordt in 1662 genoemd en is ergens rond 1800 gestopt.

Tapperij ’t Rechthuis / De Berg

Deze voormalige boerderij dateert uit de 17e eeuw en een voorganger gaat terug tot in de middeleeuwen. Een kamer deed dienst als gelagkamer waar de schepenen vergaderden. Hierdoor ontstond er een café-achtige functie. Deze situatie heeft tot in de eerste helft van de 19e eeuw voortgeduurd.

Herberg van Cornelis Gijsbertss

Deze locatie wordt genoemd in 1585 en stond aan De Brink in ’t Goy. We kennen deze tapperij vanwege een vechtpartij, waarna een van de betrokkenen kwam te overlijden. Het is onduidelijk of hier ook een slaapfunctie was.

Overige herbergen

  • Herberg van Jan van Beesd in Schonauwen (1356)
  • Tapperij in boerderij De Staart in 1796