Statie Schalkwijk

1656 – 1855

Statie Schalkwijk

In 1581 wordt de uitoefening van het katholieke geloof verboden. In het jaar 1609 verschijnt er in Schalkwijk een dominee en nemen de katholieken de wijk naar een schuurkerk, waar rondreizende priesters de eredienst verzorgden. Ook kerkten de meeste katholieke inwoners uit Houten, Tull en ’t Waal, Honswijk en ’t Goy in Schalkwijk. Alleen de inwoners uit Wulven, Waijen en Heemstede kerkten in Jutphaas.

Kerken in de kasteeltoren

Op 20 december 1633 koopt Adriaen Ram kasteel Schalkwijk. Hij was katholiek en de zuidtoren van het kasteel werd ingericht als schuilkerk. Ook woonde er hier een rondtrekkende priester. In 1647 koopt hij de ambachtsheerlijkheid Schalkwijk.

In 1648 wordt het volledige katholieke geloof verboden. De schuilkerk van Adriaen Ram loopt daardoor meer risico dan eerst. Na aanhoudende klachten van de dominee van Schalkwijk, grijpt Johan Strick van Linschoten, maarschalk van het Sticht, op 1 juni 1651 in en verovert het kasteel. Adriaen Ram en zijn gezin worden voor tien jaar uit de Staten van Utrecht verbannen en vestigden zich in Vianen.
Lees hier het verhaal van de aanval op het kasteel in 1651

Eigen schuilkerk

De katholieken verdwijnen met de eredienst naar een nieuwe schuilkerk. Wanneer en waar dat gebeurde is onbekend. Wel is vanaf 1656 (dus 8 jaar later) openlijk kerken weer mogelijk. Mits de locatie maar niet de uitstraling heeft van een kerk en zeker geen kerktoren heeft. In 1664 komt er een vaste pastoor in Schalkwijk. Vanaf dat moment is sprake van een officiële statie (zendingspost). De statie omvat dan het grondgebied van de middeleeuwse parochies Schalkwijk, ’t Goy, Houten, ’t Waal en Honswijk.

In 1696 koopt het kerkbestuur van Schalkwijk een boerderij waarin werd gekerkt. Het voorhuis van de woning werd ingericht tot pastorie terwijl het achterhuis werd verbouwd tot kerk. Waarschijnlijk hebben daarna nog vele verbouwingen plaats gehad. Er zou zelfs een toren met spits voor gestaan hebben.

Nieuwe schuilkerk

In 1760 kregen de katholieken officieel toestemming om een nieuwe schuilkerk te bouwen. De nieuwe locatie was nodig na de overstroming in 1747, die de vorige had vernield. Deze verscheen op de plek waar nu aan de Jhr. Ramweg de pastorie staat.

Op 24 september 1797 levert de Statie Schalkwijk het westelijk gebied (Tull en ’t Waal) in, aan de nieuwe statie Vreeswijk. Op 1 november 1798 werd een deel van de statie ingeleverd ten gunste van de nieuwe statie Houten. De statie Schalkwijk blijft bestaan tot 6 maart 1855 en gaat dan over in de parochie Schalkwijk.