Maria van Wulven

Maria van Schalkwijk (Houten/van Wulven)

In de late middeleeuwen bevond zich in de kapel van kasteel Wulven een Mariabeeldje. Pelgrims uit de wijde omtrek kwamen naar O.L. Vrouw van Houten, omdat aan het beeldje wonderlijke krachten werden toegeschreven. Na 1694 verdwijnt het beeldje uit zicht.

In de 19e eeuw duikt een 14e eeuws Mariabeeldje op in Schalkwijk. Of deze ‘Maria van Schalkwijk’, dezelfde is als de ‘Maria van Wulven’ is niet bewezen. Maar het heeft er wel alle schijn van.

Maria van Wulven

Wanneer de Mariaverering op kasteel Wulven precies begon is onduidelijk. Wel kwamen rond het jaar 1450 pelgrims naar de kapel in Wulven. Ze hoopten daarbij op genezing. Het ging om drommen eenvoudige mensen. Rond 1525 is dit gestopt. De heer van Wulven keerde zich tot het protestantse geloof en stond ook vooraan bij de beeldenstorm in Utrecht.

Het Mariabeeldje duikt een eeuw later op bij priesters in Utrecht en Tolsteeg. In 1680 wordt gesproken over een ‘O.L. Vrouw van Houten te Utrecht’. Later werd het beeldje in een woning in De Koppel (omgeving Lunetten) bewaard.

In 1694 ontstaat een conflict rond het beeldje. De priesters van de aangrenzende staties Schalkwijk en Jutphaas hadden ruzie over de onderlinge grens en over het eigendom van het Mariabeeldje. De Schalkwijkse priester stelde dat het beeldje aan hem was overgedragen (ergens rond 1683) en weigerde het uit handen te geven. In 1719 en 1725 wordt het beeldje nog in Utrecht gesignaleerd.

Maria van Schalkwijk

Daarna is het beeldje een tijdje zoek, maar in 1883 krijgt de toenmalige pastoor Hilhorst van RK Kerk te Schalkwijk het beeldje terug uit particulier bezit. De pastor brengt het beeld onder in de kapel van het klooster. In 1954 komt het beeld terug bij de parochie en vanaf 1961 staat het in een kapel in de kerk.

De katholieke kerk in Houten spreekt nu over O.L. Vrouw van Schalkwijk (van Houten/van Wulven) en geeft daarmee aan dat het hetzelfde beeldje is. Ook de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed deelt deze visie. De kroon, wereldbol en skepter in het beeldje zijn in 1933 toegevoegd. Het Meertens Instituut heeft e.e.a. onderzocht en beschreven en zegt dat er geen bewijs is dat het om hetzelfde beeldje gaat, maar noemt het wel O.L. Vrouw van Houten (van Wulven/van Schalkwijk).

Gevonden op het land
In Schalkwijk bestaat een andere verklaring voor de komst van het beeldje naar het dorp. Deze versie wordt vooral uitgedragen door een lokale amateurhistoricus. Volgens een mondeling overgedragen legende zou een boer in de 16e eeuw op het land plots een kind hebben horen huilen. Toen hij ging kijken, trof hij in een waterput een Mariabeeldje aan. De pastor zag hierin een mirakel en plaatste het in de kerk. Vanwege de reformatie was het beeldje langere tijd in particulier bezit.

Omdat we weten dat in 1694 de Schalkwijkse pastoor ook het Houtens beeldje in zijn bezit heeft, moet volgens deze legende de pastoor dan twee beeldjes in zijn bezit hebben gehad. Als dat zo is, dan is de vraag waarom hij zo moeilijk deed tegen de pastor van Jutphaas en waar dan dat tweede Schalkwijkse beeldje is gebleven.

De legende is een verklaring voor de Schalkwijkers die een paar eeuwen terug niets van de Houtense voorgeschiedenis kenden en wordt vanwege Schalkwijkse moverende redenen tegenwoordig in stand gehouden.

Sinds het jaar 1479 bestaat er in Houten een Onze Lieve Vrouwe Broederschap. Deze organisatie was opgericht door rijke inwoners van Houten en Schonauwen en richtte zich op de armenzorg. Het is niet bekend in hoeverre deze oprichting te maken heeft met de Mariaverering. Wel hadden veel dorpen een dergelijk broederschap, dat vergelijkbaar was met een gilde in de stad.

In het archief van de kerk van Houten is niets over een Mariaverering terug te vinden.

Deze pagina is gewijzigd op 17 november 2020