Kerk Schalkwijk

Kerk Schalkwijk

Terwijl de ontginningen in Schalkwijk en de Vuijlcop gaande waren, kwam er behoefte aan een kerk voor de arbeiders die de ontginningen uitvoerden. De familie van Schalkwijk begeleidde de ontginningen in het oostelijke gebied. In het midden van het ontginningsgebied werd een stuk grond uitgegeven voor de bouw van een kerk.

Deze kerk is rond 1164 gesticht. Mogelijk was er eerst een houten noodkerkje, maar later is een romaans zaalkerkje van tufsteen gebouwd. Rond de kerk verscheen een plein, dat het centrum van Schalkwijk werd.

In het jaar 1294 wordt de kerk een zelfstandige parochie. Er is op dat moment ook een kerktoren aanwezig. De onderste twee geledingen van de kerktoren zoals die nu te zien zijn, dateren uit de eerste helft van de 13e eeuw. De kerktoren staat scheef en helt over naar het noorden. Het is een van de oudste nog zichtbare bouwwerken in de gemeente Houten.

Kerk in gotische stijl

Kerk Schalkwijk

Rond 1500 wordt de kerk vergroot en in gotische stijl gebouwd. De toren wordt opgehoogd met een verdieping en krijgt een gotische spits. Lang profiteren de kerkgangers niet van de nieuwe kerk. In 1580 vindt de reformatie plaats en in 1609 wordt melding gemaakt van de eerste predikant in Schalkwijk. In 1648 wordt het kansel geplaatst.

De katholieken zijn dan uitgeweken naar schuilkerken in schuren en naar de schuilkerk in de toren van kasteel Schalkwijk. In dit kasteel is ook tijdelijk een rondtrekkende priester gehuisvest. De meeste Schalkwijkers blijven katholiek.

Brokstukken vallen op kerkgangers

In 1736 wordt de torenspits vervangen en in 1775 wordt er een pastorie gebouwd. Ambachtsheer Balthasar de Leeuw laat tijdens zijn periode de windhaan vervangen door een windleeuw. Na zijn dood (1754) krijgt hij een graf dat de voorzijde van de kerk in beslag neemt.

Maar de kerk zelf raakt in steeds slechtere staat. Tijdens een kerkdienst op eerste kerstdag 1802 vallen de stukken steen en kalk omlaag en vluchten de kerkgangers de kerk uit. De kerk wordt gesloten en het kerkschip en dwarsschip gesloopt.

In 1804 is de kerk vernieuwd en wordt deze weer opengesteld voor de kerkgangers. Noodweer op 12 augustus 1856 zorgde ervoor dat het kruis van de toren afviel. In 1957 is de toren gerestaureerd. De fundering werd verzwaard en grote steunberen werden verwijderd. In 1969 volgde restauratie van de achterkant van het gebouw. In 2017 volgde opnieuw restauratie.

Op 10 september 2011 vertelde Frans Landzaat een en ander over de kerk.

De kerktoren is tot 1927 gebruikt om arrestanten op te sluiten. Ook droogde de brandweer Schalkwijk haar slangen hier, alhoewel ze dat later in Houten deed.