Schalkwijk

In de twaalfde eeuw wordt het gebied ten zuiden van Houten ontgonnen. Het oostelijke deel ervan valt onder Schalkwijk. De vele arbeiders en later boeren die nodig waren voor de werkzaamheden sliepen in woningen in het ontginningsgebied.

In 1136 is er sprake van het dorp Schalkwijk (bron). 

Een deel van de grond wordt toegewezen voor de bouw van een kerk. Rond deze kerk ontstaat een dorpskern. Rond 1240 wordt kasteel Schalkwijk vlak naast de kerk gebouwd. Mogelijk was er al sinds 1165 een voorloper in de vorm van een houten gebouw.

Het gerecht Schalkwijk lijkt vlak na 1139 te zijn ontstaan.

Boerderijen langs de wetering

Langs de Schalkwijkse Wetering worden huisterpen aangelegd. De boerderijen zijn iets hoger gebouwd, dan het omliggende land. Op gedetailleerde hoogtekaarten is dit terug te zien. De boerderijen vormen een lint van kilometers lange bebouwing.

Ook aan de noordzijde van de Schalkwijkse Wetering in de polder Vuylcop komen ook huisterpen voor. Hier staan vrijwel geen boerderijen. De gevonden huisterpen zijn in de 13e of 14e eeuw verlaten. De boerderijen die daar stonden, worden rond die tijd verplaatst naar de Houtensewetering. Hier wordt geprofiteerd van de Houtense stroomrug, waar het minder nat is.

Ook langs de Waalsewetering staan boerderijen. Ze staan in het gerecht Schalkwijk, maar betalen aan het gerecht Tull en ’t Waal.

Nieuwe tijd

Na de middeleeuwen krijgt Schalkwijk te maken met plunderingen. Het dorp krijgt een molen en om het water in de polders beter te beheersen komen er watermolens. 

Meerdere keren breekt de Lekdijk door, waarbij Schalkwijk onder water komt te staan. Er vallen enkele doden. Soms is het land langere tijd onbruikbaar en moet de Schalkwijkse wetering weer worden uitgegraven.

Schalkwijk in 1760

De Schalkwijkse wetering was de belangrijkste vaarverbinding met Utrecht. Daarnaast was er een zandpad voor wandelaars naar Houten en Culemborg.