Schalkwijk

In de twaalfde eeuw wordt het gebied ten zuiden van Houten ontgonnen. Het oostelijke deel ervan valt onder Schalkwijk. De vele arbeiders en later boeren die nodig waren voor de werkzaamheden sliepen in woningen in het ontginningsgebied.

In 1136 is er sprake van het dorp Schalkwijk (bron)

Een deel van de grond wordt toegewezen voor de bouw van een kerk. Rond deze kerk ontstaat een dorpskern. Rond 1240 wordt kasteel Schalkwijk vlak naast de kerk gebouwd. Mogelijk was er al sinds 1165 een voorloper in de vorm van een houten gebouw.

Het gerecht Schalkwijk lijkt vlak na 1139 te zijn ontstaan.

Boerderijen langs de wetering

Langs de Schalkwijkse Wetering worden huisterpen aangelegd. De boerderijen zijn iets hoger gebouwd, dan het omliggende land. Op gedetailleerde hoogtekaarten is dit terug te zien. De boerderijen vormen een lint van kilometers lange bebouwing.

Ook aan de noordzijde van de Schalkwijkse Wetering in de polder Vuylcop komen ook huisterpen voor. Hier staan vrijwel geen boerderijen. De gevonden huisterpen zijn in de 13e of 14e eeuw verlaten. De boerderijen die daar stonden, worden rond die tijd verplaatst naar de Houtensewetering. Hier wordt geprofiteerd van de Houtense stroomrug, waar het minder nat is.

Ook langs de Waalsewetering staan boerderijen. Ze staan in het gerecht Schalkwijk, maar betalen aan het gerecht Tull en ’t Waal.

Nieuwe tijd

Na de middeleeuwen krijgt Schalkwijk te maken met plunderingen. Het dorp krijgt een molen en om het water in de polders beter te beheersen komen er watermolens. 

Meerdere keren breekt de Lekdijk door, waarbij Schalkwijk onder water komt te staan. Er vallen enkele doden. Soms is het land langere tijd onbruikbaar en moet de Schalkwijkse wetering weer worden uitgegraven.

Ook de adel weet steeds vaker Schalkwijk te vinden. Bekende ambachtsheren zijn De Leeuw en Ram. Vaak wonen ze deels van de tijd op kasteel Schalkwijk. De Schalkwijkse wetering was de belangrijkste vaarverbinding met Utrecht. Daarnaast was er een zandpad voor wandelaars naar Houten en Culemborg. 

Schalkwijk in 1760
Schalkwijk in 1760

Infrastructuur

Rond 1840 wordt het zandpad door Schalkwijk een verharde weg. Later in de jaren 30 van de 20e eeuw is deze route door Schalkwijk de doorgaande weg van Utrecht naar ’s Hertogenbosch.

In 1868 krijgt Schalkwijk een station. Tot mei 1935 stoppen er treinen. Busverbindingen met Vreeswijk en Houten hebben het openbaar vervoer overgenomen.

De komst van het Amsterdam-Rijnkanaal betekent een scherpe grens tussen Schalkwijk en Houten. De waterhuishouding verbetert wel, want de altijd natte Schalkwijkse weilanden, krijgen een lagere grondwaterstand.

Opheffing gemeente

In 1962 wordt de gemeente Schalkwijk bij de gemeente Houten gevoegd. Schalkwijk ziet lijdend toe hoe het steeds groter wordende Houten alle regie naar zich toe trekt. Door de komst van het kanaal worden grote delen van de voormalige gerechten Schonauwen en Honswijk bij Schalkwijk gevoegd. Hetzelfde geldt voor het gebied rond de Goyerbrug dat ooit onderdeel uitmaakte van het gerecht ’t Goy en Houten.