Kasteel Schalkwijk 2

Kasteel Schalkwijk

Kasteel Schalkwijk II is de opvolger van kasteel Schalkwijk I dat enkele honderden meters noordelijker lag. Vanuit kasteel Schalkwijk werd de omgeving bestuurd.

Wanneer het kasteel is gebouwd is onzeker. In 1321 wordt Arnold van Schalkwijk beleend met een huis met vier morgen land. Dit huis is niet een kasteel, maar wel een voorloper van het latere kasteel Schalkwijk II. Hoe het kasteel er in de middeleeuwen uit heeft gezien is onbekend. Pas vanaf 1650 verschijnen er tekeningen, die een indrukwekkend huis tonen.

Kasteel Schalkwijk in 1731
Tekening van Louis Philip Serrurier uit ca.1732 naar een tekening van Cornelis Pronk uit 1731. (Het Utrechts Archief)

Schalkwijk II komt in het bezit van het geslacht van Jutphaas van Blokhoven. Deze familie is eigenaar wanneer op 27 oktober 1536 kasteel Schalkwijk wordt erkend als ridderhofstad. Er was toen sprake van een rechthoekig kasteel van 30 bij 40 meter, dat was omgeven door een 15 meter brede gracht. Op de noordhoek stond een vrijstaande vierkante hoektoren en op de zuidhoek een ronde toren met een doorsnede van 10 meter. Aan de westzijde stond een derde toren. Het kasteel moet in het open landschap van Schalkwijk van ver te zien zijn geweest.

Nadat het kasteel eigendom is geweest van verschillende eigenaren, koopt op 19 oktober 1634 Adriaen Ram het kasteel. Hij was katholiek en de zuidtoren van het kasteel werd ingericht als schuilkerk. Ook woonde er hier een rondtrekkende priester.

Boekenweek 2019

De Staten van Utrecht waren het niet eens met de kerkdiensten en de maarschalk greep in 1651 in. Hij viel het kasteel binnen. Dat lukte niet in één keer, omdat de Schalkwijkse bevolking het kasteel verdedigde. Toen dezelfde dag de maarschalk met een groter aantal manschappen terugkwam, lukt het hem wel om het kasteel te veroveren.

Adriaen Ram en zijn gezin werden op 29 juli 1651 voor tien jaar uit de Staten van Utrecht verbannen. De toren werd afgebroken en de ophaalbrug moest een vaste brug worden. Aan de achterzijde van het kasteel verschijnt rond 1653 een loopbrug.

Het kasteel verkocht hij in 1653 aan de familie Van Renesse. Het gerecht Schalkwijk komt in handen van zijn zoon Everhard Ram. Op 27 april 1667 koopt Gerlach van der Capelle het kasteel.

(Opname door Albert Speelman, 2015)

Verval

In 1774 wordt kasteel Schalkwijk verkocht aan Gerard Aarnoud baron Taets van Amerongen. Uit tekeningen gemaakt in 1754 blijkt dat sprake is van een vervallen kasteel. Rond 1800 is het kasteel gesloopt en zijn de bouwmaterialen voor andere doeleinden gebruikt. De grachten werden gedempt.

Deze grachten zijn aan het eind van de 20e eeuw opnieuw uitgegraven, waardoor de structuur van het kasteelterrein zichtbaar is. In de bodem zijn de fundamenten van het kasteel nog aanwezig. Ook zijn de tuinen van Adriaen Ram hersteld.