Epidemieën en andere uitbraken

Wanneer in het verleden er een epidemie uitbrak, was dit een kwestie van pech. Het maakte onderdeel uit van het harde bestaan van de gewone man. Pas in de 19e eeuw probeerde men meer vat te krijgen op de ziekten die ons overkwamen en kreeg de gezondheidszorg meer aandacht. Ook vallen andere ziekten dan meer op, terwijl die er eerder waarschijnlijk ook zijn geweest.

Epidemieën kwamen vooral voor in tijden van oorlogsgeweld en hongersnood. Vooral in de stad Utrecht brak dan de pest uit, waarbij niet altijd duidelijk was of honger of de ziekte tot de dood leidde. Het waren vaak oplevingen van een grote pestepidemie die zo eeuwen nagalmde. Deze wereldwijde pestuitbraken in de jaren 541 en 1349 zijn vooraf gegaan door enkele zeer grote vulkaanuitbarstingen, waarna wereldwijd oogsten mislukten.

Tijdlijn uitbraken

Onderstaand overzicht is een benadering van de epidemieën die mogelijk Houten en omgeving raakten. Er zijn weinig geschreven historische bronnen uit Houten, maar uit de stad Utrecht juist wel.

Periode Ziekte Opmerking
165-180 Pokken Pest van Antoninus.
250-270 Dysenterie Pest van Cyprianus.
1349 Builenpest Zwarte dood bereikt de regio.
Tot 1668 zal de pest terugkeren.
1368-1369 Builenpest Mogelijk ook op platteland Utrecht.
1421 Builenpest Dagelijks 100 doden in stad Utrecht.
1455-1457 Builenpest Burgers Utrecht ontvluchten in 1457 de stad.
1510 Griep Onbekende grieppandemie.
1573-1576 Builenpest Hoge sterftecijfers in stad Utrecht.
1597-1605 Builenpest Parochie Nicolaaskerk zwaar getroffen rond 1602.
Deze parochie omvatte Wulven en Waijen.
1613-1617 Builenpest Veel slachtoffers in de stad Utrecht.
1624 Dysenterie Kwam voor in de stad Utrecht.
1624 Builenpest Vooral aan de zuidkant van de stad Utrecht.
1629 Builenpest Spaanse soldaten plunderen, plattelandbewoners
vluchten naar stad en krijgen pest.
1634-1638 Builenpest Grote pestuitbraak in Utrecht en op platteland.
Vooral zuidkant van de stad getroffen.
1712 Builenpest In de stad Utrecht
1777-1802 Pokken In de stad Utrecht stierf deze jaren 8,2 % aan pokken
1779-1784 Dysenterie 
1808 Roodvonk
1815-1818 Pokken
1823 Tuberculose
1832 Cholera De impact in Houten en dorpen viel mee.
1835 Roodvonk
1837 Mazelen
1849 Cholera De impact in Houten en dorpen viel mee.
1866 Cholera De impact in Houten en dorpen viel mee.
1870-1871 Pokken
1887-1910 Tuberculose
1889-1890 Russische griep
1900-1904 Mazelen
1918-1919 Spaanse griep De impact in Houten en dorpen viel mee.
1946-1949 Tuberculose
1957 Aziatische griep
1968 Hongkong griep
2020 Coronavirus SARS-CoV-2 Minimaal 14 doden in Houten (4 juli 2020)
  • De ‘Pest van Justinianus’ lijkt niet in onze destijds bijna verlaten regio te zijn voorgekomen.
  • Tuberculose was tot halverwege de 20e eeuw endemisch en soms piekte het.
  • Lepra was in de middeleeuwen endemisch. Vooral in de 14e eeuw kwam het voor.
  • Een mooi overzicht met epidemieën in heel Nederland.

Kijken naar Houten
50 jaar lang tekende Peter Koch allerlei objecten in de gemeente Houten. De 156 tekeningen in dit boek zijn gemaakt tussen de Koppeldijk en de Lekdijk. De tekeningen zijn voorzien van teksten door de maker van deze website. Het boek is nu te koop.

Let op: Het boek wordt niet meer herdrukt. In 3 weken tijd is de voorraad sterk gedaald. Dat betekent dat je nog enkele weken kans hebt het boek te bemachtigen.

Bekijk het boek hier