Vaart van Heemstede

      Geen reacties op Vaart van Heemstede

Rond 1700 zijn de tuinen van Heemstede op een hoogtepunt. De tuinen hebben een enorme aantrekkingskracht op de adel die van heinde en verre Heemstede komt bezoeken.

De Amsterdammer Isaac de Moucheron brengt de tuinen in beeld met 26 tekeningen. Deze afbeeldingen geven een indruk hoe de tuinen eruit hebben gezien. Maar ze zijn niet waarheidsgetrouw. Zo lijken de hoge hagen zwaar overdreven te zijn en is de zonnestand niet altijd correct, waardoor we soms een zon in het Noorden hebben.

Onderstaande tekening is een deel van de overzichtstekening die door de Moucheron is gemaakt. Het is een beeld zoals hij zelf nooit heeft kunnen zien, omdat vliegtuig en drone nu eenmaal niet bestonden.

Onderaan de Vaart van Heemstede
Overzicht tuinen Heemstede

Het eerste wat de kunstenaar heeft veranderd aan de werkelijkheid is de huidige Heemsteedseweg. Die staat onderaan op zijn tekening loodrecht op de tuinen van Heemstede. Wanneer we Google Maps erbij halen, zien we dat deze weg een stuk schuiner loopt. Precies zoals de kaart van Du Roy uit 1696 ook aangeeft.

De Vaart van Heemstede loopt schuin

De Heemsteedseweg is een oude weg uit het jaar 1076, die rond 1700 niet eventjes is gedraaid. De weg is de scheiding tussen de Jutphase ontginning en de Wulvense ontginning en ligt er al bijna 950 jaar. De sloot naast de Heemsteedseweg was daarmee de ontginningsgrens, tevens gerechtsgrens en tegenwoordig gemeentegrens.

Vaart van Heemstede
Schepen in de Vaart van Heemstede

Deze sloot heeft de Moucheron er ook bijgetekend. Hij laat er zelfs schepen in varen (zie hierboven). De sloot is tegenwoordig kennelijk iets smaller, want zoals deze er nu uitziet is deze totaal ongeschikt voor schepen.

Vaart van Heemstede is nu een sloot

De meeste adel kwam in die tijd met de diligence naar Heemstede. Maar vervoer per boot was ook belangrijk, zeker voor goederenvervoer. Met de bouw van Heemstede is er ongetwijfeld behoefte geweest aan een goede vaarweg. Via deze ‘Vaart van Heemstede’ zoals op oude kaarten wordt vermeld, kon via de Hoonwetering en De Vaartsche Rijn naar Utrecht worden gevaren.

Het is dus goed mogelijk dat al aan het begin van de 17e eeuw er schepen af en aan voeren met materialen voor de bouw van Heemstede. De grond waar deze vaart in lag was in elk geval in het bezit van Van Winsen, die Heemstede heeft laten bouwen.

Aanwijzingen

In het huidige landschap zijn ook aanwijzingen te zien dat de sloot vroeger breder was. Zo is tegenwoordig een dubbele bomenrij zichtbaar tussen sloot en gemeentegrens. Terwijl voorheen de sloot de ontginningsgrens was (en dus gerechtsgrens en gemeentegrens), is dat nu een hekwerk. Daardoor is of de sloot verplaatst of de gemeente/gerechtsgrens verschoven.

Het meest aannemelijke is dat de wetering vroeger breed genoeg was voor schepen, maar later smaller is gemaakt door de westelijke zijde te dempen. Daardoor is de sloot richting Heemsteedseweg opgeschoven. Dat zou in de 19e eeuw gebeurd kunnen zijn.

In die eeuw spreken de kaarten over ‘Heemsteder Watering’ en dat klinkt een stuk smaller dan ‘Vaart van Heemstede’. Een vaart werd gebruikt voor scheepsverkeer en een watering voor de waterhuishouding. Diepgaand archiefonderzoek of grondonderzoek zou er meer duidelijkheid over kunnen geven.

Update: ondertussen bericht van Houtense Hodoniemen dat er geen grenscorrecties hebben plaatsgevonden en aan de begin van de 19e eeuw veel zandsuppleties hebben plaatsgevonden in deze buurt.

Meer artikelen over Heemstede

Geef een reactie