Zolder poortgebouw Steenen Poort herbouwd in 1704

Iedereen in Houten kent de Steenen Poort aan de Warinenpoort. Dit poortgebouw is redelijk uniek. In Houten en omgeving hebben er zo’n 15 gestaan. Ook lokaal in Friesland zijn dergelijke poortgebouwen geweest. Maar verder in Nederland kom je ze niet zo snel tegen.

Poortgebouw Steenen Poort

Oorspronkelijk hoorde deze poort bij de boerderij Bovit. Het was de toegang tot het boerderijcomplex, welke was voorzien van een gracht. Een dergelijke verdedigbare boerderij beschermde de bewoners en vee tegen roofdieren en landlopers. Daarnaast gaf het een hogere status aan de boer.

Aangenomen wordt dat de boerderij uit de 16e eeuw is en in de loop der eeuwen regelmatig is verbouwd. De voorkant van de boerderij staat aan de Houtensewetering. Transport over water was destijds belangrijker dan over land. Het poortgebouw staat aan de achterzijde van het voormalige boerencomplex en had een verbinding naar Houten. Het poortgebouw dateert uit ongeveer 1550, maar dat is een ruwe schatting.

Bouwkundig bekeken

Wie het poortgebouw nader bekijkt ziet dat de muren zijn opgetrokken uit kloostermoppen. Aan de lengte van de kloostermoppen moet de bouwperiode zijn af te lezen, mits ze niet zijn hergebruikt.

De zolder wordt gedragen door kaarsrechte balken. En dat laatste betekent dat deze balken na 1600 zijn aangebracht. Immers rond 1600 kwam de zaagmolen in Nederland en vanaf dat moment kon men rechte balken zagen. Daarvoor werden balken gehakt. De zaagmolen is ook de basis geweest van de Gouden Eeuw, want we konden ineens veel schepen bouwen met rechte planken en balken.

Poortgebouw Steenen Poort
Rechte balken wijzen op gebruik zaagmolen

Dat betekent dus dat de zolder van het poortgebouw na 1600 moet zijn verbouwd. Navraag bij enkele lokale historici bevestigt de gedachte dat de zolder van het poortgebouw niet origineel is. Bij die herbouw zijn waarschijnlijk de duivenissen aangebracht. Tijdens de oorspronkelijke bouwperiode had dit nooit gekund, omdat het houden van duiven in eerste instantie een recht van de adel was. Duiven werden gehouden voor consumptie en mest.

Herbouw

Maar wanneer is deze herbouw geweest? Daar hebben we een aanwijzing voor. Geen bewijs. Maar in 1704 is een flink deel van de boerderij herbouwd, omdat deze vermoedelijk was getroffen door een storm schrijven de auteurs Smits en Wttewaall in de publicatie ‘Historische bebouwing’.

Maar was er wel een storm? Auteur Jan Buisman geeft de oplossing in zijn prachtig naslagwerk ‘Duizend jaar weer wind en water in de lage landen deel 5’. In de nacht van 8 op 9 december 1703 trok ‘de storm van de eeuw’ over Engeland, Nederland en Denemarken. Schade in het Nederlandse binnenland wordt gemeld uit diverse plaatsen. ’s Hertogenbosch zag eruit of er een beschieting is geweest. Buisman heeft zelfs een weerkaart gereconstrueerd en hierdoor weten we dat het een grootschalige storm is geweest en niet een onweersbui met zeer plaatselijke valwinden.

Conclussie

Het ligt voor de hand dat deze decemberstorm welke in een groot gebied schade heeft aangericht, ook de storm is geweest die in de publicatie ‘Historische bebouwing’ wordt genoemd. En dat daarbij niet alleen het voorhuis moest worden herbouwd, maar ook het poortgebouw. De zolder van het poortgebouw is in dat geval niet ouder dan 1704.

Abonneer je nu

Voer je e-mailadres in en bij elk nieuw bericht op oudhouten.nl ontvang je een e-mail.

Geef een reactie