Het topografisch aanhangsel Den Oord

      7 Reacties op Het topografisch aanhangsel Den Oord

De gemeente Houten bestaat uit een fusie van drie gemeenten: Houten, Tull en ’t Waal en Schalkwijk. De gemeentegrenzen liepen grillig. Dat hebben we al eerder teruggezien bij de Kleine Koppel, Grote Koppel en Maarschalkerweerd, waar een wormvormig aanhangsel richting De Bilt liep.

Maar ook richting Beusichem kende de voormalige gemeente Houten een topografisch aanhangsel. Hierdoor was de Zuwedijk voor de helft Houtens en voor de helft Schalkwijks. Het hele gebied rond Den Oord is nooit Schalkwijks geweest. Logisch, want Den Oord is nooit een ontginningsgebied geweest. Het is zelfs een hoger gelegen gebied, waar Kelten en Romeinen woonden. We gaan even wat kaarten op elkaar projecteren.

Dit is een deel van de kaart van 1866 van de toenmalige gemeente Houten. De spoorlijn was in aanleg en bij

1

ligt de Schalkwijkse Brink, bij

2

Wickenburgh en bij

3

ligt tegenwoordig de Goysebrug.

Wanneer we de kaart van tegenwoordig er overheen leggen zien we dat het allemaal redelijk past. Interessant is dat bij

4

het stratenplan is veranderd. Hier is namelijk in 1871 een kerk gebouwd en is ’t Goy er omheen verschenen. Daarvoor was alleen het Goysedorp aanwezig. In 1866 liep er een weg van ’t Goysedorp rechtstreeks naar de Tuurdijk. En bij de Oostrumhofstede was er een knooppunt van wegen. Nu is het Groenedijkje een doodlopend geheel.

Nu gooien we even de gemeentegrens er in met een heldere dikke lijn. Ook hier zien we op een soort versmalling van de gemeente een tolpost (Kruising Zuwedijk/ Beusichemseweg).

De laatste kaart geeft aan wat altijd grondgebied is geweest van de gemeente Houten en daarvoor van het gerecht ’t Goy en Houten.

Wetende dat het gebied ten oosten van de Pothuizerweg (het oude gerecht Pothuizen) viel onder de kerk van Houten, dan blijkt dat Schalkwijk pas in de 16e eeuw met de Lek kreeg te maken.

Abonneer je nu

Voer je e-mailadres in en bij elk nieuw bericht op oudhouten.nl ontvang je een e-mail.

7 thoughts on “Het topografisch aanhangsel Den Oord

  1. Frank van den Hoven Auteur bericht

    Inderdaad. Maar omdat ik ook begon te twijfelen over welk stukje nu wel of niet wanneer waar naartoe is overgegaan, dacht ik laat ik het even goed uitpluizen, dan weten we dat ook weer en hoeven we daar in het vervolg niet meer over te twijfelen 🙂

  2. Wouter Steenbeek Auteur bericht

    Bedankt voor dit snelle antwoord op de oude koe die deze post al is. Bij nader inzien viel het grootste deel van de buurschap Den Oord inderdaad altijd al buiten Houten (en wel onder Wijk), maar omdat de hier besproken uitloper ook ‘Den Oord’ wordt genoemd, zorgde dat voor verwarring.

  3. Frank van den Hoven Auteur bericht

    Dank Frank dat je me op het goede spoor hebt gezet. Ik zocht in mijn statistiek-bestanden naar een grenscorrectie Wijk bij Duurstede – Houten, maar dat moest inderdaad natuurlijk Cothen – Houten zijn. Dus die heb ik nu gevonden: bij de herindelingen van 1962, waarbij o.a. de gemeente Schalkwijk naar de gemeente Houten is overgegaan, is tegelijkertijd middels grenscorrectie 6 onbewoonde ha van de gemeente Cothen naar de gemeente Houten gaan. Daarmee heb ik nu dus de bevestiging dat er nooit een bewoond deel van thans gem. WbD naar thans gem. Houten is overgegaan of andersom (wat Wouter leek te suggereren). Want 1) de grenscorrectie m.b.t. het kanaal betrof onbewoond gebied en 2) de administratieve (= postadressen) verhuizing van het ’t Goyse deel van Den Oord naar Schalkwijk was na 1962 dus binnengemeentelijk. Met je laatste alinea helemaal eens natuurlijk. Met de 1 na laatste niet helemaal, in die zin dat m.i. het gemeente Houtense stukje met de handvol boerderijen w.o. boerderij Den Oord, net zo goed tot de buurtschap Den Oord te rekenen valt, die daarmee dan onder 2 gemeenten valt (en altijd al viel).

    De grenscorrectie Cothen – Houten heb ik nu als volgt verwoord:
    – Tegenwoordig loopt de grens tussen ‘Den Oord m.b.t. het postaal Schalkwijkse deel’ en Cothen door het Amsterdam-Rijnkanaal. Dat is natuurlijk niet altijd zo geweest, maar toevallig liep de grens vanouds wel bíjna gelijk hieraan. Om deze grens écht recht te trekken, zijn bij de herindeling van 1962, waarbij gem. Schalkwijk naar gem. Houten is gegaan, tegelijkertijd middels grenscorrectie 2 kleine onbewoonde reepjes van in totaal 6 ha van de – toen nog – gemeente Cothen naar de gemeente Houten gegaan. Het betrof een horizontaal (tegenwoordig bebost) reepje N van het vanouds Houtense deel van Den Oord, en een hoekje NW van de Hoekse Dijk.

  4. Frank Magdelyns Auteur bericht

    De grenscorrectie die er is geweest, is vermoedelijk het rechttrekken van de grens langs het kanaal. Dat is praktischer dan de oorspronkelijk slingergrens (zie bovenstaande kaarten).

    De correctie vond plaats tussen de gemeente Houten en de gemeente Cothen en mogelijk na de aanleg van het kanaal rond 1951/1952. Althans als ik moet zoeken, zou ik in die periode zoeken.

    Verder ligt het buurtschap Den Oord in Wijk bij Duurstede en boerderij Den Oord in Houten.

    De intentie van dit artikel is duidelijk te maken dat dit gebied rond boerderij Den Oord altijd het gerecht Houten is geweest. Terwijl men geneigd is dit tegenwoordig onder Schalkwijk te plaatsen. Het gehucht Den Oord valt buiten mijn scope.

  5. Frank van den Hoven Auteur bericht

    Het zit toch net iets anders Wouter. Bij mijn weten is er bij de herindeling van 1996 geen grenscorrectie geweest. Het Wijk bij Duursteedse deel is altijd al Wijk bij Duursteeds geweest. De grens met gem. Houten liep en loopt nog altijd langs de Hoeksedijk, het Z verlengde van de Smidsdijk. Het deel W daarvan was vanouds een wormvormig aanhangsel / uiteinde van ’t Goy, maar is na de aanleg van het Amsterdam-Rijnkanaal, en daarna de herindeling van 1962 waardoor gem. Schalkwijk (en Tull en ’t Waal) gem. Houten is geworden, voor de postadressen gemakshalve onder Schalkwijk komen te vallen. Ik heb e.e.a. op mijn hierboven genoemde pagina over Den Oord inhoudelijk en visueel (kaartje) nog wat verder uitgewerkt.

  6. Wouter Steenbeek Auteur bericht

    Intussen hoort Den Oord niet meer bij Houten, maar bij Wijk bij Duurstede. Wanneer is dat gebeurd? Na een beetje googelen kwam ik tot de conclusie dat dat waarschijnlijk in 1996 is geweest, toen Wijk werd uitgebreid met de opgeheven gemeenten Cothen en Langbroek, maar directe bevestiging heb ik niet kunnen krijgen. Me dunkt dat deze pagina niet compleet is zonder dat feit.

  7. Frank van den Hoven Auteur bericht

    Interessant Frank! Wat kan er in ruim een eeuw veel veranderen, landschappelijk. Zo’n klein gebiedje helemaal op de schop door aanleg dorp, spoorweg, kanaal. En je kunt erdoor op een verkeerd been worden gezet als je de oude kaarten er niet bij haalt. Zo lijkt Den Oord bij Schalkwijk te horen, omdat het kanaal het van ’t Goy heeft afgesneden. Over Den Oord zelf is maar moeizaam iets te vinden. Wat ik ervan heb kunnen vinden heb ik hier verwoord: https://www.plaatsengids.nl/den-oord

Gesloten voor reacties.