Opgooi

Gouwen zijn halverwege de 8e eeuw ingevoerd. Het was een slimme manier om het grote Frankische Rijk te besturen. Een gouw had een dingplaats met een gouwgraaf.

Het Kromme Rijngebied viel in eerste instantie grotendeels onder Dorestad. Dorestad was meer dan alleen een handelplaats. Ook het agrarische gebied viel grotendeels onder de landstreek Dorestad en was van belang voor de voedselvoorziening (bron). Het uiterste noordwesten van Houten en de omgeving van de wijken Hagen en Weides, viel onder het gouw Niftarlake en Tull en ’t Waal onder Lek en IJssel. Schalkwijk was onbegaanbaar moeras.

Een korte animatie van het Rijksmuseum van Oudheden over hoe Dorestad (Wijk bij Duurstede) eruit zag.

Ontstaan Opgooi

Na de val van Dorestad in de 9e eeuw, grijpen Hollandse graven de macht. Enkele van hun nazaten vestigen zich in Upgoa (’t Goy), een relatief hoog gelegen gebied op afstand van de onveilige rivier waar mogelijke bedreiging van de Noormannen.

In een oorkonde wordt rond 900 de naam Upgoa genoemd (bron). In dit dorp ontstaat begin of halverwege de 10e eeuw het mottekasteel Ten Goye. Waarschijnlijk is vanaf dit moment sprake van het gouw Opgooi. De eerste schriftelijke vermelding van Opgooi is uit het jaar 1000 – 1002 (bron). Het was een gouw waar veel kerkelijke bezittingen waren te vinden. Het kerkelijk centrum van Opgooi lag in Haltna (Houten).

Boerderijen

Op verschillende locaties ontstonden boerderijen (Vroonhof) met huisjes van onvrije arbeiders. De Loerickerhofstee is een zo’n vermoedelijke boerderij. Vanuit een dergelijke vroonhof werd een deel van de oogst afgedragen aan de kapittels (een bestuursorde die onder de bisschop viel). In Houten had in de 10e eeuw het Kapittel van Oudmunster het voor het zeggen.
.

Van Goye in drie graafschappen

Vanaf 925 keert de bisschop terug naar Utrecht. De kerk met kapittels worden weer opgebouwd. Voor Keizer Otto I zijn de lokale machthebbers een doorn in het oog. Hij brengt halverwege de 10e eeuw geleidelijk de macht terug naar de bisschop in Utrecht. In de elfde eeuw verdwijnen de gouwen in Nederland en worden dit graafschappen. De familie Van Goye behoudt daarbij de rechtsmacht over de graafschappen Opgooi, Utrecht en Lek en IJssel. Hun rijkdom uit zich in een machtig en groot kasteel dat in het huidige Goysedorp staat.

Rond 1200 komen de graafschappen verder in verval en na 1220 nemen bisschoppelijke ambtenaren de taken van de graaf over. De graafschappen zijn dan alleen nog theoretisch aanwezig. Het geslacht van Goye blijft wel belangrijke functies als burggraaf en Maarschalk uitoefenen. Vanaf 1248 is sprake van het gerecht ’t Goy en Houten.

In 1277 verkoopt de familie Ten Goye Lek en IJssel. Alleen in het gerecht ’t Goy en Houten oefenen ze nog de rechtsmacht uit. In 1305 verliezen ze de hogere rechtsmacht aan de bisschop van Utrecht.

±870 Ondergang Dorestad
±920 Kasteel Ten Goye
±950 Ontstaan Oostrummerhofstede
±1000 Eerste vermelding Opgooi
±1027 Verdwijnen gouwen
±1027 Graafschap Opgooi
±1248 Einde graafschap Opgooi
±1248 Gerecht ’t Goy en Houten