Vroege middeleeuwen (450/1050)

Vroege middeleeuwen

Aan het begin van de middeleeuwen wonen er weinig mensen in Houten. Het huidige Schalkwijk en Tull en ’t Waal is vanwege aanhoudende overstromingen veranderd in een moeras. De hogere gronden van Houten en ’t Goy zijn bosrijk. De door de Romeinen gecultiveerde akkers zijn verdwenen. De Frankische stammen zijn achter de Romeinen aangegaan. Formeel vielen we onder Noord-Gallië, maar praktisch is Houten een soort niemandsland, waarvan de Frankische invloed het grootst is.

Bevolkingsdaling

Daling van bevolking lijkt aan het begin van de Vroege Middeleeuwen in heel Europa voor te komen. Aan het begin van de jaartelling woonden er 70 miljoen mensen in Europa, rond 500 na Chr. waren dat 20 tot 30 miljoen. Reden zijn hongersnood, oorlogsgeweld en vooral epidemische ziekten die met volkeren uit Noord-Europa werden meegevoerd.

Incidentele bewoning

Incidenteel is sprake van bewoning op de hogere delen van het landschap. Sporen van bewoning zijn gevonden in de buurt van de huidige Heidetuin (250 – 900 na Chr.), de Bloesemtuin (vanaf 475 na Chr.), Tiellandt (vanaf 550 na Chr.), De Weteringhoek, Groenedijkje, Hoogdijk en Tuurdijk. In Tiellandt zijn sporen gevonden van een huis uit de 9e eeuw.

Op de locatie De Geer in Wijk bij Duurstede zijn grafvondsten gevonden uit ongeveer het jaar 500, waaruit blijkt dat hier mensen woonden met een hoge maatschappelijke positie. Het waren leden van een lokale familie, die een groter gebied beheersten.

Bevolkingstoename

Vanaf het jaar 600 lijkt de bevolking toe te nemen. De regio ligt in de grensstreek van de Franken en de Friezen. De Friezen met een handelscentrum bij Katwijk worden machtiger en via de Rijn bereiken ze onze regio. De Franken doen in diezelfde eeuw aan gebiedsuitbreiding vanuit Rhenen en Tiel. Tussen het jaar 650 en 719 voeren de Friezen en Franken oorlog. In het jaar 719 komen de Franken definitief aan de macht.

Onder de Franken komt er structuur. De bevolking wordt in toom gehouden via de kerk. Bestuurlijk wordt het Frankische Rijk opgedeeld in gouwen. Het Kromme Rijngebied valt onder Dorestad, een handelsplaats van grote alure. Ook de boeren in de omgeving profiteren van de bloeiende economie.

Vanaf het jaar 834 komt er weer onrust en roven de Vikingen (Denen) regelmatig de streek leeg. Vanaf het jaar 850 bezetten deze Denen Utrecht en Dorestad en zijn ze ook in onze streek aan de macht. Als Graaf Gerulf II de Vikingen verslaat, krijgt hij het voor het zeggen in onze regio.

Middeleeuwse dorpen

In de negende eeuw worden Haltna (Houten), Lorek (Loerik) en Tuur (Tuurdijk) voor het eerst genoemd. Er is in die periode een lijst opgesteld met bezittingen van de bisschop, voordat de Noormannen de macht grepen. Uit deze lijst is bekend dat Houten voor het jaar 857 een kerk heeft. Vanaf het jaar 900 valt Houten onder het Gouw Opgooi. Het noordwestelijke deel van Houten onder Niftarlake en Tull en ’t Waal onder Lek en IJssel.

In de tiende eeuw wordt in Haltna een stenen kerk met een toren in Romaanse stijl gebouwd. De stad Utrecht is het religieus centrum van Nederland en heeft de handelsactiviteiten overgenomen van Dorestad. Ter hoogte van het huidige Goysedorp verschijnt een mottekasteel Ten Goye, met daarin de heren van Goye die langere tijd de regionale macht uitoefenen.

Artikelen Vroege Middeleeuwen Houten

Over de Vroege Middeleeuwen in Houten zijn veel artikelen geschreven. Kijk op Oud Houten Weblog voor alle artikelen uit de Vroege Middeleeuwen.

Tip: Een belangrijke bron van informatie uit deze tijd is het boek De Gouden Middeleeuwen van Annemarieke Willemsen. Een aanrader voor iedereen die zich wil verdiepen in de Vroege Middeleeuwen.

500
Moeras en bos
610
Dorestad ontstaat
630
Franken aan de macht
650
Friezen aan de macht
689
Slag bij Dorestad
695
Ontstaan Haltna
700
Lek wordt breder
715
Friezen aan de macht
719
Franken definitief de macht
723
Sloop Fectio
780
Gouw Dorestad
834
Noormannen
839
Bezetting Noormannen/Denen
850
Bezetting Noormannen/Denen
857
Eerste vermelding kerk Haltna
885
Einde Noormannenperiode
±900
Einde Dorestad
±920
Kasteel Ten Goye
±930
Bouw romaanse kerk Houten
±930
Ontstaan Oostrum
±950
Ontstaan Westrum
±950
Ontstaan Tull
1002
Eerste vermelding Opgooi