Fectio

Fectio

Ten zuidoosten van Utrecht bouwden de Romeinen rond het jaar 1 na Christus (bron) een belangrijke basis: Fectio.

Het was het tweede militaire en tevens grootste steunpunt van de Romeinen in het huidige Nederland. In Nijmegen was in het jaar -15 het eerste steunpunt gebouwd en daar zaten later de echte Romeinen. Elders in Nederland werd vooral gebruik gemaakt van lokale strijders.

Fectio lag strategisch omdat de Vecht zich afsplitste van de Rijn. Via de Vecht en Rijn kon Frisia en Engeland worden bereikt. Aan de andere kant van de Vecht lag het castellum in Velsen. Anno 2017 is er wel twijfel of de Vecht daadwerkelijk bij Fectio ontsprong (bron).

Het legerkamp heeft gelegen tussen de huidige Marsdijk en de A12. Op de plek van het voormalige Castellum is de grond hoger, dan het omliggende terrein. Het castellum had een kade van 550 meter lengte, waaraan boten lagen. De Rijn was 130 meter breed en 6 meter diep. Sinds 2015 is de laatste bouwfase van het castellum in het landschap uitgebeeld. Dit terrein is vrij toegankelijk.

Defensief castellum

In eerste instantie was Fectio een klein kamp. Maar al vrij snel ontstond er een houten fort. In het jaar 47 na Christus wordt de Rijn uitgeroepen als noordgrens van het Romeinse Rijk. Fectio werd toen onderdeel van de verdedigingslinie en verloor haar offensieve functie.

De soldaten waren vooral afkomstig uit de lokale bevolking, vooral Bataven. In het castellum werden zo’n 1000 soldaten gestationeerd. Daarbij waren er ruiters die snel konden uitrukken. Rond het castellum was sprake van een gesloten bos met vooral Elzenbomen. Later ontstond er een open landschap (bron).

Historici denken dat na het vertrek van het tiende legioen uit Nijmegen naar Hongarije, Fectio de belangrijkste verdedigingsplaats was van de noordgrens in Neder-Germanië. In Fectio hebben Engelse soldaten gezeten, maar ook soldaten uit Spanje en Bulgarije.

Gekozen werd voor deze soldaten, omdat de Bataven na het jaar 69 niet meer betrouwbaar werden geacht. Mogelijk dient het fort enige tijd als hoofdkwartier voor hooggeplaatsten uit het Romeinse leger, zo blijkt uit de gevonden altaren. Ten oosten en westen van het castellum was een vicus, waar burgers woonden. Het gebied beslaat 106 hectare.

Bouwfasen

Fectio bestaat uit 7 bouwfasen. Er was één kamp, dat vrij snel werd opgevolgd door drie forten. Het eerste houten fort kreeg meerdere keren te maken met brand en ook met een overstroming. Het tweede fort was groter. Het derde fort was van steen en met 2,6 hectare het grootste van ons land.
Lees meer over de bouwfasen

Franken

Rond 275 wordt Fectio verlaten, nadat de Franken zijn ingevallen. Rond 300 keren de Romeinen terug en proberen ze de noordgrens te herstellen. Er zijn uit deze periode geen archeologische sporen bekend in Fectio. 100 jaar later trekken de laatste Romeinen zich terug.

Op 1 januari 723 worden de restanten van Fectio door Karel Martel aan de bisschop Willibrord geschonken voor de bouw van Utrechtse kerken. Het heet dan castra Wiltenburg.

Archeologie

Bij de aanleg van het Fort bij Vechten is er veel gegraven in het gebied. Daarmee is een deel van de vicus naast Fectio aangetast. De oostelijke vicus liep door tot op 1 kilometer van Fectio. Op de plek waar nu de A12 loopt, lag vroeger de haven van Fectio. In de jaren dertig zijn restanten van één van de hoektorens ontdekt.

Rond 1977 is de A12 verbreed. Veel zand werd verplaatst naar knooppunt Laagraven en naar een zanddepot bij de Mereveldseweg. Hier zijn door particulieren veel Romeinse voorwerpen gevonden die in particuliere verzamelingen zijn terechtgekomen. In 2010 werd bekend gemaakt dat in een verzameling een deel van het archief van Fectio (Romeinse schrijfplankjes) is gevonden.