Het verzet

Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren er twee verzetsbewegingen actief. Een in Houten en een in Schalkwijk. Deze groepen bestonden uit een harde kern, waaromheen anderen hand- en spandiensten verrichtten. In een enkele situatie was de verzetsbeweging uit Utrecht actief in de Schalkwijkse of Houtense regio.

Het verzet hield zich bezig met het verzamelen van inlichtingen, het verspreiden van berichten, het transporteren van wapens, sabotage van de spoorlijn en overvallen op gemeentehuizen.

Overvallen

Gemeentehuizen werden overvallen om aan distributiebonnen te komen voor onderduikers en om bevolkingsregisters en woningregisters te ontvreemden. Ook werden persoonsbewijzen meegenomen. In Houten en Schalkwijk werd het gemeentehuis meerdere keren overvallen.

18 september 1943: Het gemeentehuis in Houten wordt ’s nachts overvallen (ingebroken) door drie mannen, die zijn verkleed als politieagent. De overvallers worden later die nacht in De Bilt waargenomen.

Op een onbekende datum wordt het gemeentehuis in Schalkwijk overvallen door het Schalkwijkse verzet. De administratie van de gemeenten Schalkwijk en Tull en ’t Waal was het hoofddoel.  Op 1 februari 1944 overvalt het Utrechtse verzet het Schalkwijkse gemeentehuis. Dit keer ging het om geld en persoonsbewijzen.

14 februari 1944: Het gemeentehuis in Houten wordt weer overvallen. Dit keer zitten een gemeenteambtenaar, een bewaker en een politieman in het complot.

Op 8 januari 1945 wordt voor de derde keer het Schalkwijkse gemeentehuis overvallen. De overvallers waren deels verkleed als Duitse soldaten.

Sabotage spoorlijn

Begin oktober 1944 wordt door het Schalkwijkse verzet een aanslag gepleegd op de spoorlijn. Als wraak wordt een vlakbij gelegen villa in brand gestoken. Op 11 november 1944 wordt bij de Poeldijk een deel van de spoorlijn opgeblazen. De gemeente Houten heeft een boete gekregen van 30.000 gulden.

Andere zaken

Het Houtense verzet verzamelde in de smederij op De Brink (tegenwoordig Albert Heijn) de inlichtingen voor het bombardement in 1944 op de kom van Houten. Bij een razzia in Schalkwijk verzamelden de Duitsers zich op het gemeentehuis. De zonen van burgemeester Ten Holder informeerden de bevolking over een aankomende razzia.

Overleden verzetstrijders

De Utrechtse verzetsman Klaas Horjus (35) werd op 24 oktober 1944 in Houten gearresteerd wegens spionage. Hij is 3 dagen later overleden.

Jan Mantel (35) bracht illegale krantjes rond en werd opgepakt. Hij overleed in het concentratiekamp Zöschen.

De zonen van de Schalkwijkse burgemeester Ten Holder zaten in het verzet. Michael ten Holder (21) werd tijdens verzetswerk in Oost-Brabant opgepakt en stierf op 12 december 1944 in Versen.

De Schalkwijkse Jan van Dijk (26) was succesvol in het verzet. Maar op 6 mei 1945 zag hij een Duitse soldaat een fiets meenemen. Zijn ingreep heeft hij met de dood moeten bekopen.

Overleden tijdens de Tweede Wereldoorlog