Gemeente Tull en ’t Waal

Gemeente Tull en 't WaalDe gemeente Tull en ’t Waal was een gemeente in de huidige gemeente Houten tussen 1818 en 1962. De gemeente betrof de voortzetting van de gerechten Tull en ’t Waal en Honswijk, nadat het tijdelijk onder de gemeente Schalkwijk was gevallen.

Het dorp bestond uit een lintbebouwing langs de Waalsewetering (’t Waal), het buurtschap Molenbuurt en de agrarische bebouwing van Honswijk langs de Lek. De gemeente Tull en ’t Waal lag tussen Vreeswijk en Pothuizen.

De gemeente Tull en ’t Waal telde ongeveer 500 inwoners. Tijdens de volkstelling in 1849 waren het er iets minder dan tijdens die van 1956. Het aantal huizen nam toe van 71 naar 102. In de 19e eeuw woonden er wel relatief veel protestanten in Tull en ’t Waal, maar de katholieke bevolking had de overhand. Zij waren aangewezen op de parochie van Schalkwijk.

Bestuur

Op 5 januari 1818 installeerde de schout Daniel Rother de raadsleden van de nieuw te vormen gemeente Tull en ’t Waal c.s.. Waarbij met de toevoeging c.s. duidelijk werd gemaakt dat het gerecht Honswijk er ook onder viel. Twee raadsleden hadden zitting voor Tull en ’t Waal en twee raadsleden voor Honswijk.

In 1846 en 1853 onderneemt de provincie pogingen om Tull en ’t Waal en Schalkwijk weer samen te voegen. Dit mislukt, maar vanaf 1850 is de burgemeester van Schalkwijk en Tull en ’t Waal wel dezelfde persoon.

Vanaf 1935 werd de gemeentelijke administratie in de gemeente Schalkwijk gevoerd. Voor de inwoners van Tull en ’t Waal bleef er onvrede. Men voelde zich achtergesteld bij Schalkwijk en wilde zichzelf splitsen. Een deel van de gemeente Tull en ’t Waal zou naar de gemeente Houten gaan een ander deel naar de gemeente Schalkwijk. Deze plannen gaan niet door.

Na de Tweede Wereldoorlog komen er voorstellen om de gemeente Tull en ’t Waal samen te voegen met Houten en Schalkwijk (1948) of met Schalkwijk (1950). Uiteindelijk komt op 1 januari 1962 het hele gebied onder de gemeente Houten te laten vallen. Sinds 1943 hadden de drie gemeenten al dezelfde burgemeester.

Wegen

De gemeente kende geen doorgaande wegen. De meest centrale weg was de Lekdijk. De Waalseweg en de Achterdijk vormde de grens met de gemeente Schalkwijk. De woningen die in Tull en ’t Waal aan de noordkant van de Waalsewetering stonden, vielen onder Rietveld (gemeente Schalkwijk). Het Werk aan de Waalsewetering stond dan ook in Schalkwijk.

Gebouwen

Het meest opvallende gebouw van deze gemeente is zonder twijfel Fort Honswijk, aangevuld met diverse werken. De gemeente had een korenmolen en werd doorsneden door de spoorlijn Utrecht-’s Hertogenbosch. Het meest opvallende daarvan was de Lekbrug over de Lek.