Ontstaan van de gemeente Houten

Gemeente Houten
Grenspaal die is herplaatst aan De Gaarde.

Op 1 januari 1812 worden de gerechten definitief afgeschaft. Door samenvoeging van de meeste gerechten ontstond de mairie Houten. De voormalige gerechten Schalkwijk, Honswijk en Tull en ’t Waal vormden samen de mairie Schalkwijk.

Ontstaan gemeenten Houten, Oud Wulven en Schonauwen

In 1818 wordt de mairie Houten gesplitst in drie gemeenten. Zo wordt Schonauwen een zelfstandige gemeente. De gemeente Oud Wulven wordt samengesteld uit de voormalige gerechten Oud Wulven en Waijen, Wulven, Heemstede Slagmaat, de Grote en Kleine Koppel en Maarschalkerweerd. De gemeente Houten bestrijkt het voormalige gerecht ’t Goy en Houten en telt in dat jaar 750 inwoners.

Opheffing Oud Wulven en Schonauwen

Op 1 januari 1858 worden de gemeenten Houten, Oud Wulven en Schonauwen samengevoegd tot een nieuwe gemeente Houten. Hierdoor bereikt het grondgebied weer dezelfde omvang als voor 1812 met als extra toevoeging nu Slagmaat, de Grote en Kleine Koppel en Maarschalkerweerd. De gemeente Houten is op dat moment twee keer zo groot dan de gemeente Schalkwijk en tien keer zo groot dan de gemeente Tull en ’t Waal cs.

De situatie blijft bijna een eeuw zo. Maar op 8 oktober 1953 wordt het meest noordelijke gedeelte van de gemeente (Maarschalkerweerd) bij Utrecht gevoegd. Houten heeft zich 42 jaar tegen deze annexatie verzet.

De gemeenten Schalkwijk en Tull en ’t Waal

In 1818 wordt de marie Schalkwijk gesplitst in de gemeente Tull en ’t Waal cs en de gemeente Schalkwijk. Het voormalige gerecht Honswijk valt onder de Tull en ’t Waal, wat wordt aangegeven door de toevoeging cs.

In 1846 en 1853 onderneemt de provincie pogingen om Tull en ’t Waal en Schalkwijk weer samen te voegen. Dit mislukt, maar vanaf 1850 is de burgemeester van Schalkwijk en Tull en ’t Waal wel dezelfde persoon.

In de jaren erna bleef er onvrede. Tull en ’t Waal voelde zich achtergesteld bij Schalkwijk en wilde zichzelf splitsen. Een deel van de gemeente Tull en ’t Waal zou naar de gemeente Houten gaan een ander deel naar de gemeente Schalkwijk. Deze plannen gaan niet door.

Na de Tweede Wereldoorlog komen er voorstellen om de gemeente Tull en ’t Waal samen te voegen met Houten en Schalkwijk (1948) of met Schalkwijk (1950). Uiteindelijk komt op 1 januari 1962 het hele gebied onder de gemeente Houten te laten vallen. Sinds 1946 hadden de drie gemeenten al dezelfde burgemeester.

Burgemeesters

Gedurende de twee eeuwen dat de gemeente Houten bestaat, vallen er twee burgemeesters op die lang deze functie beoefenden. Allereerst is er burgemeester Samuel van Raven die tussen 1840 en 1877 burgemeester is. Ook is hij een korte periode burgemeester van Schalkwijk, Tull en ’t Waal en Schonauwen.

Hij wordt opgevolgd door Jacob Waller die tot 1925 burgemeester is. Maar liefst 48 jaar is hij burgemeester van Houten. Zijn graf is terug te vinden op de begraafplaats aan de Prinses Ireneweg.

Lees meer over het Houtens gemeentehuis

1812 Ontstaan mairie Houten
1812 Ontstaan mairie Schalkwijk
1818 Ontstaan gemeente Schonauwen
1818 Ontstaan gemeente Oud Wulven
1818 Ontstaan gemeente Tull en ’t Waal cs
1858 Fusie drie gemeenten tot gemeente Houten
1953 Annexatie Maarschalkerweerd door Utrecht
1962 Schalkwijk en Tull en ’t Waal bij Houten
2016 Houten werkt ambtelijk samen met Wijk bij Duurstede