Gemeente Houten, ontstaan in de Franse tijd

Gemeente Houten
Grenspaal die is herplaatst aan De Gaarde.

De gemeente houten is 200 jaar geleden in de Franse tijd ontstaan, nadat op 1 januari 1812 de gerechten definitief worden afgeschaft. Door samenvoeging van de gerechten Wulven, Houten en ’t Goy, Oud-Wulven en Wayen en Heemstede ontstaat de mairie Houten. De gerechten Schalkwijk, Honswijk en Tull en ’t Waal vormen samen de mairie Schalkwijk.

Gemeente Houten, Oud Wulven en Schonauwen

In 1818 wordt de mairie Houten gesplitst in drie gemeenten. Zo wordt Schonauwen een zelfstandige gemeente. De gemeente Oud Wulven wordt samengesteld uit de voormalige gerechten Oud Wulven en Waijen, Wulven, Heemstede, Slagmaat, de Grote en Kleine Koppel en Maarschalkerweerd. De gemeente Houten bestrijkt het voormalige gerecht ’t Goy en Houten en telt in dat jaar 750 inwoners.

Bij de volkstelling van 1830 worden er in de gemeente Houten 829 inwoners geteld en in 1849 is dit aantal gestegen tot 1037. Er zijn 140 huizen, waarvan een derde in ’t Goy staat. In tegenstelling tot de omliggende gemeenten stijgt het aantal inwoners in Houten.

Gemeente Houten in 1818

Opheffing Oud Wulven en Schonauwen

In 1851 wordt een nieuwe gemeentewet aangenomen en het gevolg is dat veel kleine gemeenten verdwijnen. Op 8 september 1857 worden de gemeenten Houten, Oud Wulven en Schonauwen samengevoegd tot een nieuwe gemeente Houten. Hierdoor bereikt het grondgebied weer dezelfde omvang als voor 1812 met als extra toevoeging nu de gerechten Slagmaat, de Grote en Kleine Koppel en Maarschalkerweerd. De gemeente Houten is op dat moment twee keer zo groot dan de gemeente Schalkwijk en tien keer zo groot dan de gemeente Tull en ’t Waal cs.

Bij de volkstelling in 1909 is het aantal inwoners gestegen tot 2075. Onderstaande bevolkingspiramide toont de opbouw. Er is kennelijk veel jeugd in de gemeente Houten. 12 mensen blijken ouder te zijn dan tachtig jaar.

Bevolkingspiramide 1909 Gemeente Houten

Grenscorrecties midden 20e eeuw

Op 1 januari 1954 wordt het meest noordelijke gedeelte van de gemeente (Maarschalkerweerd) bij de gemeente Utrecht gevoegd. Houten heeft zich 42 jaar tegen deze annexatie verzet.

Op 1 januari 1962 worden de gemeente Schalkwijk en de gemeente Tull en ’t Waal toegevoegd aan de gemeente Houten. Formeel is sprake van het opheffen van drie gemeenten en de vorming van een nieuwe gemeente Houten. Tegelijkertijd vindt er een grenscorrectie plaats bij Den Oord met de gemeente Cothen. Rond 1970 vindt er een grenscorrectie plaats met Bunnik, ter hoogte van de Marsdijk.

De groei van Houten

Bij de volkstelling in 1960 heeft Houten 3441 inwoners. Er worden in het dorp Houten 1652 inwoners geteld, de rest woonde buiten (’t Goy, Heemstede, Oud Wulven).

Bij de volkstelling van februari 1971 telt de gemeente Houten 7325 inwoners. De sprong komt door de toevoeging van de gemeenten Schalkwijk en Tull en ’t Waal. Een deel van de inwoners woont in het Vlierplan, een nieuwbouwlocatie uit de jaren 60.

Ondertussen wordt duidelijk dat Houten moet groeien naar 100.000 inwoners. Op voorhand van de groeitaak werden de wijken Den Oord en De Lobben (Hoven) gebouwd. Op 30 mei 1978 werd Houten officieel tot groeigemeente verklaard. De groeitaak was toen afgenomen tot 8000 woningen en ongeveer 25.000 inwoners.
Lees meer over de eerste groeitaak

Aan het begin van de jaren negentig is de eerste groeitaak bijna gereed. Er wonen dan ruim 30.000 inwoners in Houten. Al snel wordt duidelijk dat er een tweede bouwtaak aankomt. Tussen 1998 en 2004 worden de meeste woningen opgeleverd en verwelkomt Houten de 40.000e inwoner. Momenteel heeft Houten rond de 50.000 inwoners.

Burgemeesters

Gedurende de twee eeuwen dat de gemeente Houten bestaat, vallen er twee burgemeesters op die lang deze functie beoefenden. Allereerst is er burgemeester Samuel van Raven die tussen 1840 en 1877 burgemeester is. Ook is hij een korte periode burgemeester van Schalkwijk, Tull en ’t Waal en Schonauwen.

Hij wordt opgevolgd door Jacob Waller die tot 1925 burgemeester is. Maar liefst 48 jaar is hij burgemeester van Houten. Zijn graf is terug te vinden op de begraafplaats aan de Prinses Ireneweg.

Vanaf de komst van burgemeester Waller heeft Houten een gemeentehuis.
Lees meer over het Houtens gemeentehuis

1812 Ontstaan mairie Houten
1812 Ontstaan mairie Schalkwijk
1818 Ontstaan gemeente Schonauwen
1818 Ontstaan gemeente Oud Wulven
1818 Ontstaan gemeente Tull en ’t Waal cs
1857 Fusie drie gemeenten tot gemeente Houten
1954 Annexatie Maarschalkerweerd door Utrecht
1962 Schalkwijk en Tull en ’t Waal bij Houten
1978 Eerste groeitaak Houten
1996 Start bouw Houten-Zuid